X^MI-. ÞRIÐJUDAGUR 1. ÁGÚST 2000 - 17 HORN HEIMSPEKINGSINS Framtíðarfræði Gunnar skrifar Öllum mönnum er það mikilvægt að hugsa en enginn skyldi taka hugs- anir sínar of al- varlega eða leyfa sér að líta á þær sem hina einu réttu endanlegu niðurstöðu. Það er hollt að horfast í augu við þá staðreynd að hversu sannfærð sem við erum þá getum við aldrei verið viss um hvað stenst tímans tönn og hvað ekki. Ef menn gera sér grein fyrir þessu finnst þeim aðeins eðhlegt að vera hógværir og umburðarlyndir gagnvart trú, hugsunum og skoð- unum annarra manna. Á öllum framtíðarfræðum verður einnig að hafa þennan fyrirvara. Á hinn bóginn hafa menn fullt frelsi til að hugsa um það sem gæti orðið. Þær hugsanir verða stundum nytsam- leg kortlagning og stundum bein eða óbein sköpun framtíðarinnar. Hið jákvæða í þessum hugsunum er það að þær byggjast á löngun manna til að bæta heiminn. Þetta á ekkert skylt við spádóma sjá- anda sem birtist framtíðin í opin- berunum þó að þetta gæti að sjálf- sögðu farið saman ef menn eru slíkum gáfum gæddir. í fortíðinni reyndu menn að sjá inn í framtíð- ina með ýmsu móti. Og eins og gengur var ýmist hlegið að þessu fólki eða það tekið alvarlega. Ciceró, til dæmis, lét þau orð falla einhvern tímann að hann skildi ekki hvernig tveir garnaspámenn færu að því að horfast í augu án þess að hlæja. Eins og menn vita var það aðferð Rómverja til að sjá inn í framtíðina að spá í garnir fórnardýra. Þegar Forn-Kínverjar vildu skyggnast inn í framtíðina þá skrifuðu þeir spurningu sína á skjaldbökuskel, steiktu hana í eldi og spáðu síðan í sprung- urnar. I Tíbet notuðu spámenn þá aðferð að tæma hugann og stara síðan í eld, á flökt- andi loga ellegar á spegilslétt yfirborð vatnsins. Arabar spáðu í sandinn. Og þrátt fyrir öll mannleg vísindi lét fólk á minni tíð almennt spá fyrir sér í spil, kaffibolla eða kristalskúlu. Það er aðeins mannleg nátt- úra að hafa löngun til að horfa fram á veg- inn. Maðurinn svefngengill? Hugsjón er líka framtíðarsýn. Allar helstu hugsjónir fortíðarinnar snérust um hinn upplýsta mann, að skapa hinn upplýsta mann. Hann hefur verið lengi í sköpun og hann verður örugglega enn draumur þriðja Þegar Forn-Kínverjar vildu skyggnast inn i framtiðina þá skrifuðu þeir spurningu sfna á skjaldbökuskel, steiktu hana í eldi og spáðu síðan i sprungurnar. árþúsundsins eftir Krist. í stærstu verkefnum mannsins eru þús- und ár ekki langur tími og þau eru of stór til að hægt sé að hætta við þau. í byrjun þriðja árþúsundsins er barist við ýmis vandamál sem við hljótum að halda áfram að fást við. Eitt þeirra er tækniþróunin sem við teljum sjálfsagt að haldi áfram að vera stærsti þátturinn í lífi okkar. Raunar veit enginn hvernig sú tilraun tekst yfir höfuð. Verður hún til góðs eða verður hún til ills? Skapar hún hinn upplýsta mann eða breytir hún manninum í svefngengil? Upp og fram Tvö mál náskyld tækniþróuninni eru fjöldi jarðarbúa og breytt loftslag og hitastig á jörðinni. I lok aldarinnar var mannkynið orðið sex billjónir og hafði þá fjórfaldast á