Ritdómur A leið til upplýsingar. Saga Bókavarðafélags íslands, aðildarfélaga þess ogFélags bókasafnsfrœðinga. Friðrik Gunnar Olgeirsson. Reykjavík: Upplýsing, 2004. Aundanförnum áratugum hefur ritun sögulegra rita verið í miklum blóma. Framan af var einkum stjórnmálasaga og persónusaga nær eingöngu færð í letur. Smám saman beindist athygli sagnfræðinga að öðrum þáttum: atvinnusögu, félaga- sögu, menningarsögu en þó einkum byggðasögu sem hefur verið mjög gróskumikil. Þegar fréttist að stjórn Upplýsingar hygðist ráða sagnfræðing vegna ritunar sögu Bókavarðafélags íslands og allra aðildarfélaganna, hefur sjálfsagt marga rekið í rogastans. Síðari hluti nýliðinnar aldar er tímabil þar sem starfsmenn bókasafna eru flestir hverjir enn ofar moldu og því geti verið erfitt að rita sögu um tímabil sem er okkur svo nálægt í tíma. í sagnfræði er þetta tal- inn vera mikill kostur þar sem unnt er að fá nákvæmar upplýsingar um nánast allt sem ella væri vafamál þegar ekki næst lengur til heimildamanna sem hafa bestu vit- neskju um það sem fundargerðarbækur þegja um. Ég fagnaði þegar spurðist að sveitungi minn í Mosfellsbæ, Friðrik G. Olgeirsson hefði verið ráðinn að ritun bókarinnar. Var rökstuðningur minn einkum sá, að Friðrik væri mjög vandvirkur og vel sjóaður í heimi sagnfræði enda hefur hann á undanförnum 2 áratugum lagt að baki hvert stórvirkið á fætur öðru. Fyrst var það byggðasagan um Ólafsfjörð í 3 bindum: Hundrað ár í Horninu. Meðan þessi byggðasaga kom út lauk Friðrik kandidatsprófi í sagnfræði og fjallar ritgerðin sérstak- lega um atvinnusögu Ólafsfjarðar en Friðrik á rætur sínar þar. í kjölfarið kom 80 ára saga sparisjóðsins í Ólafsfirði og ennfremur Byggðin á Kleifum og dálítið kver um ættfræði hvort tveggja tengt Ólafsfirði. Nú yfirgefur hann Eyjafjörðinn og tekur sig til að rannsaka og rita sögu eins afskekktasta byggðalags landsins, Langaness á norðaustur horni landsins allt frá land- námi fram á okkar daga. Einnig hefur Friðrik ritað um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Næst síðasta sagn- fræðirit Friðriks nefnist Alifuglinn, saga alifuglaræktar á íslandi sem Félag eggjaframleiðenda gaf út 2003. Bæði þessi rit eru sögð vel heppnuð og mig minnir að þau hafi fengið mjög vinsamlega umfjöllun í blöðum. Og að lokum er sú bók sem hér liggur fyrir: A leið til upplýsingar, saga Bókavarðafélags Islands, aðildarfé- lagaþess og Félags bókasafnsfræðinga. Þegar skoðaðir eru ritdómar Friðriks um ýmsar bækur sem hann hefur birt einkum í Sögu, má sjá vinnubrögð hans og hvernig hann metur verk annarra. Ritdómur hans um Sögu Húsavíkur þótti óvæginn á sínum tíma enda var sú saga rituð af ýmsum mönnum á löngu tímabili með mislöngum hléum og auk þess í hjáverkum. Slíkt er eitur í augum Friðriks enda er háttur hans að vinna ötullega að þeim verkefnum sem honum hefur verið trúað fyrir. Hann vill hvorki kák né hálfvelgju. Sagnfræðingurinn á að vinna verk sitt hratt og vel, leggja alla sína reynslu og þekkingu að veði. Friðrik er mjög glöggur, sér misræmi í framsetningu í 2ja binda verki um saltfisk í sögu íslendinga sem kom út hjá forlagi Hins íslenska bókmenntafélags 1997. Hann hrekur gamlar þjóðsögur sem oft vilja slæðast inn í sagnfræðirit og eru teknar sem góðar og gildar heimildir. Þannig var lífseig þjóðsaga um að Tryggvi Gunnarsson (1835-1917) alþingismaður og bankastjóri hefði kennt Norðlendingum að salta fisk en salt hafði verið notað við fiskverkun í öllum landsfjórðungum allt frá tímum verslunareinokunar Dana á íslandi og jafnvel lengur. Friðrik leggur áherslu á gott málfar og alþýðlega orðnotkun að ógleymdri fagmannlegri framsetningu, aðferðalega réttri heimildanotkun, gerð góðra skráa og fleiri praktísk atriði. Bókin Á leið til upplýsingar er auk þess þeim megin- kostum búin, að vera læsileg lesendum bæði lærðum sem leikum og ekki er slegið af neinu í fræðilegum kröfum. Mér finnst hún mjög aðgengileg, ríkulega skreytt myndum og sýnishornum af andlegum afurðum bókavarða og bókasafnsfræðinga gegnum tíðina, oft forsíðum bæklinga, ritlinga og tímarita sem komið hafa út á undanförnum áratugum á vegum félaganna. Með allt þetta í huga er ekki létt verk að finna agnúa á nýjustu bók Friðriks G. Olgeirssonar. Fagleg vinnubrögð sem einkenna ritið nálgast að gera bókina fullkomna. En rýnum ögn í bókina og reynum að finna einhvers staðar hnökra. 54 BÓKASAFNID 29. ÁRG. 2005
Beinir tenglar