Fyrsti kaflinn sem er nokkurs konar lykill að aðal- efni bókarinnar nefnist: „Inngangur - Árdagar ísl- enskra bókasafna og bókavarða". Þessi kafli tekur yfir fyrstu 24 síðurnar, byrjað er að segja frá bókasöfnum til forna og mjög er hratt farið yfir sögu. Þarna hefði mátt vera fjallað nokkuð nánar um samspil bókasafna og skjalasafna enda eiga þessi tvö mismunandi söfn sameingilegan uppruna rétt eins og maðurinn á að vera dálítið skyldur apanum. Fyrstu bókasöfnin voru ekki síður skjalasöfn en skilnaðinn má í raun tengja við byltingu þá sem Gutenberg hratt af stað um miðja 15. öld í bænum Mainz í Þýskalandi. Þá var eiginlega í fyrsta skipti í sögunni komin nýtileg aðferð til að fjölga eintökum verulega og grunnurinn lagður undir starfsemi bókasafna. Þá sakna eg forvitnilegra staða úr fornritunum íslensku þar sem vikið er að bókum. Frásögnin af Ingimundi presti í Prestssögu Guðmundar góða, lýsir vel áhyggjum bókamanns af bókum sínum og umhyggju þeirra. Mig langar til að grípa nokkrar setningar úr Sturlungu þar sem sagt er frá sjóferð Ingimundar prests og fóstra hans Guðmundar. Lentu þeir í stórviðri og skipbroti en öll áhöfnin bjargaðist. „Þá saknaði Ingimundr prestr bókakistu sinnar ok var hún fyrir borð drepin [öllu lauslegu var fleygt fyrir borð til að bjarga áhöfninni]. Þá þótti honum hart um höggva, því at þar var yndi hans, sem bækurnar váru ... Þá kastar skipinu til djúps og skolar til hafs út allt úr skipinu og braut skipið allt í spón ... þá hét Ingimundur prestur að bókakista hans skyldi á land koma og bækur. En fám nóttum síðar spurðist að hún var á land rekin að Dröngum [sýslumót ísafjarðar- og Strandasýslana] heil og allt það er í var og hélt ein hespa en rvær voru af brotnar. En allar aðrar kistur voru upp brotnar, þær er á land komu, og allt úr það er í var. Þá fór Ingimundur þangað að þurrka bækur sínar og var hann þar til Marteinsmessu..." Þessi magnaða frásögn í Sturlungu þykir mér vera einn fegursti vitnisburður um bókhneigð og ást á bókum sem bókaverðir hafa alla jafna verið þekktir fyrir. Hana hefði mátt hafa sem sérstaklega minnis- stæða heimild frá elsta tímabili ritaldar á íslandi. Bókasöfn hér á landi voru lengi vel einkum bundin við menntasetur og höfðingja. Getur Friðrik stuttlega um þetta. Hann greinir frá lestrarfélögunum sem víða voru starfsrækt um allt land en að þeim sumum voru ráðnir hinir fyrstu eiginlegu bókaverðir. Þegar tímar liðu fram, voru söfn þessi nánast lokuð. Ég undir- ritaður minnist þess að hafa einu sinni fengið að líta inn fyrir dyragættina á einu slíku lestrarfélagssafni sumarið 1963 þegar ég dvaldi sumarlangt á gamla prestsetrinu Hrafnseyri við Arnarfjörð. Þetta safn var Heimasíða Háskólaútgáfunnar www.haskolautgafan.hi.is Við og veröldin Bækur um allt milli himins og jarðar fyrir háskólafóik BÓKASAFNIÐ 29. ÁRO. 2005 55
Beinir tenglar