100% 6 9 Number of Test Users Mynd 1 (Nielsen 2000b) notendur til að framkvæma fullnægjandi viðmótspróf. Battleson, Booth og Weintrop (2001) kenna því meðal annars um að þeir hafi verið of ákafir byrjendur þegar þeir ákváðu að prófa vefsetur Háskólans í Buffalo með 11 notendum. Sér til mikillar armæðu uppgötvuðu þeir að eftir fyrstu örfáu notenduma bættust litlar nýjar upplýsingar við niðurstöðurnar sem gaf til kynna að prófanir með svo mörgum notendum væri kostnaðar- söm tímasóun. Sýnt hefur verið fram á að það sé ekki nauðsynlegt að prófa marga notendur til að fá fullnægjandi niður- stöður úr viðmótsprófi og skv. Jakob Nielsen (2000b) fást upplýsingar um 75% vandans þegar aðeins fjór- ir notendur prófa vefsetur (mynd 1). Fjárhagslegur ávinningur dragist jafnframt saman um leið og fjórði notandinn hafi lokið prófunum (mynd 2). Spool og Schroder (2001) eru ekki sammála þessu og halda því fram að með því að prófa með aðeins 5 notendum fáist aðeins upplýsingar um 35% vandans. Ebenezer (2003) er sammála því að deila megi um hvort svo fáir notendur nægi til að prófa vefsetur en segir jafnframt að eftir því sem notendum fjölgar aukist líkur á endur- tekningum í niðurstöðum prófana. Staðlar Tveir staðlar voru hafðir til hliðsjónar við undirbúning prófananna BS ENISO 13407:1999, Human-centred design processes for interactive systems og BS EN ISO 9241-11:1998, Ergonomic requirements for office work with visual display terminals (VDTs): part 11: guidance on usability. Þessir staðlar hafa verið gefnir út á íslandi en heiti þeirra hafa ekki verið þýdd. I BS ENISO 9241:11 Ergonomic requirements for office work with visual display terminals (VDTs) frá 1998 er nothæfni skilgreind sem mörk þess hversu vel notandinn getur framkvæmt skilgreind verk á árang- ursríkan (e. effective), skilvirkan (e. efficient) ogfull- nægjandi (e. satisfactory) hátt. Með því að mæla þessi þrjú atriði er hægt að leggja mat á nothæfhi viðmótsins. Við mælingar á árangri er litið til þess hversu nákvæm- ar niðurstöður notandans eru við lok verkefnisins; við mælingar á skilvirkni er litið til þeirrar áreynslu sem notandinn þurfti að leggja á sig við framkvæmdina og að lokum er ánægja eða óánægja hans mæld við lok verkefhisins og þá litið til viðhorfs hans til viðmótsins. 70 i00 2 i o £ :0 E a in 0 5 10 Number of Evaluators Mynd 2. (Nielsen án dags.) Til þess að svara spurn- ingunum um skilvirkni, árangur og ánægju voru sér- stakar spurningar útbúnar fyrir spurningalistann sem lagður var fyrir notendur á eftir hverju verkefni. Svörin voru á skalanum 1 - 5 frá því neikvæða til hins jákvæða. Árangur var mældur í spurn- ingu 5; „Hversu viss ertu að þú hafir fundið réttar upplýsingar? alls ekki viss - mjög viss"; skilvirkni var mæld í spurningu 2: „Þegar þú vannst verkefnið varst þú: ringlaður - vissi alltaf hvað ég átti að gera næst"; og að lokum var ánægja notandans mæld með spurningu 1: „Hvernig líður þér líkamlega? uppgefinn eða fullur orku". Vel skipulögð vefsetur þar sem þarfir og mark- mið notenda eru höfð að leiðarljósi auka framleiðni notandans og ánægju hans við notkun vefsetursins. í staðlinum BS EN ISO 13407:1999 Human-centred design process for interactive systems eru skilgreind atriði sem ákjósanlegt er að hafa að leiðarljósi þegar kerfi eru prófuð með nothæfni í huga. I staðlinum er lögð áhersla á viðeigandi fjölda raunverulegra notenda við ákjósanlegustu aðstæður þar sem notaðar eru viðurkenndar aðferðir. Safna þarf upplýsingum um bakgrunn notenda, verkefnin sem þeir munu vinna og umhverfið þar sem þeir munu nota viðmótið. Þarna er í raun um að ræða þrjár spurningar: hverjir eru notend- urnir, hvað vilja þeir gera og hvar eru þeir staddir þegar þeir framkvæma verkefnin, þ.e. hvert er þeirra tæknilega og líkamlega umhverfi. Samkvæmt staðlinum er æskilegt að hafa notendur með í hönnun og skipulagningu frá upphafi og skulu prófanir hefjast um leið og fyrstu drög liggja fyrir að viðmótinu jafnvel þótt það sé aðeins til á pappír. Jakob Nielsen (2000a) auk Dumas og Redish (1999) leggja einnig áherslu á prófanir á þessu stigi og benda á gríðarlegan fjárhagslegan ávinning þess. Ef vankant- ar eru uppgötvaðir svo snemma er mikið ódýrara að breyta hönnuninni en þegar búið er að leggja mikla vinnu í grafík og forritun. Ef ekki er hægt að koma öðru við er lágmark að raunverulegir notendur séu fengnir til að prófa síðasta uppkast. Aðferðarfræðin Aðferðirnar sem notaðar eru fyrir viðmótsprófanir geta verið margvíslegar; rýnihópar, spurningalistar, viðtöl og rafræn skráning (e. log file analysis). Við viðmóts- prófanir henta eigindlegar rannsóknaraðferðir mjög vel en með þeim má afla ítarlegra og persónulegra upplýs- inga frá notendum. Við prófanir á háskólavefjunum var notast við spurningalista og „athugun" og lögð áhersla á opna tjáningu á meðan að á prófunum stóð. 46 BÓKASAFNIÐ 29. ÁRG. 2005
Beinir tenglar