Bókasafnið

						arinnar koma og endurspeglar viðhorf þeirra eflaust

skoðun margra um að Háskóli íslands eigi að vera í

forystuhlutverki hvað varðar háskólanám á Islandi

svipað og þegar talað er um að Landsbókasafn eigi

að vera forystusafn meðal háskólasafna. Einn kennari

sagði: „Hlutverk okkar er að byggja upp háskóla-

menntun í landinu, ekki bara í Háskóla íslands."

Kennararnir í hugvísindadeild voru báðir sammála

um að það væri ekki góð hugmynd en í hinum fjórum

deildunum voru skiptar skoðanir. Hér réðu því ekki

sjónarmið fagsins. Þeim sem fannst hugmyndin góð

lögðu þó allir áherslu á að það yrði alltaf að vera sér-

þjónusta í boði fyrir Háskóla Islands.

Hver er niðurstaðan?

I rannsókninni kom skýrt fram að sameining safn-

anna tveggja hefur leitt til þess að hlutverk núver-

andi safns er óljósara í hugum manna vegna þess

hversu margþætt það er. Heiti byggingarinnar „Þjóð-

arbókhlaða" og heiti safnsins „Landsbókasafn" gefa

til kynna að safnið sé „þjóðarinnar" eða „landsins".

Það má segja að það sé rétt því safnið er opið öllum.

Markhópur þess eru þeir sem stunda rannsóknir eða

nám á háskólastigi og kennarar og nemendur Háskóla

Islands njóta forréttinda vegna þess að þeirra safn er

til húsa í Þjóðarbókhlöðu og Háskólinn hefur greitt

til safnsins fyrir ritakaup og fleira. Margir háskóla-

nemar telja safnið vera „háskólabókasafn" í almennri

merkingu og átta sig ekki á því að Háskólabókasafn

var heiti gamla safnins meðan það var til húsa í

aðalbyggingu Háskólans. ímynd safnsins er því sú að

safnið sé eins konar „Rannsóknarbókasafn Islands".

Landsbókasafn er stærsta bókasafn landsins, í senn

bókasafn allra og bókasafn Háskóla Islands. Þetta

óljósa hlutverk ruglar marga í ríminu.

En snúum okkur nú aftur að hugmyndum Jóns

Olafssonar og tillögum hans. Ef þær ættu að verða að

veruleika þyrfti að taka ákvörðun um eftirfarandi atriði:

Hver ætti að borga? Hvernig aðfangastefnu ætti safnið

að hafa og hver ætti að velja samgögnin? Hvernig gætu

gögnin nýst öllum háskólum landsins jafnt?

Hver á að borga?

Hvað varðar greiðslur er hæpið að ætla að sam-

komulag næðist um það hjá öllum háskólum að

greiða ákveðna upphæð til Landsbókasafns íslands

- Háskólabókasafns vegna ritakaupa. I rannsókn-

inni Tvíhöfða risi kom fram að staðsetning bókasafns

skiptir verulegu máli hvað varðar bækur og önnur

pappírsgögn. Átta kennarar voru sammála um að

Landsbókasafn væri ekki vel staðsett og að staðsetn-

ing þess í jaðri háskólasvæðisins hefði það í för með

sér að kennarar færu sjaldnar á safnið. Þeim þótti

langt að fara úr skrifstofum sínum í annað hús til að

nálgast rit og töldu að það hefði verið heppilegra að

staðsetja safnið miðsvæðis á háskólalóðinni, inn á

milli annarra bygginga. Einn kennari sagði: „Það er

nú bara þannig að þegar menn þurfa bækur þá þurfa

þeir þær strax. Þá þurfa þeir bókasafn í húsinu."

Annar kennari sagði: „ [Staðsetningin] er nánast eins

fáránleg eins og hægt er að hugsa sér fyrir Háskóla

íslands. Hún er ekki einu sinni neitt sérlega hagstæð

fyrir aðra sem eru að nota safnið. Alls staðar ... þar

sem svona hlutir eru gerðir af einhverri ... skynsemi

eru háskólabókasöfnin nánast miðjan á svæðinu.

Sko þetta er ekkert aukaatriði. Þetta er ekkert bara

eitthvað svona til að brosa yfir." I grein Sigurbjargar

Þrastardóttur kemur fram að rektorar háskólanna

taka flestir undir þetta. Sérhver háskóli vill byggja

upp bókasafn í sínu eigin húsnæði. Listaháskóli

Islands tekur til að mynda mjög alvarlega það hlut-

verk sitt að byggja upp öflugt listbókasafn og haft er

eftir Hjálmari H. Ragnarssyni rektor um ritakaup:

„Við gerum ekki ráð fyrir að Þjóðarbókhlaðan eða

aðrir sinni því fyrir okkur, við öxlum þetta hlut-

verk." Þorsteinn Gunnarsson, rektor Háskólans á

Akureyri, segir ennfremur: „Það hefur oft verið talað

um háskólabókasöfn sem hjarta hvers háskóla og er

ekki best að ráða sjálfur yfir sínu hjarta?" (Sigurbjörg

Þrastardóttir, 2006).

Aftur á móti er augljóst að allir sitja við sama borð

hvað varðar aðgang að rafrænum tímaritum í lands-

aðgangi svo fremi þeir hafi aðgang að nettengdri tölvu.

Slíkur aðgangur er sérlega mikilvægur fyrir skóla sem

hafa mikið- af fjarnemum og mætti líta á rafrænan

aðgang sem hið eiginlega sameiginlega bókasafn allra

háskóla eða allra landsmanna. En þar felst vandamálið

í því að finna réttláta greiðsluskiptingu.

Aðfangastefna og val á gögnum

Hvernig er hægt að móta aðfangastefnu sem tekur

tillit til þarfa allra háskóla í landinu? Og hverjir eiga

að gera það? Kennararnir eða bókasafnsfræðingar?

Eða báðir saman? „Það hefur verið trú starfsmanna

bókasafnsins frá fyrstu tíð að þeir sem mest eigi að

hafa að segja um innkaupin séu kennarar háskólans

og aðrir akademískir starfsmenn hans," er haft eftir

Þorsteini Gunnarssyni, rektor Háskólans á Akureyri,

í títtnefndri grein Sigurbjargar. Þorsteinn heldur

áfram: „Ef bókavalið er í þeirra höndum tryggir

það að bækurnar sem keyptar eru séu notaðar. Ef

kennarar hins vegar sinna þessu ekki og fá rit eru

til í ákveðnum flokkum þá grípa bókaverðir í taum-

ana, hafa samband við viðkomandi kennara og hafa

áhrif á að ritum sé fjölgað. Það er kostur að starfa í

litlum skóla og í nánum tengslum við nemendur og

kennara þegar grípa þarf til svona vinnubragða."

Runólfur Ágústsson,  rektor Háskólans á Bifröst,

BÓKASAFNIÐ 31. ÁRG. 2007

13