Bókasafnið

						Skráning, skráningarráð og efnisorðaráð

Mjög mikið hefur mætt á starfsmönnum skráningar

við innleiðingu kerfísins en hér er verið að vinna

verk sem hvergi hefur verið unnið í heiminum fyrr. I

samningum Landskerfis um sérfræðiþjónustu vegna

bókasafnskerfis og um afnot af kerfinu er gert ráð

fyrir skráningarráði sem hafi það hlutverk að skera

úr um ágreining varðandi skráningu og skráningar-

heimildir. Skráningarráðið skal setja reglur um bók-

fræðilega skráningu og ber öllum aðildarsöfnum að

hlíta þeim reglum, enda er markmið þeirra að auka

gæði bókfræðilegra gagna í kerfinu. Skráningarráð

hefur umboð til að veita skráningarréttindi í kerfinu

og afturkalla þau. Með skráningarráði hafa starfað þrír

sérfræðingar (án atkvæðisréttar) og eru tveir af þeim

starfsmenn Landsbókasafns, þ.e. ritstjóri efnisorða

og ritstjóri bókfræðigrunns Gegnis. Ritstjóri Gegnis

annast viðvarandi gæðaeftirlit með uppbyggingu

bókfræðigagna. Tekið er við ábendingum og tillögum

frá öllum samstarfsaðilum og lagt fyrir skráningarráð

til umfjöllunar og afgreiðslu. Breytingar eru nú fyrir-

hugaðar á þessu fyrirkomulagi og mun efnisorðaráð

fá aukið hlutverk á næstunni. Hefur Landskerfi veitt

Landsbókasafni styrk til tveggja ára til að setja kraft í

efnisorðavinnuna og byggja upp kerfisbundna efnis-

orðaskrá á íslensku á sem flestum sviðum.

Landssamningar

um rafræn tímarit og gagnasöfn

Það er yfirlýst stefna yfirvalda að allir íslendingar skuli

hafa jafnan aðgang að öllum þeim heimildum sem

falla undir skilgreiningu landssamninga. Slík stefna

og sambærilegir samningar eru einsdæmi í heiminum.

Landsbókasafn hefur verið handhafi þjónustusamn-

ings við menntamálaráðuneyti frá 2002 um fram-

kvæmd svonefndra landssamninga fyrir Islands hönd

við erlenda aðila um aðgang að gagnasöfnum og

tímaritum í rafrænu formi. Tvenns konar samningar

eru í gildi, samningar við tímaritasala sem veita aðgang

að öllum sínum tímaritum og samningar um gagnasöfn

sem geta verið bæði söfn tímarita og gagnasöfn á borð

við Encyclopedia Britannica. Landsbókasafn semur við

birgjana, greiðir fyrir samningana og innheimtir síðan

kostnaðinn af söfnum landsins. I desember 2006 var

þjónustusamningurinn endurnýjaður og ýmsar mikil-

vægar nýjungar gerðar á framkvæmd samningsins, s.s.

að í framtíðinni mun starfa fimm manna ráðgefandi

stjórnarnefnd með Landsbókasafni, sem í sitja fulltrú-

ar helstu greiðenda og hagsmunaaðila. Stjórnarnefnd

er tiJnefnd á fundi á fyrsta ársfjórðungi hvers árs og var

fyrsti ársfundur í samræmi við nýja samninginn hald-

inn í mars 2007. Þeir samningar sem hafa verið í gildi

undanfarin ár voru allir endurnýjaðir um áramótin

2006-2007 og hafa nú verið gerðir til þriggja ára. Til

viðbótar var nokkrum bætt við til þess að jafna betur

efnisframboðið. Hafa því allir Islendingar óheftan

aðgang að um 14.000 tímaritum á öllum sviðum

mannlegrar þekkingar, hvenær sem er og hvar sem er.

Kostnaður við aðgengi allra landsmanna að þessum

tímaritum er nú um 110 milljónir króna. Þessari háu

upphæð verður að skipta milli greiðenda og oft hefur

reynst erfitt að ná sátt um greiðslur, því enginn veit

hverjir nota gögnin. Allir sem hafa aðgang að Netinu

í gegnum íslenska þjónustuaðila geta notfært sér þetta

efni án endurgjalds þar sem greitt er fyrir samningana

af bókasöfnum landsins.

Geymslusafn

Landsbókasafn hefur um árabil haft gögn í geymslu

víða um bæinn, oft í kössum og hefur það veitt

takmarkaða yfirsýn yfir umfangið. Arið 2003 var

tekið á leigu húsnæði í Mjódd sem notað er sem

geymslusafn fyrir erlend rit sem lítið eru notað

og aukaeintök af íslensku efni. Geymslusafnið er

rúmlega 600 fermetrar og hefur verið leigt til 15 ára

Var fljótlega hafist handa við að tæma aðrar geymslur

og koma efninu fyrir í hillum. Var safnkosturinn

grisjaður áður en flutningurinn fór fram og einnig

var ákveðið að velja úr geymslum innan húss það

efni sem má fara á geymslusafnið og létta þannig á

geymslum Bókhlöðunnar. Mun geymslusafnið vænt-

anlega minnka þörfina fyrir viðbyggingu og jafnframt

er efni í geymslusafninu aðgengilegt þar sem það er

komið í hillur. Reynt var að fá önnur söfn á landinu

til að taka þátt í þessu geymslusafni en ekki náðist

samkomulag þar um.

Vefsöfnun

Arið 2003 gekk í gildi ný skylduskilalöggjöf og í fram-

haldi af því dvaldi starfsmaður safnsins í San Francisco

í hálft ár og vann við þróun nýs vefsöfnunarforrits,

Heretrix, í samstarfi með Internet Archive. Árið 2005

hófst reglubundin söfnun alls íslenska vefsins. Það

ár voru gerðar þrjár heildarsafnanir og safnað um 30

milljón skjala í hverri söfnun. Síðan hafa verið gerðar

þrjár heildarsafnanir á ári auk þess sem gerðar eru

samfelldar safnanir þar sem safnað er efni af um 40

vefjum sem innihalda fréttir eða efni sem breytist ört.

Einnig er á áætlun að gera eina atburðasöfnun á ári

þar sem reynt er að ná til allra vefsetra sem tengjast

ákveðum atburði. Fyrsta slíka vefsöfnunin tengdist

sveitarstjórnarkosningum 2006 og önnur söfnun mun

verða gerð um alþingiskosningarnar 2007.

Stafræn endurgerð efnis

og styrkir til verkefnisins

Haustið 2003 var gerður samstarfssamningur við

Árvakur hf. um að Landsbókasafn tæki stafrænar

BÓKASAFNIÐ 31. ÁRG. 2007

59