Bókasafnið

						þótt ég læsi stíft alla veturna og héldi meira að segja

dagbók yfir það sem ég var að lesa. Núna veit ég að

einmitt þá var ég byrjaður að leggja drögin að því sem

ég kalla bókasafn höfundar, því safni sem átt eftir að

vaxa svo um munaði. Bókasafn hugans er frábært, því

þar raða ég sjálfur í hillurnar og finn á augabragði þær

bækur sem mér hefur líkað best að lesa, en ekki aðeins

þær heldur líka leiðinlegar bækur, skelfilegar skræður

sem ég hef lagt frá mér og gefist upp á og ættu að vera

löngu gleymdar. Þær eru þarna samt í hrúgu sem ég

nenni æ sjaldnar að gramsa í.

Fyrirhafnarlaust get ég horfið aftur inn í bóka-

safnið á Laugum, staðið þar við annan langvegginn

og strokið yfir kilina í hillunum. Dregið fram bók og

bók. Singóalla eftir Viktor Rydberg, Sjö töframenn

eftir H.K.L., Sultur og Viktoría Hamsuns og svo

Hagalín, Úr Hamrafirði til Himinfjalla, nýútkomin.

I hugarsafninu fer ég ósjálfrátt að raða upp á nýtt, set

Alfræði AB í stafia á gófiinu og Lönd og lýðir lenda

þar líka. Höfundur bókasafnsins er að störfum. Lygn

streymir Don, Óbyggðirnar kalla, Ævintýri Pickwicks,

Vesalingarnir, Nilli Hómgeirsson, Vonin blíð...

Hér verð ég að taka svolítinn útúrdúr og minnast

á annað og sérkennilegra bókasafn sem ég hafði um

tíma aðgang að. Framhaldssögusafnið hennar Bínu

söguömmu, klippt af natni út úr Tímanum og ísafold,

hver saga vandlega pökkuð inn í brúnan, snjáðan papp-

ír eða þá umslag utan af Skinfaxa eða Frey og raðað í

hillu eða sett niður í koffort. Áratuga safn með völdum

sögum og ég var fljótur að tileinka mér úrklippu-

tæknina, gekk í staflana af Tímanum og kom mér upp

safni af myndasögum. En nú er þetta safn farið for-

görðum, eyðilagðist þegar vatnslögn gaf sig og sögu-

safnið leystist upp og varð að óhrjálegu pappírsmauki.

Myndasögurnar hafði ég sem betur fer flutt með mér

í önnur hús. En þetta horfna safn er ennþá til í hugar-

safninu, þar sem titlarnir koma í ljós einn af öðrum:

Ung stúlka í rigningu, í dögun, Víða liggja vegamót,

Sex grunaðir. Lyktin er næstum áþreifanleg. Ég held

áfram að raða.

En fyrst ég er farinn að tala um horfin bókasöfn,

þá hlýt ég að minnast á þann atburð í íslandssögunni

sem mér þótti einna skelfilegastur, brunann í

Kaupmannahöfn þar sem stór hluti af bókasafni Arna

Magnússonar fór forgörðum. Þvílíkt tjón! Eg man

meira að segja ártalið 1728. Reyndar var ég minntur

á þessa martröð fyrir hálfum mánuði þegar ég las

blaðafregn um bruna í Anna Amalia bókasafninu í

Weimar þar sem þúsundir ómetanlegra bóka urðu eldi

að bráð. Sagan endurtekur sig. Kannski eru það horfnu

bókasöfnin sem eru merkilegust...

Ég veit ekki hvort bókasöfnin móta einstaklinga nú

til dags með jafn áhrifamiklum hætti og áður, en sé þó

að börnin mín kunna ágætlega að notfæra sér þjónustu

þeirra, hvort sem um er að ræða grunnskólabóksafnið

þar sem undirstöðukennsla í notkun safnsins fer fram.

Það er ekki laust við að ég öfundi þau af þeirri þróun

sem orðið hefur í þeim efhum, því sjálfur hlaut ég að

krafla mig áfram og læra af reynslunni hvernig best er

að nota bókasafn. Ég finn ennþá fyrir þessum skorti á

grunnmenntun þegar ég reika um í stærri söfnunum,

aðalsafni Borgarbókasafns eða Þjóðarbókhlöðunni, og

fyllist auðveldlega óöryggi um að ég muni ekki finna

einmitt þá bók sem ég verð að finna og veit að ég á að

finna og finn auðvitað á endanum með aðstoð bóka-

varðar.

Á safnavegferð minni verður næst fyrir mér

Borgarbókasafnið í Þingholtsstræti og Landsbóka-

safnið við Hverfisgötu. Bæði opnast mér á svipuðum

tíma og þar er við fyrstu sýn til meira en nóg af bókum.

Það kemur sér einkar vel þótt ég sé farinn draga að

mér æ fleiri bækur úr fornbókabúðunum sem eru þó

nokkrar. í Borgarbókasafninu skanna ég hillurnar, læri

á kerfið og held mig mest í skáldverkunum, þótt ég

eigi líka oft leið inn í fræðaskotin og stundum í erlendu

deildina sem í minningunni hefur skroppið sífellt

meira saman og er í huga mér núorðið álíka viðamikil

að þeir hillumetrar sem ég hef komið mér upp í geymsl

unni niðri í kjallara undir bækur sem ég þarf lítið á að

halda en vil samt ekki farga. Veit aldrei hvenær ég gæti

hugsanlega þurft að glugga aðeins í þær.

Spjaldskrár. Ég sakna þeirra. Man hvað það var

notalegt að standa á stigapallinum í Landsbókasafninu

og fletta skránni. Ekkert endilega til að leita að ein-

hverju sérstöku heldur bara til að fletta. Fara svo inn

í hliðarherbergi og fletta fleiri skrám. Höfundaskráin

ekki undanskilin. Finna nafnið sitt nýlega vélritað

á spjald. Tilfinningin er góð. Leita að fleiri nöfn-

um. Fylla út spjald til að fá lánað inn á lestarsal.

Dimmgræn þögn þar inni. Höfuð sem grúfa sig yfir

gulnuð blöð. Bókavörðurinn stýrirþögninni. Brakandi

skósólar þegar hann fer inn í helgidóminn til að sækja

fyrir mig og aðra fágætar bækur og tímarit. Einhvers

staðar heyrist saumnál detta eða er það hárspenna ljós-

hærðu stelpunnar sem á að vera að lesa undir próf?

Handritasafnið á jarðhæðinni hefur sérstakt

aðdráttarafl. Þar fæ ég meðal annars að skoða meira en

hundrað ára gömul handrit langafabróður míns. Öllu

pakkað inn í gráan og brúnan umbúðapappír. Minnir

óneitanlega svolítið á blaðsögusafnið hennar Bínu.

Sennilega hefur enginn hreyft við þessu í áratugi.

Fortíðin læðist upp að mér. Handritadeildin minnir

á grafhvelfingu. Gamlir karlar hvíslast á úti í horni.

Sumt af því sem þarna er geymt ratar beint inn í ósýni-

lega spjaldskrá hugarsafnsins. Höfundurinn pakkar

öllu vandlega saman. Vill engu gleyma.

Hálffull íbúð af bókum. Höfundur að skapa sér

andrúmsloft. Heimili og vinnustofa. Geymsla full af

ÖÓKASAFNID 29. ÁRG. 2005

67