Hildur Gunnlaugsdóttir Sigrún Hauksdóttir Úr gamla Gegni yfir í þann nýja Innleiðing íslenskra bókasafna í eitt sameiginlegt bókasafnskerfi er stórvirki sem þegar hefur tekið nokkur ár. Formleg vinna hófst í ársbyrjun 2001 og áœtlanir kveða á um að innleiðingunni verði aðfullu lokið sumarið 2006. Inngangur Innleiðingu bókasafnskerfisins - nýja Gegnis er skipt í þrjá áfanga. Fyrsti áfangi var yfirfærsla gamla Gegnis, bókasafnskerfis Landsbókasafns íslands - Háskóla- bókasafns og tíu annarra rannsóknar- og háskólabóka- safna. Þeim þætti lauk með opnun nýja Gegnis 19. maí 2003. Annar áfangi innleiðingarinnar var yfirfærsla Fengs sem var bókasafnskerfi Borgarbókasafns og um það bil hundrað annarra safna. Þeim áfanga lauk að mestu í apríl 2004 eftir að Fengsgögnunum hafði verið steypt inn í kerfið. Þriðji áfangi er innleiðing annarra safna, þar á meðal gagnayfirfærsla safna sem nota bókasafnskerfið Metrabók. Vinna við þriðja áfanga er þríþætt, í fyrsta lagi geta söfn tengt eintök sín við fyrirliggjandi bókfræðifærslur, í öðru lagi verða gögn þeirra safna sem þess æskja yfirfærð og í þriðja lagi tekur þessi áfangi til umfangsmikilla lagfæringa á bók- fræðigrunni Gegnis. Vegna umfangs verkefnisins fjallar þessi grein einvörðungu um fyrsta áfanga innleiðingarinnar, yfir- færslu bókfræðigagna úr gamla Gegni. Forsaga í mars árið 1998 setti menntamálaráðherra íslands á laggirnar nefnd sem hafði það hlutverk að gera tillögur um val á bókasafnskerfi sem hentað gæti fyrir öll bóka- söfn í landinu, þar með talið Landsbókasafn íslands, almenningsbókasöfn, skólabókasöfn og rannsóknar- bókasöfn. Nefndinni var jafnframt ætlað að sjá til þess að öll bókasöfn í landinu gætu orðið samtengd og gagnagrunnar þeirra litið út sem ein heild í augum notenda. Auk þeirra markmiða sem menntamálaráð- herra setti nefndinni hafði hún að leiðarljósi að auka hagræðingu í rekstri bókasafna vegna kostnaðar við kaup og rekstur bókasafnskerfa. í öðru lagi var tak- markið að útrýma margfaldri vinnu vegna skráningar bæði bókfræði- og notendaupplýsinga og þar með auka gæði og áreiðanleika upplýsinganna. Síðast en ekki síst var markmiðið að auðvelda aðgang allra íslendinga að safnkosti einstakra safna, sem og allra safna landsins. Eftir ígrundað og langt valferli varð bókasafnskerfið Aleph500 fyrir valinu. Styrkur Aleph- kerfisins felst í að það er sveigjanlegt og ræður vel við mörg og mismunandi söfn. Sjá grein um val á sam- eiginlegu bókasafnskerfi í tímaritinu Bókasafninu 25. árg. 2001, bls. 15 - 23, Dögg Hringsdóttir, Elísabet Halldórsdóttir og Sigrún Hauksdóttir: Landskerfi bók- asafna : um val á sameiginlegu tölvukerfi fyrir íslensk bókasöfn. Marksnið Við val á nýju bókasafnskerfi lá fyrir að tekið yrði upp bandaríska marksniðið MARC 21, öðru nafni USMARC, enda er það ríkjandi bókfræðistaðall í heiminum. Staðan var sú að í gamla Gegni (Libertas) var breska marksniðið UKMARC notað með sér- íslenskum aðlögunum. I Feng (Dobis/Libis) var ekkert sýnilegt marksnið en fyrirsagnir notaðar við skrán- ingu. MikroMarc-söfnin nota norska marksniðið NORMARC og þar fram eftir götunum. MARC 21 hefur ýmsa augljósa kosti fram yfir hina staðlana, svo sem varðandi meðhöndlun á eintaka- og forðaupplýsingum. í breska marksniðinu varð til dæmis að breyta bókfræðifærslu þegar tímaritaforði var uppfærður hjá hverju safni. Fyrir lá að ef allir þyrftu að vasast í bókfræðifærslunum yrði bókasafnskerfið fljótt ónothæft. Þeirri ákvörðun að velja MARC 21 fylgdi mikil farsæld enda kom á daginn að innan British Library var ákveðið að hætta þróun breska marksniðs- ins og taka það bandaríska upp þess í stað. Hinn ensku- mælandi heimur notar MARC 21 en þjónustuaðilar Landskerfis bókasafna í Þýskalandi nota MAB staðal- inn sem er ríkjandi í þýskumælandi löndum. Hér á íslandi stóð valið á milli UKMARC og MARC 21. Ef ákveðið hefði verið að nota breska marksniðið hefðu íslensk bókasöfn orðið að skipta um bókfræðistaðal í miðju innleiðingarverkefninu eða að lokinni heildarinnleiðingu. Þetta er mjög mikilvægur 70 BÓKASAFNIÐ 29. ÁRG. 2005
Beinir tenglar