Bókasafnið

						að safnið ætti að koma til móts við deildina og leggja

meira fé til ritakaupa fyrir Háskólann þar sem safnið

væri „landsbókasafn". Fleiri kennarar voru á þessari

skoðun.

Tveir kennarar höfðu hvorki tekið bækur í lán né

óskað eftir því að safnið keypti bækur. Annar þeirra

notaði mest rafræn gögn og hinn sagðist kaupa sér

þær bækur sem hann þyrfti á að halda. Einn kenn-

ari sagði að safnið væri eins og lítið einkabókasafn

miðað við góð söfn í Bandaríkjunum og hann sagðist

oft nýta sér rétt sinn sem kennari til að panta bækur

tiJ safnsins í sínu fagi. Hann kvaðst vera hlynntur

því að safnið fengi eina upphæð til ritakaupa frá

Háskólanum sem það síðan skipti upp eftir eft-

irspurn. Það væru ólíkar þarfir í deildunum og hug-

vísindadeild notaði til dæmis fyrst og fremst bækur á

meðan tímarit væru meira notuð í raunvísindadeild.

Annar kennari notaði orðin „broslegt" og „átak-

anlegt" þegar hann talaði um ritakost í sínu fagi.

Hann sagði: „Það er allt of lítið af bókum, broslegt

sem til er af bókum og tímaritum. Það hefur staðið

bæði rannsóknum og kennslu fyrir þrifum. Þetta

hefur samt breyst með rafrænu áskriftunum, við

höfum burði til að gera vel þar og bæta upp skortinn

á prentuðu efni hér."

Sex kennarar voru ánægðir með aðganginn að

gagnasöfnum og rafrænum tímaritum, bæði í lands-

aðgangi og á háskólasvæðinu, en fjórir sögðust nota

hann lítið sem ekkert og voru það kennarar í hug-

vísindadeild og lagadeild.

Safnið sem safn allra háskóla

Hugmyndin og umræðan

Landsbókasafn íslands - Háskólabókasafn er og

hefur alltaf verið „safn allra", því það er opið öllum

sem náð hafa 18 ára aldri. Notendahópar voru skil-

greindir í stefnumótunarskjali 1999 og er sú skil-

greining allvíð. Þar kemur fram að þjónusta safnsins

miðast einkum við fræðimenn og vísindamenn, kenn-

ara og sérfræðinga við Háskóla íslands, nemend-

ur við Háskólann, sérfræðinga við aðrar íslenskar

rannsóknarstofnanir, kennara og nemendur ann-

arra skóla á háskólastigi, íslenska nemendur sem

stunda nám við háskóla erlendis, önnur rannsókn-

arbókasöfn og almenna borgara sem leita til safnsins

vegna upplýsinga sem þeir fá ekki auðveldlega ann-

ars staðar (Stefnumótun fyrir Landsbókasafn íslands

- Háskólabókasafn, 1999). Hugmyndín um að safnið

ætti að verða í enn ríkara mæli „bókasafn allra

háskóla" sem þjónaði öllum háskólum landsins sem

þeirra bókasáfn hefur verið rædd um tíma í safninu,

meðal annars af stjórn safnsins.

Hingað til hafa bæði kennarar og nemendur

Háskólans notið ýmissa forréttinda í safninu þar sem

lög kveða skýrt á um sérstakar skyldur við Háskóla

íslands. Kennarar geta til dæmis tekið fleiri bækur

í lán í einu en aðrir, fá sjálfkrafa endurnýjun og

borga engar sektir. Nemendur við Háskóla íslands

fá lánþegaskírteini án endurgjalds, hafa forgöngu

um lessæti á próftíma og fá afslátt af ýmissi þjónustu.

Eftir sameininguna hafa þó nemendur annarra skóla,

bæði háskóla og framhaldsskóla, leitað talsvert í

safnið, bæði til að taka bækur í lán og nota lesaðstöð-

una, tölvurnar og fá aðra þjónustu. Segja má að þessi

þróun sé að einhverju leyti afleiðing sameiningarinnar

því þó að gömlu söfnin hafi einnig verið opin öllum

var það samt ekki fyrr en við opnun nýja safnsins að

nemendur annarra skóla en Háskóla íslands fóru

að venja komur sínar á safnið í jafn ríkum mæli og

raun er, einkum á kvöldin og á próftímum. Eitt af

því sem hefur ýtt undir notkun annarra á safninu er

„nýi" Gegnir sem er opinn öllum á netinu og rúmlega

260 bókasöfn nota sem sitt bókasafnskerfi. Eðlilega

sjá nú miklu fleiri hvaða bækur eru til í safninu og

það hefur leitt til þess að fleiri sækjast eftir að gerast

lánþegar. Millisafnalán á bókum hafa jafnframt auk-

ist innanlands. Allir þessir þættir, útlán, millisafnalán

og notkun lesaðstöðunnar stuðla að því að safnið sé í

raun nú þegar orðið „bókasafn allra háskóla" og gott

betur.

Fjárveitingar til safnsins koma þó aðeins beint

frá ríkinu og frá Háskóla Islands en ekki frá öðrum

skólum. Þegar rætt er um safnið sem bókasafn allra

háskóla hljóta því fjárveitingar vegna þjónustunnar að

vera ofarlega á baugi. Hingað til hefur Háskóli íslands

greitt fyrir um það bil 2/3 hluta ritakaupa safnsins á

móti safninu sjálfu. Háskóli Islands greiddi einnig

fyrir lengdan afgreiðslutíma á kvöldin og um helgar

á móti safninu í sjö ár. Greiðslur annarra háskóla eru

eingöngu vegna landsaðgangs að rafrænum tímaritum

og þar hafa t.d. Kennaraháskólinn og Listaháskólinn

verið ósáttir við sinn hlut. Greiðsluskipting vegna

landsaðgangs hefur reynst flóknari en vonir stóðu til.

Hvað finnst kennurum Háskóla Islands um safnið sem

safn allra háskóla?

Kennararnir voru spurðir um afstöðu sína til hug-

myndarinnar um að safnið ætti að þjóna öllum

háskólum en ekki eingöngu Háskóla íslands. Ættu

allir háskólar að hafa aðgang að ritakosti safnins og

sama aðgang að lesrými og þjónustu? Hvernig ætti

að haga greiðslum til safnsins ef það þjónaði öllum?

Hvaða þýðingu hefði slíkt aðgengi fyrir Háskólann?

Viðhorf kennaranna til hugmyndarinnar voru á

þann veg að sex kennarar voru ósammála því að

safnið ætti að taka að sér að vera rannsóknarbókasafn

sem veitti öllum háskólum í landinu jafna þjón-

ustu. Fjórum kennurum fannst eitthvað til hugmynd-

12

BÓKASAFNIÐ 31. ÁRG. 2007