Bókasafnið

						Kristín Ósk Hlynsdóttir

Aðgengismál

og vefurinn

Inngangur

Á íslandi eru, enn sem komið er, engin lög sem

kveða á um aðgengi að vefnum. Staðan hér er samt

þokkaleg í samanburði við önnur lönd og virðist sem

íslendingar séu metnaðarfullir þegar kemur að upp-

lýsingamiðlun til allra á vefnum.

Haustið 2005 létu stjórnvöld gera úttekt á stöðu

upplýsingamiðlunar stjórnsýslunnar gagnvart fötl-

uðum á vefnum, en verkefnið er liður í stefnu stjórn-

valda um upplýsingasamfélagið fyrir árin 2004-2007.

Þegar niðurstöður úttektarinar lágu fyrir var ljóst að

mikið átak þyrfti til að gera vef Fasteignamats ríkisins

(FMR) aðgengilegan fyrir alla. Þar sem FMR er mjög

metnaðarfull og framsækin stofnun var ekki spurning

að úr þessu skildi bætt hið fyrsta og hefur FMR síðan

orðið fyrsta ríkisstofnunin til að fá vottun um gott

aðgengi.

Hér á eftir verður fjallað stuttlega um ofangreinda

úttekt og stefnu stjórnvalda í aðgengismálum. Einnig

verður sagt frá kostum þess að gera vefi aðgengilega

og leiðbeiningum sem nota má við það verkefni.

Aðgengi

Aðgengi snýst um að við getum notað okkur hlut eða

upplýsingar óháð getu okkar eða fötlun. Dæmi um

tæki sem stórum hluta þjóðarinnar hefur verið sent

og ber að nota er auðkennislykill banka og sparisjóða.

Hann er með letri sem telst í smærra lagi og eiga marg-

ir í vandræðum með að ýta á hnappinn til að fá það á

skjáinn. Bankarnir hafa áttað sig á þessum mistökum

sínum og vinna að úrbótum. Þeir sem eru svo heppnir

að sjá vel og búa ekki við neinar hreyfihamlanir hafa

örugglega ekki velt þessum möguleika fyrir sér - að

einhverjir gætu hreinlega ekki notað þennan hlut.

Þar liggur einmitt hluti vandans - í því að setja sig í

annarra spor og sjá, heyra eða skynja hlutina eins og

þeir. Fyrir þá sem þekkja enga sem eru fatlaðir getur

verið erfitt að samsama sig þeim og gera sér grein fyrir

þörfum þeirra. Þetta er oft erfitt að yfirstíga.

Goðsagnir um aðgengi

„Blindir! Þeir nota ekki netið." Þessi goðsögn lifir

því miður enn góðu lífi. Einnig sá misskilningur að

44

heyrnarlausir geti nýtt sér vefinn eins vel og heyrandí

án vandkvæða. Það eru einnig margir sem halda að

vefsíður sem eru aðgengilegar fötluðum innihaldi ein-

ungis texta og séu því mjög óspennandi.

Þegar stöðlum er fylgt til að bæta aðgengi fyrir fatl-

aða hefur það þvert á móti jákvæð áhrif á aðgengi allra

að vefnum. Þannig kemur það mörgum notendum að

gagni þegar á vef er boðið upp á stækkun leturs eða

notandinn er upplýstur um að tengill á vef vísi á eins

megabæta stórt skjal á PDF formi í nýjum glugga.

Fatlaðir og vefurinn

Það má slá því föstu að um 10% þjóðarinnar eigi

við fötlun að stríða, hvort heldur sem er sjónskerð-

ingu, heyrnarleysi, skerta hreyfigetu eða annars konar

fötlun. Það eru jafnframt 30% líkur á því að einstakl-

ingur á aldrinum 35-65 ára verði fyrir einhvers konar

fötlun.

Þegar fjallað er um aðgengi fyrir fatlaða er vísað

til notenda sem eru blindir, sjónskertir, hreynarlausir,

lesblindir, greindarskertir, flogaveikir eða hreyfihaml-

aðir. Þessir hópar geta nýtt sér upplýsingar í tölvum

með tæknilegri aðstoð, hvort sem er með smá hug-

búnaði eða stærri tækjum. Þannig getur alblindur

einstaklingur nýtt sér talgervil til þess að lesa fyrir sig

texta af skjá og einstaklingur með skerta sjón getur

nýtt sér skjálesara eða jafnvel stækkunarhugbúnað

sem er innbyggður í nýrri stýrikerfi heimilstölva.

Margir notendur með sérþarfir hafa útbúið sérstakt

stílsnið sem þeir setja á upplýsingar á vef og gera þær

þannig aðgengilegar.

Að vefur sé aðgengilegur þýðir að allir geta notað

hann óháð fötlun eða getu og jafnvel tækjabúnaði

þeirra eða öðrum aðstæðum. Þá er t.a.m. mætt þörf-

um hinna ýmsu notendahópa sem áður eru nefndir.

Sumir þessarra notenda geta nýtt sér ýmsan aukabún-

að til að skoða efni á vefnum. Dæmi um slíkan búnað

eru skjálesarar, talgervlar og sérstök lyklaborð.

Málskilningur heyrnarlausra og greindarskertra er

oft takmarkaður og þarf texti því að vera skýr og auð-

læsilegur. Sumir hreyfihamlaðir geta jafnvel ekki notað

mús og nýta þá jafnvel TAB lykilinn á lyklaborðinu til

þess að færa sig á milli skilgreindra svæða á vefnum.

BÓKASAFNIÐ 31. ÁRG. 2007

^