Bókasafnið

						Aðferð

Þær aðferðir sem notaðar eru í þessari rannsókn

falla undir eigindlegar rannsóknaraðferðir (e. qua-

litative research methods). Eigindlegar rannsóknar-

aðferðir eiga rætur sínar að rekja til fyrirbærafræði.

Meginmarkmið fyrirbærafræðinnar er að skilja sjón-

arhorn þátttakenda í gegnum þá reynslu sem þeir

upplifa. Rannsakendur hafa áhuga á þeim skilningi

sem fólk hefur á lífi sínu. Eigindlegar rannsóknar-

aðferðir byggjast á lýsandi gögnum og aðleiðslu (e.

induction). Aðleiðsla felur í sér að rannsakandinn

þróar hugtök, innsæi og skilning með því að skoða

gögnin sem leiða hann að kenningu byggða á gögn-

unum.28 Rannsóknargögn eigindlegra rannsókna

byggjast á viðtölum, þátttökuathugunum og grein-

ingu til dæmis á myndum, póstkortum og táknum.

Mynstur eru greind með því að kóða gögnin og bera

saman það sem er líkt og það sem er ólíkt. Gögnin

eru einnig innihaldsgreind og jafnvel flokkuð eftir

formgerð.29

Þátttakendur

Þátttakendur í rannsókninni voru fimmtán sérfræð-

ingar í þremur skiplagsheildum í fjármálastarfsemi á

Islandi. Þetta voru sjö konur og átta karlar á aldrin-

um 24 ára til 54 ára. Þetta fólk á að baki mislangan

feril í skipulagsheildum í fjármálastarfsemi og var

takmarkið frá byrjun að fá góða aldursdreifingu á

viðmælendum. Það var gert í þeim tilgangi að átta

sig á hversu mikil áhrif reynsla og þekking á ákveðnu

viðfangsefni hefur á fólk. Flestir viðmælendanna

eru með háskólapróf og koma úr ýmsum deildum

skipulagsheildanna. Til dæmis tölvu- og tæknideild-

um, starfsmannadeildum og greiningardeildum.

Sumir eru yfirmenn, aðrir millistjórnendur og enn

aðrir sérfræðingar. Aðgengi að viðmælendum var

gott og voru þeir valdir með markvissri nálgun. Ég

bað hliðverði í skipulagsheildunum að benda mér á

yfirmenn, millistjórnendur og sérfræðinga. Það gekk

eftir í öllu tilvikum. Skipulagsheildunum hafa verið

gefin nöfnin Katla, Askja og Hekla eftir þekktum

eldfjöllum á íslandi. Sú leið var valin að fjalla um

viðmælendurna undir dulnefnum, nefna ekki hvaða

deildum eða sviðum þeir tilheyra og gera ekki grein

fyrir sérsviði þeirra. Þetta var gert til þess að ekki

væri hægt að rekja ummæli þátttakendann til þeirra.

ísland er lítið land og þeir sérfræðingar sem starfa

í fjármálastarfsemi oft vel þekkt fólk í þjóðfélaginu.

Þessi leið er því liður í að vernda viðmælendurna.

Talað var við fimm aðila í hverri skipulagsheild.

Hjá Kötlu var talað við Óskar Jónsson sérfræð-

ing, Gunnar Jónsson sérfræðing, Rósu Stefánsdóttir

28   Taylor og Bogdan (1998), bls. 3 - 7

29   Eslerberg (2002), bls. 168-172

sérfræðing, Þorgeir Jónsson sérfræðing og Lovísu

Pálsdóttir yfirmann. Viðmælendur frá Heklu voru

Jóna Óskarsdóttir millistjórnandi, Páll Pálsson sér-

fræðingur, Guðjón Jónsson millistjórnandi, Andri

Sveinsson yfirmaður og Fjóla Stefánsdóttir sérfræð-

ingur. Hjá Öskju var talað við Guðrúnu Jónsdóttir

sérfræðing, Ingu Tómasdóttir millistjórnanda, Birnu

Pétursdóttir millistjórnanda, Brynjar Guðmundsson

sérfræðing og Jón Ólafsson yfirmann.

Gagnasöfnun og framkvæmd

Vinnan við rannsóknina hófst í janúar 2005 með gerð

rannsóknaráætlunar og spurningaramma fyrir viðtöl-

in. Viðtölin voru tekin á tímabilinu 9. maí til 13. júní

2005 og rannsóknarvinnunni lauk í september 2005

með skrifum á lokaskýrslu og skilum á henni 19. sept-

ember. 011 nauðsynleg leyfi voru fengin frá yfirmönn-

um skipulagsheildanna. í mars 2005 fór ég af stað og

afhenti riturum forstjóra skipulagsheildanna bréf þar

sem óskað var eftir leyfi til að framkvæma rannsókn-

ina. Þegar leyfið fékkst var mér bent á hliðverði sem

ég hafði samband við. Eftir símtöl við þessa hliðverði,

fékk ég netföng hjá starfsfólki sem ég sendi tölvupóst

með ítarlegum útskýringum á rannsókninni.

Við upphaf hvers viðtals var viðmælendum gerð

grein fyrir því og lögð áhersla á að rannsóknin væri

ekki á vegum skipulagsheildarinnar. Þetta taldi ég

mikilvægt að árétta vegna þess að viðmælendurnir

voru fengnir í gegnum hliðverði sem tengdust starfs-

mannamálum. Jafnframt var þeim heitið fullum trún-

aði á meðförum upplýsinganna sem þeir veittu. I lok

hvers viðtals óskaði ég leyfis til frekari viðræðna ef

þess gerðist þörf við úrvinnslu gagnanna. Það leyfi

var gefið í öllum tilvikum.

Gagnsöfnunin og skráning fór þannig fram að

viðtölin voru hljóðrituð á lítinn MP3 spilara og síðan

afrituð orðrétt. Viðtölin voru opin viðtöl með ákveðn-

ar áherslur og spurningaramma í huga, en viðmæl-

endum var gefinn kostur á að ræða viðfangsefnið út

frá sínu sérsviði. Nótur eru í heild sinni 338 blaðsíður

eða 9 klst., 22 mín. og 89 sekúndur af hljóðrituðu

efni. Við afritun skráði ég hjá mér athugasemdir og

hugleiðingar. Urvinnsla gagnanna fór þannig fram að

gögnin voru marglesin og greind. Síðan voru gögnin

kóðuð og þemu dregin fram.

Helstu áherslur spurningarammans voru þær

sömu í viðtölunum en ræddar út frá sérsviði hvers

viðmælenda. Með því vonaðist ég til að fá sem

besta mynd af sjónarhorni viðmælendanna og svara

rannsóknarspurningunum. Spurt var um stöðu og

starfsaldur viðmælenda. Jafnframt var spurt um við-

horf og væntingar til breytingaferla, gæðastjómar og

þekkingarstjórnunar. Viðmælendur voru spurðir um

upplýsingaöflun, mat á upplýsingum og samkeppni

BÓKASAFNIÐ 31. ÁRG. 2

007

69