Bókasafnið

										

	Leynd þekking verður Ljós þekking	Leynd þekking verður Ljós þekking		

		Félagsmótun	Ytra þekkingarform	

		Innra þekkingarform	Samsetningarform	

				

Mynd 1 - Fjórar einingar þekkingarsköpunar

líkingum, kenningum og líkönum. í þriðja lagi sam-

setningarform þar sem hugtök eru kerfisbundin í

þekkingarkerfum og mismunandi tegundir ljósrar

þekkingar sett saman. I fjórða lagi innra þekkingar-

form þar sem ljós þekking verður leynd þekking með

því að læra að framkvæma.

Óreiðukenningin

Félagsvísindin kynnast óreiðukenningunni í gegnum

hagfræði, en hún á uppruna sinn í eðlisfræði. Kjarni

óreiðukenningarinnar er sá að einfalt samband sem

er náttúrulögmál en ólínulegt getur gefið af sér flókna

tímaröðun. Fræðimaðurinn Philippe Baumard kynnti

óreiðukenninguna til sögunnar í stefnumótun og

stjórnun skipulagsheilda árið 1996. Hann telur að

leynd óreiða í skipulagsheildum eigi rætur sínar í

hörmungaratburðum og til þess að geta brugðist rétt

við verði viðbrögðin að vera áhrifarík. Baumard telur

einnig að ljósa óreiðu í skipulagsheildum megi rekja

til trausts sem borið er til stjórnenda og verkferla.

Stjórnendur skipulagsheilda geri ráð fyrir að hæfi-

leikar þeirra og verkferlar velti vandamálum upp á

yfirborðið og gefi þeim tækifæri á að leysa þau áður

en þau verði óviðráðanleg. Náttúrulega atburði er

hægt að segja fyrir en eðli þeirra er óútreiknanlegt.

Náttúrulegir atburðir geta verið jarðskjálftar, snjó-

flóð, hvirfilbyljir, sem sagt atburðir sem ekki er hægt

að koma í veg fyrir að gerist né hafa áhrif á útkomu

þeirra. Baumard telur að þegar skipulagsheildir verða

fyrir hörmungaratburðum ættu viðbrögðin að vera

fljót, nægjanleg, nákvæm og áhrifarík. En það sem

gerist er að gildum skipulagheildarinnar er ýtt til

hliðar, samskiptanet riðlast og erfitt verður að sam-

hæfa aðgerðir vegna þess álags sem aðstæðurnar

skapa. Það að lifa af og vernda skipulagsheildina

verður meginmarkmiðið jafnvel með því að skipa

aðgerðasveit eða endurskipuleggja hlutverk skipu-

lagsheildarinnar með tilliti til hörmungaratburðanna.

Við slíkar aðstæður má greina tvenns konar fyrirbæri.

Ósjálfráð leynd tengsl verða til á milli einstaklinga og

hin félagslegu tengsl á milli einstaklinga eru ávallt til

staðar. Hið leynda hefur yfirhöndina yfir hinu form-

lega og sá hraði sem er á fyrirbærinu gefur ekki færi á

skynsemi og skýringum.10

Islenskar rannsóknir í þekkingarstjórnun

Árið 2001 gerði Hrafnhildur Hreinsdóttir rannsókn

á stöðu og innleiðingu þekkingarstjórnunar í íslensk-

um fyrirtækjum. Þátttakendur rannsóknarinnar voru

valdir eftír lista sem birtist í tímaritinu Frjálsri versl-

un árið 2001, um 300 stærstu fyrirtækin á Islandi.

Rannsóknin byggir á tölfræðilegum niðurstöðum

spurningalista sem var sendur til stjórnenda 150

stærstu fyrirtækja af lista Frjálsrar verslunar með

tölvupósti. Svarhlutfall var 28% sem samsvarar svör-

um frá 35 fyrirtækjum. Tilgangurinn var að kanna

hvata sem lágu að baki þekkingarstjórnunar og hvaða

leið var notuð við innleiðingu. Hrafnhildur nefnir

tvær leiðir sem kallaðar eru skjalaleið og samskipta-

leið. Skjalaleið byggir á notkun skjala- og upplýsinga-

kerfis þar sem þekking er skráð, sótt og endurnýtt.

Samskiptaleið byggir á skipulagðri fræðslu og yfir-

færslu á sérþekkingu með fundum, hópvinnu, mann-

legum samskiptum og greinandi og skapandi ráðgjöf.

Helstu hvatar að innleiðingu þekkingarstjórnunar

voru samkvæmt rannsókninni samkeppni og sterkari

staða á markaði. Hrafnhildur telur jafnframt að staða

þekkingarstjórnunar hér á landí sé góð og í samræmi

við það sem er að gerast í Evrópu og Bandaríkjunum.

Þegar spurt var um leið sem valin var til innleiðingar

á þekkingarstjórnun telur Hrafnhildur að ósamræmis

gæti í svörum. Við nánari athugun á niðurstöðum kom

í ljós að þeir sem merktu við hæsta gildi á annað hvort

skjalaleið eða samskiptaleið voru ekki samkvæmir

sjálfum sér í svörum á öðrum spurningum sem féllu

undir þennan lið. Hrafnhildur telur að það bendi til

þess að sum fyrirtæki innleiði þekkingarstjórnun með

því að blanda saman skjala- og samskiptaleið.11

Ingi Rúnar Eðvarðsson er höfundur bókar um

þekkingarstjórnun sem kom út árið 2004. I bókinni

eru niðurstöður spurningalistakönnunar sem var gerð

í maí og júní sama ár. Spurningalístinn var sendur með

10   Baumard(200l),bls.37

11   Hrafnhildur Hreinsdóttir (2002), bls. 29

BÓKASAFNIÐ 31. ÁRG. 2007

65