Aðalhluta rannsóknarinnar vann ég síðan út frá kenningum norska listfélagsfræðingsins Dag Solhjell (2001) um listmiðlun (kunstformidling). Kenningar og aðferðir Solhjell eru sérstaklega hugsaðar til grein- ingar á miðlun listar, t.d. á listaverkasýningum, en nýtast einnig vel til greiningar á annars konar miðl- un. I rannsókn minni yfirfæri ég kenningar hans og rannsóknaraðferðir yfir á greiningu á menningar- miðlun Nordbok og þá sér í lagi við greiningu á árbókinni Nordisk Litteratur og Norrænu bóka- safnavikunni. Pessi tvö verkefni voru valin til nánari greiningar vegna þess hve ólík þau eru, t.d. hvað varðar aðferðir til miðlunar. Annars vegar fer fram skrifleg miðlun í árbókinni og hins vegar er áhersla á hinn lifandi viðburð, Norrænu bókasafnavikuna, sem einnig eru gerð góð skil í myndum og texta á vefsíðu bókasafnavikunnar. Þannig reyndi ég að fá betri heildarmynd af hlutverki Nordbok sem menn- ingarmiðlara með því að skoða tvö ólík verkefni og bera þau saman. Rannsóknarefni mitt í tengslum við árbókina var prentútgáfa árbókarinnar frá 1993-2005, auk ýmiss efnis á vefsíðum. Varðandi Norrænu bókasafnavik- una valdi ég að skoða nánar það sem fannst ritað um viðburðinn á vefsíðum bókasafnavikunnar og skipuleggjenda hennar. Svo ég útskýri stuttlega kenningalegan bakgrunn rannsóknarinnar, þá fjallar kenning Solhjells í stórum dráttum um tvö aðalhugtök: Form (paratekster) og innihald (kontekster). Samkvæmt Solhjell (2001, s. 83-90, 130) á greining á formi miðlunar (listmiðl- unar) að gefa til kynna innihald og samhengi miðl- unarinnar. Form miðlunar eru öll sýnileg tákn, hlutir, gögn, atferli og annað sem vísar til listaverksins, listaverkasýningar og innihalds hennar. Dæmi um slík atriði á listaverkasýningu eru titill listaverks, rammar og lýsing. Eg valdi að lýsa nánar þeim atriðum sem gætu varpað Ijósi á sjálfa miðlarana -á fyrirætlanir þeirra og boðskap (retorik). Við greininguna kom fram ákveðin orðræða eða boðskapur í menningarmiðl- un ritstjórnar árbókarinnar og skipuleggjenda bóka- safnavikunnar. Túlkun á formi, innihaldi og boðskap í árbókinni og í kynningarefni um bókasafnavikuna leiddi í ljós ákveðinn rauðan þráð eða aðalþætti í menningarmiðlun Nordbok. Solhjell (2001, s. 133) talar um þrenns konar gildismat (verdigrunnlag) tengt list og listmiðlun í Noregi. Gildismatið sýnir hvaða afstöðu menn taka til listsköpunar - þ.e. hvernig menn líta á list og listmiðlun. Þetta er svokallað úrvals-gildismat (ekskluderende verdigrunnlag), alþýðlegt gildismat (inkluderende verdigrunnlag) og viðskiptalegt gild- ismat (kommersielt verdigrunnlag). Miðlarinn (t.d. eigandi gallerís eða útgefandi árbókar) getur staðið fyrir eitt ákveðið gildismat. Hægt er að greina ólík viðhorf í orðræðum miðlara eftir því hvaða gildismat þeir standa fyrir. Samkvæmt úrvals-gildismatinu (Solhjell, 2001, s. 133-34) er hið áhugaverða við listaverk einungis listrænt gildi þeirra, en ekki hvað þau séu notuð til, hvaðan listamaðurinn kemur eða hvers virði þau séu í peningum talið. Það sé hlutverk listheimsins að greina hið besta innan listarinnar og skilja frá (ekskludere) það sem telst síðra. Hið alþýðlega gildismat byggir á þeirri sannfær- ingu að listamaðurinn og almenningur sé mikilvægari en listaverkið og gæði þess. Samkvæmt hinu alþýð- lega gildismati eru listamenn metnir á grundvelli félagslegs bakgrunns í stað gæða listsköpunar þeirra. Atriði svo sem búseta, kyn, þjóðerni, aldur, tekjur og menntun hafa meiri þýðingu og þykir mikilvægt að listin geti náð til og skiljist af breiðum hópi fólks (Solhjell,2001,s. 135). Þriðja gildismatið, hið viðskiptalega, byggir á þeirri sannfæringu að hið viðskiptalega gildi list- arinnar þ.e. söluandvirði listaverksins á markaði, sé það mikilvægasta og mest áhugaverða við listina (Solhjell,2001,s. 136-7). Helstu niðurstöður Helstu niðurstöður rannsóknarinnar voru eftirfar- andi: • Nordbok hefur í menningarmiðlun sinni byggt á hinu alþýðlega gildismati, þó svo að ákveð- in verkefni hafi fallið undir úrvals-gildismat- ið. Nefndin hefur gegnt hlutverki eins konar verndara eða styrktaraðila og miðlara norræna bókmennta og almenningsbókasafna, sem og gilda tengdum hinu norræna bókmennta- og menningarsamstarfi. • Hlutverk Nordbok sem miðlari og vernd- ari norrænna bókmennta og bókmenningar er mun sýnilegra í niðurstöðum rannsókn- arinnar heldur en hlutverk nefndarinnar gagn- vart almenningsbókasöfnunum. Það gæti m.a. skýrst af því að bókmenntamiðlunin er meira ríkjandi í þeim verkefnum sem ég tók til athug- unar. Ýmis verkefni Nordbok sem snéru að bókasöfnum, fjölluðu um miðlun norrænna bókmennta - um kynningu á rithöfundum og bókum þeirra. Norræna bókasafnavikan og rithöfundaheimsóknir á bókasöfn eru dæmi um slíka viðburði, þar sem bókasafnið tekur að sér miðlunarhlutverkið og bókmenntirnar eru í sviðsljósinu. I verkefnum Nordbok hafa bókasöfn gjarnan verið í hlutverki miðlarans 50 BÓKASAFNIÐ 31. ÁRG. 2007
Beinir tenglar