Bókasafnið

						Undantekningin

Auður Styrkársdóttir

Christian Jungersen: Undantekn-

ingin. Ólöf Eldjárn þýddi. Mál og

menning, 2006

Undantekningin er ein af þessum

bókum sem gerir fólk að bókafíkl-

um. Hún er löng, einar 620 blað-

síður, með afbragðsgóðri sögu í

góðri íslenskri þýðingu. Eg las

hana í einum rykk og þegar ég lagði hana frá mér sá ég

eftir því að eiga ekki lengur í vændum að hverfa inn í

þennan vægðarlausa heim fjögurra kvenna sem berast

á banaspjótum í valdakapphlaupi á vinnustað, þar

sem baktal þróast í einelti og þaðan í annað verra.

Sambandið milli kvennanna, Iben, Malene, Anne-

Lise og Camille, er burðarás sögunnar. Þær vinna

allar hjá Upplýsingastofunni um þjóðarmorð; þær

Iben og Malene eru sérfræðingarnir um þau mál,

Anne-Lise er bókasafnsfræðingurinn og Camille sér

um skrifstofuhaldið. Allar eru þær mjög færar í

sínum störfum, sem er söfnun og dreifing á upplýs-

ingum um þjóðarmorð víðsvegar um heiminn, bæði

í fortíð og nútíð. Yfirmaður þeirra er karlmaður sem

hefur hug á embætti hærra í stiganum og einbeitir sér

því ekki sem skyldi að núverandi vinnustað og því

hættulega ástandi sem hægt en mjög bítandi skapast

þar. Kveikjan er nafnlaus tölvupóstur sem þeim Iben

og Malene berst með alvarlegri morðhótun og þær fer

að gruna samstarfskonu sína, bókasafnsfræðinginn,

um sendinguna. Þetta er söguþráður sem vindur mjög

utaná sig og söguhetjurnar rata í ýmsar raunir. Það er

meira að segja morðsaga innan í sögunni, en lengra er

nú ekki vert að fara út í söguþráðinn.

Söguefnið er í raun bæði hryllílegt og hryggilegt.

Höfundurinn fléttar inn í atburðarásina upplýsing-

um, bæði sönnum og skálduðum, um óhugnanlega

grimmd mannskepnunnar sem er eina dýrategundin

sem miskunnarlaust drepur eigið kyn, jafnvel á lang-

dreginn og kvalafullan hátt. Karlmenn eru þar ger-

endur og konur koma sjaldan nærri. En karlmenn eru

einnig gerendur í því óhuggulega sjónarspili sem fer

fram á skrifstofu kvennanna, þeir stýra atburðarásinni

sem valdhafar, elskendur og illmenni, þótt stundum

óbeint sé. Höfundur er þó ekki svo einfaldur að mála

kynin svört og hvít; eineltið á vinnustað kvennanna

hefur svipaðar afleiðingar fyrir og á einstaklingana og

pyntingar og þjóðarmorð úti í hinum „stóra" heimi.

Það allra óhugnanlegasta í báðum tilvikum er, að

einstaklingurinn virðist fær um hina ólýsanlegustu

grimmd en halda samt þeirri trú að hann sjálfur sé í

raun góður og að grimmdarverkið hafi verið réttlátt,

jafnvel nauðsynlegt.

Undantekningin hrærir mjög í tilfinningalífi les-

andans og hætt er við að sagan skilji eftir sig beiskt

bragð og litla von um framtíð mannkynsins. Og þó.

Er undantekningin svo mikil undantekníng þegar allt

kemur til alls? Komu ekki líka fram í öllu því upp-

lýsingaflóði sem höfundurinn demdi yfir lesandann

tilvísanir í kjark og góðvilja mannsins mitt í öllum

hörmungunum? Var það ekki örugglega? - Ég þarf

eiginlega að lesa bókina aftur!

Þetta er önnur bók höfundar, en fyrsta skáld-

saga hans, Krat, kom út árið 1999 og vakti mikla

athygli í Danmörku. Það tók hann átta ár að skrifa

Undantekninguna og hann ætlaði að skrifa sögu sem

gerðist á vinnustað. I því skyni réð hann sig í skrif-

stofuvinnu og þar varð hann vitni að margs konar

einelti. Hann safnaði að sér öllum þeim upplýsing-

um um þjóðarmorð sem hugsast gat og gerðist í því

skyni meðlimur í alþjóðasamtökum rannsakenda á

þjóðarmorðum og tók þátt í nokkrum ráðstefnum

um málið, en Christian er annars félagsfræðingur að

mennt. Undantekningin rataði strax inn á metsölulist-

ann í Danmörku þegar hún kom út 2004 og hefur verið

þýdd á á annan tug tungumála. Höfundurinn býr nú

í Dublin á írlandi og vinnur að sinni þriðju skáldsögu

sem hann segir ekki muni gerast á vinnustað!

Unaður þess að lesa aftur

(og aftur, og aftur...)

Jóhanna Gunnlaugsdóttir

Það kann að virðast tímaeyðsla

að lesa bækur aftur þegar leslist-

inn er upp á hundruðir bóka og

til eru þúsundir bóka sem maður

á eftir að uppgötva. Samt get ég

ekki annað en endurlesið ákveðn-

ar bækur og sumar þeirra hef ég

lesið oftar en tuttugu sinnum.

Ástæðurnar eru margar. Þegar

ég er döpur eða sorgmædd getur kunnugleg fyndin

bók dregið mig upp úr lægðinni og jafnvel bara hugs-

unin um að lesa fyndinn kafla getur komið mér til að

brosa. Þegar skammdegisþunglyndið sækir á eða ég

ligg í flensu getur notaleg og kunnugleg bók fengið

mig til að gleyma um stund því sem að mér amar.

En ég les ekki bara þegar eitthvað er að, ég les

líka þegar ég er glöð eða löt eða bara í hvaða skapi

BÓKASAFNIÐ 31. ÁRG. 2007

85