Bókasafnið

						Leynd þekking felur í sér þrjá meginþætti sem

eru tjáning, fullkomnunarárátta og samfélagsvitund.

Polanyi skipti síðan tjáningu í nokkra í undirþætti.

Þeir eru eftirfarandi, vitsmunir sem ekki er hægt að

tjá, grundvallar áhrif tungumáls, samhæfð hugsun,

hæfileikinn til þess að tjá hugsun með tali og hug-

takalegur skilningur. Leynd og ljós þekking ná saman

þegar sérfræðiþekking og fullkomnunarárátta renna

saman. Þá er kunnáttan og þekkingin orðin svo stór

hluti af undirmeðvitundinni að sá sem á í hlut getur

ekki útskýrt af hverju eða hvernig, hann bara veit.

Það er kjarni leyndrar þekkingar að við getum aldrei

tjáð allt sem við vitum eða vitað hvað við gefum í skyn

með því sem við segjum.

flóknum og óljósum viðfangsefnum, einbeitt hlustun

á teymisfélaga og að ýta eigin sjónarmiðum til hlið-

ar. Umræða (e. disscusion) felur í sér á hinn veginn

aðgerð þar sem andstæð sjónarmið eru kynnt og

varin og leitað er að besta sjónarmiðinu til þess að

styðja við ákvarðanir sem þarf að taka. Samræða

og umræða geta bætt hvor aðra upp en til þess

að svo sé þurfa teymin að skilja muninn á milli og

geta aðgreint. Til þess að samræða geti átt sér stað

þarf eins og fyrr segir að frysta eigin sjónarmið,

virða teymisfélagana og hafa teymisstjóra. I gegnum

samræðu geta teymismeðlimir upplifað áþreifanlega

reynslu sem hefur áhrif. Lærdómur í teymi byggist á

hæfileika teymisins. Það er hægt að setja saman hópa

af hæfileikaríkum einstaklingum sem læra ekkert. Til

þess að lærdómur eigi sér stað í teymi, þarf það að

læra hvernig á að læra saman.

Þekking

Upplýsingar

Þekkingarpýramídinn

Boðorðin fimm

Almennt er talið að Peter Senge sé faðir lærdóms-

fyrirtækisins og upphafsmaður hugmynda um

þekkingarsköpun í teymi. Kjarni kenninga um

lærdómsfyrirtækið er sá að þekkingin sé alltaf til

innan skipulagsheildarinnar, óháð fólki, auðlindir

skipulagsheildanna séu alltaf til staðar. Þegar Senge

talar um boðorð á hann ekki við reglur eða tæki til

refsinga, heldur safn kenninga og aðferða sem þarf

að læra og ástunda til þess að þau nýtist. Boðorð

eru þroskaleiðir til þess að öðlast ákveðna hæfileika.

Eins og í öllum greinum hafa sumir hæfileika en aðrir

öðlast hæfni með þjálfun. Boðorðin sem Senge telur

mikilvægust eru kerfislæg hugsun sem felur í sér

heildarsýn á skipulagsheildina. Einstaklingsbundinn

styrkleiki sem er persónuleg sýn. Hugsanasnið sem

byggist á sameiginlegum þankagangi innan skipu-

lagsheildar. Sameiginleg sýn skipulagsheildarinnar

sem verður að vera einlæg og lærdómur í teymi sem

byggist á samræðum og umræðum. I samræðum (e.

dialogue) felst flæði frjálsra skapandi athugana á

SECI - líkanið - þekkingarfjórðungarnir

Árið 1995 gáfu Nonaka og Takeuchi út bókina

The Knowledge Creating Company, þar sem svo-

kallað SECI líkan er lagt til grundvallar þekking-

arsköpun innan skipulagsheilda. Þetta líkan byggist á

einstaklingum, samskiptum þeirra í milli og hvernig

hægt er að nýta þekkinguna sem skapast, skipulags-

heildinni til framdráttar. Hugmyndin um þekkingar-

sköpunarlíkanið kemur úr hugrænni sálarfræði og

byggist áylCTlíkaninu. Kenningin sem ACTbyggir á

segir að til þess að hugrænir hæfileikar þroskist þurfi

þekking sem er yfirlýst (samsvarar ljósri þekkingu) að

breytast í þekkingu byggða á starfsháttum (samsvarar

leyndri þekkingu). Eini gallinn á ACT líkaninu er sá

að þar er litið á ferlið sem einstefnuferli, frá ljósri til

leyndrar þekkingar. Ur þessu er bætt í SECI líkaninu,

Nonaka og Takeuchi vilja meina að ferlið verki á víxl,

sé eins og nokkurs konar spírall. Þeir segja að þekk-

ing sé búin til á einum stað og yfirfærð á aðra staði í

skipulagsheildinni.9

Þekkingin er yfirfærð frá einstaklingum sem vita

hvernig á að gera hlutina til annarra einstaklinga sem

læra hvernig á að gera hlutina. Þekking og þekking-

arsköpun er því alltaf í hugum einstaklinganna.

Nonaka og Takeuchi segja þekkingarsköpun eiga

sér stað í fimm stigum, sem eru að deila þekkingu,

skapa hugtök, rökstyðja hugtökin, byggja frumgerðir

líkans, þjónustu eða vöru og deila þekkingunni þvert

á skipulagsheildina og ytra umhverfi. SECI líkanið

byggist á fjórum mismunandi þekkingarsköpunarein-

ingum. Þær eru í fyrsta lagi félagsmótun sem er leynd

þekking og byggist á sameiginlegri reynslu einstakl-

inga. I öðru lagi ytra þekkingarform þar sem leynd

þekking er gerð ljós með hugtökum, myndlíkingum,

9   Nonaka og Takeuchi (1995), bh. 61 - 62

64

BÓKASAFNIÐ 31. ÁRG. 2007