Bókasafnið

						kössum og allt eru það bækur. í hugarsafninu verða

líka til nýjar deildir, rökkvuð bókaskot, en stundum

bara nokkar hillur til viðbótar. Kannski er ekki vanþörf

á að grisja þar. Sýndarbókasafn er vísast ekki ennþá til

sem hugtak, en samt er búið að innrétta það í huganum.

Og allt í grænum litbrigðum.

Höfundur gerir sig heimakominn á litla bæjarbóka-

safnið i Stromness á Orkneyjum, einkar notalegu safni

sem getur á skömmum tíma fyllt upp í eyður í hugar-

bókasafninu. Haustdagar með enskum og amerískum

merkisritum sem aldrei fyrr hefur rekið á bókafjörur

mínar.

Forsmekkinn að nútímabókasafninu fékk ég þegar

ég dvaldi sumarlangt í Gautaborg og fékk mér skír-

teini í nærliggjandi bókasafnsútibúi sem var í mínum

augum ótrúlegt að vöxtum og að auki tæknivætt með

eindæmum. Tölvutæknin var þá komin til sögunnar,

skírteinið rafrænt og hægt að finna bækur á auga-

bragði. Árið 1980 var ekki neinum spjöldum lengur

að fletta þar á bæ og hillurnar náðu ekki til lofts. Þetta

var bjart og nútímalegt húsnæði og hinum megin við

við götuna var áfengiseinkasala ríkisins. En ég saknaði

samt einhvers, kannski bara gömlu bókanna sem gera

bókasafn að virkilega sögulegum menningarbrunni.

Osló árið 1984. Fyrst litla bóksafnsútibúið í

Oppsala en fljótlega aðalsafnið sem heitir því furðu-

lega nafni Deichmanske Bibliotek og er í Henrik

Ibsens götu sem auðvitað er viðeigandi. Húsið slý-

grænt að lit og hefur virðulegt yfirbragð. Innan dyra

er allt á sínum stað. Höfundur fellur fyrir klassíkinni.

Minnir á Landsbókasafnið heima. Mestu máli skiptir

að finna þarna norskar bókmenntir í öllu sínu veldi,

en þarna er líka sérstök tónlistardeild þar sem bækur

og hljóðrit skipta tugþúsundum. Fjársjóður nútíma og

fortíðar í þessum græna kastala. Nýlega frétti ég að

til stæði að byggja nýtt Deikman í Osló og þá kemst

gamla safnið á minjaskrá hugarsafnsins míns og verð-

ur hluti af þeim sýndarveruleika sem mér er svo tamt

að grípa til.

Hafnarfjörður 1990. Bæjarbókasafnið. Mér fallast

hendur því hér er svo margt sem vantar. Og ekki nóg

meðþað!

- Þú mátt ekki fá nema sex bækur í einu, segir stúlkan

í afgreiðslunni.

Ég stend með staflann í fanginu.

- Sex? spyr ég undrandi. Hún kinkar kolli ákveðin.

Ég get ekki gert upp á milli þessara fimmtán sem ég er

með. Fæ að tala við bókavörðinn og kemst á sérsamn-

ing sem þó hrekkur skammt. Bæti við hillum í kjallar-

ann og tek upp úr öllum kössum. Bókakaup heimilsins

færast verulega í aukana.

Stóru skrefin í aðbúnaði íslenskra bókasafna eru

tekin á næstu árum. Landsbókasafn- Háskólabókasafn

tekur stökkbreytingum í nýju húsnæði og ótal sérsöfn

eru þar sem gaman er að skoða. Borgarbókasafnið færir

út kvíarnar svo um munar og í Kópavogi, Hafnarfirði

og á Akureyri breytist allt til batnaðar. Að sama skapi

eflist bókasafn höfundarins því með sífelldum saman-

burði verður hugarsafnið auðvitað umfangsmeira. Það

er jú í ákveðinni samkeppni við almenningssöfnin

og kemur reyndar ekki alltaf jafn vel út í könnunum.

Höfundur bókasafnsins þarf að hafa sig allan við, en

tæknin hefur líka í för með sér auðveldari aðgang

að hinum nýju sýndarbókasöfnum og um stund virð-

ist heimur bókanna opnast upp á gátt. En svo er líka

auðvelt að hafa uppi á fágætum útgáfum eftir að forn-

bókabúðir víða um heim uppgötvuðu tæknina. Netið

er hraðbraut bókanna.

Með tímanum hef ég smám saman gert mér fyllri

grein fyrir framlagi rithöfunda til bókasafnanna. Hef

séð hvernig bókasöfnin breytast og vaxa ár frá ári.

Nýjar bækur verða fyrirferðarmeiri í hillunum, en þær

gömlu lenda í kjallarageymslum og kössum. Sumum er

víst fargað. Menn segja að safn verði að vera lifandi og

eigi að endurspegla samtímann. Það kemur að því að ég

lendi í að kortleggja almenningsbókasöfnin í landinu, er

kominn í þá stöðu að gegna í senn hlutverki höfundar og

útgefanda. Fer í söluátak fyrir litlu bókaútgáfuna mína

og um leið rifjast upp fyrir mér öll þau bókasöfn sem ég

hef komist í kynni við. Jafnframt er vakin forvitni mín á

að kynnast hinum sem enn eru mér framandi.

Að vissu leyti er þetta spennandi verkefni og ég

byrja fullur bjartsýni á að fara yfir listann yfir rúmlega

tvöhundruð bókasöfn sem eru væntanlegir viðskipta-

vinir. Sé í hillingum hvernig bækumar sem ég er að

kynna og selja muni taka sig út í hillunum hjá þeim.

Sendi fyrst út bréf með bókakynningu og hringi síðan

á línuna. Mér til undrunar kemst ég að því að mín

rómantíska mynd af bókasöfnum er í engu samræmi

við hraðfleygan nútímann, því söfnin eiga stundum

fátt annað en safnanafnið sameiginlegt. Þetta er að

sjálfsögðu sleggjudómur, en á samt við rök að styðj-

ast. Það virðist heldur ekki vera beint samband á milli

stærðar bókasafns og innkaupalistans. Lítið lestrar-

félag á Vestfjörðum vill endilega kaupa ljóðaþýðingar

og nýjar hljóðbækur með barnaefni, en safn í stöndugu

bæjarfélagi á Austurlandi vill af hvorugu vita.

- Það er ekkert spurt um ljóð, segir bókavörðurinn.

-  Þurfa þau samt ekki að vera til á safninu? spyr

höfundurinn með digrum sölumannsrómi og bætir

við:

- Maður veit nú ekki alltaf fyrirfram um hvaða bækur

er spurt.

Um leið hugsa ég með mér að Austfirðingar hljóti að

líkjast okkur hinum þegar þeir renna augum eftir marg-

litum bókarkjölum í hillum safnsins. Bókavörðurinn

þvertekur ekki fyrir það, en segist ekkert geta keypt í

ár nema það sem mest sé spurt eftir.

68

BÓKASAFNIÐ 29. ÁRG. 2005