Bókasafnið

						Hallahan (2001) leggur til að hvert próf taki aðeins

klukkustund og hvert verkefni fimm mínútur. Við

framkvæmd þessarar könnunar var miðað við að hvert

verkefni yrði að vinna innan tíu mínútna annars taldist

það hafa misheppnast. Ef notandinn virtist hafa tapað

áttum innan tímarammans var lagt til að hann snéri

aftur á heimasíðu vefseturs viðkomandi háskóla. Að

öðru leyti var samskiptum milli notandans og þess sem

prófaði haldið í lágmarki. Að hverju stöku verkefni

loknu var notandinn beðinn að fara aftur á heimasíðu

til að koma í veg fyrir skekkju í niðurstöðum.

Á meðan notendur framkvæmdu verkefnin voru

þeir beðnir um að „hugsa upphátt" (e. think-aloud)

og segja frá því hvað þeir væru að hugsa, hvað þeir

ætluðu að gera næst og hvers vegna þeir framkvæmdu

ákveðnar aðgerðir og allt sem þeir sögðu var skráð.

Þessi aðferð hefur mikið verið notuð í sálarfræði og

kennslufræði en bókasafns- og upplýsingafræðingar

hafa lítið nýtt sér hana. Jennifer Branch (2000) sem

skipuleggur nám skólabókavarða við Universíty of

Alberta í Canada hefur m.a. notað þessa aðferð við

prófanir á viðmóti alfræðiorðabóka á geisladiskum.

Branch hefur jafnframt notað aðferð sem felur í sér að

notandinn hugsi til baka (e. think-afters) og fari yfir

það sem hann gerði. Deilt hefur verið um hvort þessi

aðferð sé góður kostur í viðmótsprófunum þar sem

notandinn gæti átt það til að breyta frásögn sinni yfir í

það sem hann teldi þann sem prófar vilja heyra.

Viðmótsprófanir með „hugsa uphátt" aðferðinni

eru oft teknar upp á myndband en sú aðferð getur verið

mjög kostnaðarsöm þar sem búnaður og aðstaða þarf

að vera til staðar. Þar sem fjármagn er oft af skornum

skammti hafa prófin oft farið þannig fram að sá sem

prófar situr víð hlið notandans og skrifar hjá sér það

sem fram fer. Sú aðferð var notuð við þær viðmóts-

prófanir sem hér um ræðir en jafnframt var þess gætt

að skrifa niður ef tónn notandans breyttist, hann and-

varpaði eða brosti.

Mæling á nothæfni var byggð á því hversu langan

tíma tók að framkvæma verkefnin, hversu mörgum

verkefnum ekki tókst að ljúka auk þess sem skráð var

allt sem notendur sögðu og gerðu á meðan á verkefn-

unum stóð. Sérstök áhersla var lögð á að fá svör við

ýmsum spurningum um hvað hefur áhrif á nothæfni,

svo sem samræmi, útlit, hönnun og leiðarkerfi.

Notendurnir sem valdir voru til prófana á vefsetr-

um háskólanna voru fulltrúar tilvonandi nemenda. Þeir

voru allir með stúdentspróf eða við það að ljúka því

og höfðu allir notað Internetið að lágmarki í fimm ár.

Allir notendurnir höfðu aðgang að Internetinu á heim-

ilinu og sögðust allir myndu afla sér upplýsinga um

háskólana á Internetinu ef þeir þyrftu þess.

Hlutverkaleikir og spurningalistar

Við prófanir á vefsetrum háskólanna fjögurra voru

fjórir notendur látnir framkvæma fjögur mismunandi

verkefni. Notandinn fékk í hendurnar lýsingu á ímynd-

aðri persónu sem hann átti að leika ásamt lista yfir

fjögur verkefni sem þessi ákveðna persóna þurfti að

vinna á vefnum. Þessi aðferð hefur gefist vel við við-

mótsprófanir og í þessu tiltekna prófi var athyglisvert

að sjá hversu Ujótir notendur voru að samsama sig við

persónurnar.

Spurningalistar þeir sem útbúnir voru fyrir við-

mótsprófin eru byggðir á spurningalistum sem Spool

og fleiri hönnuðu til að prófa níu vinsæl vefsetur árið

1999. Þessi vefsetur voru m.a. Disney.com og vefsetur

Hewlett Packard.

í upphafi prófananna svöruðu notendur einum

spurningalista með spurningum um bakgrunn þeirra

svo sem hversu lengi þeir hafi notað Internetið og

hversu mikið þeir noti það í viku hverri. Að hverju

einstöku verkefni loknu svöruðu þeir öðrum spurn-

ingalistanum með sex spurningum sem m.a. lúttu

kröfum BS ENISO 9241:11 Ergonomic requirements

for office work with visual display terminals (VDTs.)

Þegar öllum fjórum verkefnum var lokíð á hverju vef-

setri fyrir sig svöruðu notendur þriðja spurningalist-

anum. Hann innihélt spurningar varðandi leiðarkerfið,

heildarútlit, merkingar o.fl. auk þess sem síðasta

spurningin var opin spurning þar sem notandinn var

hvattur til að tjá sig um vefsetrið í heild. Markmið með

síðasta spurningalistanum var að safha saman upplýs-

ingum um upplifun notandans af viðmóti og skipulagi

viðkomandi vefseturs.

Niðurstöður

Háskóli íslands kom að flestu leiti verst út úr við-

mótsprófnunum, notendur voru hvað lengst að vinna

verkefni á því vefsetri eða rúmar fimm mínútur (mynd

3). Fljótastir voru notendur að leysa verkefnin á vef

Háskólans í Reykjavík en sá háskóli kom jafnframt

best út úr prófununum í heild.

Meðallengd verkefna						

.„:„						

			"•¦»			

						

						

						

						

						

						

						

¦ hi.is         ¦ru.is         nkhi.is         Dunak.is						

Mynd 3

Notendur náðu ekki að klára öll verkefnin á þremur

af vefsetrunum fjórum og þeim tókst aðeins að ljúka

helmingi verkefnanna á vefsetrum Háskóla íslands og

Kennaraháskóla íslands (mynd 4). Þrátt fyrir að not-

endur næðu ekki að klára nema helming verkefnanna

BÓKASAFNIÐ 29. ÁRG. 2005

47