Bókasafnið

						•

- Eru það þá bara bækurnar sem komast á metsölu-

lista? spyr höfundurinn söluglaði og reynir að vera

ákveðinn.

- Já, ætli það ekki.

- Og hvers eiga hinir að gjalda sem vilja kannski lesa

eitthvað annað en metsölubækurnar?

- Svona er þetta nú bara, segir bókavörðurinn og mér

heyrist hann andvarpa.

Mér er ekki skemmt. Ég hef orðið fyrir safnfaglegu

áfalli sem ég er lengi að vinna úr.

- Auðvitað, segir einn vinur minn. - Hvernig gat þér

dottið í hug að bóksöfnin hefðu ráð á að kaupa allt sem

þeim býðst? Þá væru þau löngu sprungin bæði hús-

næðislega og fjárhagslega. Þú verður að skilja það.

- En menningarlega séð ... Það er mikilvægt ... Mér

finnst það mikilvægt ...og ekki bara fyrir lesendurna

heldur líka höfundana. Hvers eiga höfundarnir að

gjalda?

- Þú verður bara að gefa út metsölubók, segir vinur-

inn.

Fyrir aldarfjórðungi fékk ég í fyrsta skipti senda

greiðslu fyrir bækur í bókasöfnum. Nokkrar krónur

féllu höfundi í skaut fyrir þau 27 eintök sem til voru af

bókum hans í Borgarbókasafni. Með árunum fjölgaði

eintökunum og krónunum sem þau færðu mér, en þær

voru þó aldrei margar. Dugðu kannski fyrir röndóttri

skyrtu eða tveimur flöskum af rauðvíni. Skáldalaun

voru það nú samt í raun og veru.

Fyrir áratug eða svo fórum við að ræða það fyrir

alvöru meðal rithöfnda að íslensk stjórnvöld ættu að

sjá sóma sinn í að umbuna höfundum sæmilega fyrir

frjáls afnot verka þeirra í bókasöfnum landsins. Málið

komst á rekspöl, ráðherra menntamála reyndist því

hliðhollur og eftir áralangar bollaleggingar náðum við

áfangasigri, en þar við situr. Við vorum svo bjartsýnir,

höfundarnir, að halda að verk okkar yrðu metin að

verðleikum og að við myndum mæta meiri skílningi

en áður af hálfu stjórnvalda. í dag eru heildargreiðsl-

ur ríkissjóðs til höfunda vegna bóka á bókasöfnum

aðeins rúmlega 19 milljónir króna á ári. Þar stendur

bókaþjóðin langt að baki þeim þjóðum sem við miðum

okkur að jafnaði við og það er ekki laust við að þessi

staða hafi skemmt fyrir mér annars jákvæða mynd af

þeim ágætu bókasöfnum sem við eigum hér á landi.

Bókasöfnin eru höfundi mikilvæg í fleiri en einum

skilningi. Þau leggja sitt af mörkum til að breiða út

verk hans og sinna því oft með ágætum. Á hinn bóginn

eru himinbjörgin í heimi bókanna, heimi sem höf-

undar lifa hrærast í, gleyma sér í og láta sig dreyma í.

Sá heimur er nauðsynlegur til að hægt sé að bæta úr

safnkostinum í huga mínum, þar sem allt þarf að vera

á vísum stað. Sýndarveruleikinn breiðir úr sér, þar

safnast næstum ekkert ryk á hillurnar og safnið tekur

breytingum frá degi til dags.

Ég hef í stórum dráttum farið yfir það hvernig

bókasafn höfundar verður til og stuðst við þætti sem

ég geri ráð fyrir að séu sameiginlegir mörgum höf-

undum bókasafna. Heimurinn er innan seilingar og

ef ég nú á þessari stundu geng inn um gættina á hálf-

opnum dyrum hugarbókasafnsins get ég lesið að kilina

og skynjað í grænleitri birtunni það sem býr að baki.

Staflar á gólfi, stæður upp við vegg. Svo langt sem

augað eygir teygja hillurnar sig í átt til himins. Þessu

safni eru engin takmörk sett, svo lengi sem ég geri mitt

besta til halda því við. Sígrænt og vaxandi safn. Hér

finn ég bækur bernskunnar og unglingsáranna, handrit

og úrklippur, horfin bókasöfn heimsins og handhægar

nettengingar nútímans. Þökk sé öllum þeim bókasöfn-

um sem ég hef fengið að kynnast, því án þeirra væri ég

ekki höfundur bókasafns sem er einstakt og óviðjafn-

anlegt. Ég er að tala um bókasafn sem er tilvalið að

hafa með sér á eyðieyju.

Til gamans læt ég að lokum fylgja með eina litla

romsu sem nefnist einfaldlega Bókabéusarromsa.

Bókabéus horfir yfir heiminn

hæfilega gáttaður og dreyminn

leitar uppi langar hilluraðir

ljóð og sögur. Dularfullir staðir

blasa við og birtan fellur á

blaðsíður í fornfálegri skrá.

Er hann staddur inni á gömlu safni

eða í bók með skringilegu nafni?

Hvar eru línur dregnar, landamæri

ljóst að hér er einmitt dauðafæri

til að skjóta honum skelk í bringu

því skáldin eru ljúf í viðkynningu.

Blóðið frýs í æðum, einhver segir:

Anda djúpt! Hér eru langir vegir

út í myrkrið eða föla birtu.

Einn á ferð í næfurþunnri skyrtu

kemstu þangað sem í kvöld er messað.

Krjúptu niður! Þetta er gott og blessað.

Engin tónlist, aðeins stafahljómur

orð sem klingja, sannur helgidómur.

Bókabéus hlustar vel og veit

að vandasöm er þessi mikla leit.

Hann rís á fætur, reiknar svo til enda.

Á réttu bókasafni mun hann lenda.

Erindiflutt á Landsfundi Upplýsingar

í september 2004.

BÓKA

SAFNIÐ 29. ARG. 2005

69