Ingibjörg Steinunn Sverrisdóttir Landsaðgangur að rafrænum gagnasöfnum og tímaritum: þróun skipulagsheildar Inngangur Greinin byggir á lokaritgerð höfundar til meistara- prófs í opinberri stjórnsýslu (MPA) við Háskóla Islands vorið 2006.l Fjallað er um þróun Landsað- gangs að rafrænum gagnasöfnum og tímaritum á Islandi 1999-2006 en í ritgerðinni er gerð grein fyrir rannsókn þar sem Landsaðgangurinn var skoðaður út frá kenningum um þróun skipulagsheilda og lífs- hlaup þeirra og út frá umhverfislegu sjónarhorni. Tilgangurinn var að fá fram hugmyndir um hvernig staðið skuli að málum í nánustu framtíð. Gerð var eig- indleg rannsókn þar sem gögn frá Landsaðganginum og um hann voru skoðuð og greind og tekin voru viðtöl við innkaupanefnd Landsaðgangsins sem starf- aði á þeim tíma sem rannsóknin var gerð. Nefndinni var ætlað það hlutverk að velja efni sem keyptur var aðgangur að og sjá um skiptingu kostnaðar milli greiðenda. Helstu niðurstöður rannsóknarinnar eru að vilji sé til að halda verkefninu áfram. Landsaðgangurinn hefur náð að þróast sem skipulagsheild, frumstig og bernska eru að baki og hann er nú á þróunar- eða vaxtarskeiði. Allar forsendur eru til þess að hann fær- ist af þróunarskeiði yfir á þroskaskeið, en á því skeiði er skipulagsheildin fullmótuð og starfar af mestum krafti. Til þess að það megi verða þarf að styrkja starfsemi Landsaðgangsins, ná betri tengingu við umhverfið, móta skýra stefnu og gera alla framkvæmd skilvirkari og markvissari. Landsaðgangur að rafrænum gagnasöfnum og tímaritum er e.t.v. betur þekkt undir nafninu www. hvar.is. Vorið 2006 var á hvar.is rafrænn aðgangur að 12 gagnasöfnum, rúmlega 8000 altexta tímaritum, auk útdrátta úr greinum í yfir 1800 tímaritum, þremur alfræðiritum og einni orðabók. Aðgangurinn er bund- inn við notendur á íslandi sem eru tengdir íslenskum netveitum. I greininni er notað orðið Landsaðgangur um verkefnið þar sem hvar.is vísar frekar til upplýs- ingasíðu Landsaðgangsins fyrir notendur. Landsaðgangurinn er verkefni á vegum mennta- málaráðuneytisins um áskriftir að rafrænum gögn- um fyrir íslendinga. Um 200 íslensk bókasöfn greiða fyrir aðganginn að mestu leiti en ráðuneytið tekur þátt í greiðslunum auk þess að greiða fyrir rekstur og umsýslu sem Landsbókasafn íslands - Háskólabókasafn sér um. Landsaðgangurinn hófst 23. apríl 1999 þegar formlega var opnað fyrir aðgang Islendinga að Encyclopaedia Britannica. Fræðileg umfjöllun Skrif um Landsaðganginn hafa að mestu verið yfirlits- greinar þar sem framvinda verkefnisins er rakin og gerð grein fyrir ávinningi þess að allir landsmenn hafi aðgang að því efni sem þar er. Einnig hafa birst nokkrar greinar sem flokka mætti sem hvatningu eða kynningu á verkefninu. Árið 2000, áður en hinn eiginlegi landsaðgangur hófst, kannaði Erna G. Árnadóttir tímaritaáskriftir íslenskra bókasafna. Niðurstöður könnunarinnar voru notaðar sem grundvöllur samninga Landsaðgangsins við útgefendur og birgja.2 Þóra Gylfadóttir og Þórný Hlynsdóttir skoðuðu samspil aukins aðgangs að rafrænum gagnasöfnum og tímaritum og milli- safnalána með því að bera saman notkunartölur fyrir efni Landsaðgangsins og tölur um millisafna- lán í Landsbókasafni Islands - Háskólabókasafni. Rannsókn þeirra nær yfir tímabilið 2000-2005 og fram kemur að eftir að Landsaðgangurinn hófst hefur millisafnalánum í gegnum safnið fækkað.3 Guðrún Pálsdóttir, Sigrún Klara Hannesdóttir, Sólveig Þorsteinsdóttir, Sveinn Olafsson og Þóra Gylfadóttir hafa öll fjallað um Landsaðganginn eða aðdraganda hans bæði á innlendum og erlendum vettvangi.4 1 Ingibjörg Steinunn Sverrisdóttir. 2006. 2 Erna G. Arnadóttir. 2001. 3 Þórný Hlynsdóttir og Þóra Gylfadóttir. 2004. - Þóra Gylfadóttir og Þórný Hlynsdóttir. 2006. 4 Sjá t.d. Guðrún Pálsdóttir. 2002. - Sigrún Klara Hannesdóttir. 2005. -Sólveig Þorsteinsdóttir. 2001 -Sólveig Þorsteinsdóttir. 2005. -Sveinn Ólafsson. 2003. - Þóra Gylfadóttir. 2003. BÓKASAFNIÐ 31. ÁRG. 2007 37
Beinir tenglar