tuttugustu öld. Hvað verður um þessar sex billjónir sem leggja upp í förina inn í þriðja árþúsundið? Heldur mannkyninu áfram að fjölga í sama mæli og hvaða afleiðingar hefði það? Sjálfur hef ég þá trú að þetta verði ekki okkar vandamál. Fólksfjölgun hlýtur ævinlega að vera tímabundið vanda- mál. Hið varanlega vandamál mannkynsins er að halda áfram að vera til. Hitastig og veðurfar verður ævinlega eitt af stóru vandamálunum. Sumir hafa áhyggjur af ís- öld, aðrir af því að hitinn fari vaxandi og verði það mikill að til vandræða horfi. Langlíklegast er að þetta verði ekkert vandamál á þriðja árþúsundinu, til þess eru þúsund ár allt of stuttur tími. Eitt af stórverkefnum þriðja árþúsundsins er sá draumur mannsins að finna sameiginlegan grundvöll allra fræða og allra hluta, hinn sameiginlega grundvöll manns og heims. Þetta er hluti af hugsjóninni eða draumnum um hinn upp- lýsta mann. Annað af fyrir- sjáanlegum stórverkefhum þriðja árþúsundsins er hvort maðurinn fái vald til að móta þróun sína og annarra hfvera. í fylgd með þessari spurningu eru bjartar vonir manna en einnig óttinn við óvæntar skelfilegar afleið- ingar. Þannig er um margar tilraunir. Hver tilraun er þess eðlis að menn þekkja ekki fyrirfram niðurstöðuna, annars væri hún ekki til- raun. Aðeins þessi örfáu verkefni nægja til að sjá að við erum á leið inn í æsilega framtíð. Þrátt fyrir bjartsýnina vita menn að sjálfsögðu að ekkert árþúsund líður án stóráfalla. Á meðan ósköpin eru að ganga yfir hættir mönnum eðlilega til að missa sjónar á því að þrátt fyrir allt miðar mann- inum upp og fram þegar til lengri tíma er litið. Jafnrétti sjálfsagður hlutur Spurningar hlaðaðst upp. Mun þriðja ár- þúsundið varðveita hið mikla menningar- lega samhengi síðustu fimm þúsund ára? Er hugsanlegt að menn missi áhugann á sagnfræði og afskrifi fortíðina, byrji jafnvel einhvern túnann í framtíðinni á nýjan leik að skrifa sögu eða sagnfræði og kalla það upphaf sagnfræðinnar? Hvernig mun mannlegu samfélagi vegna á þriðja árþús- undinu? Mun rætast draumur konunnar um víðtækari vitund, meira vald og meira frelsi? Ef það gerist verður jafnrétti kynj- anna sjálfsagður hlutur og ekki til umræðu lengur. En áður en þetta gerist nægja engar viljayfMýsingar eða reglugerðir. Öllum þessum spurningum er ósvarað. Aðeins þriðja árþúsundið getur svarað þeim. MENNINGAR LÍFIÐ Verðlaun fri- merkjasafnara Landsamband ís- lenskra frímerkja- safnara hélt Lands- þing sitt sunnudaginn 30. Júlí. Þennan dag var jafnframt síð- asti dagur frímerkjasýning- anna að Kjarvalsstöðum, en kvöldið áður hafði farið fram lokahóf og verðlaunaveitingar að Kjarvalsstöðum. Hæstu stigatölu hjá dómnefndinni, fengu þeir Heinrich Schilling fyrir safn sitt „Erlendir komu- stimplar á íslenskum pósti" og Sigurður R. Pétursson fyrir safn sitt „fslensk bréfspjöld 1879-1920". Þetta voru án alls vafa tvö bestu söfnin á sýning- unni, en auk þess fengu þau heiðursverðlaun. Stóru gylltu silfurmedalíurnar fengu: Hjalti Jóhannesson fyrir „Antika- og Lapidarstimplar", Roland Daebel fyrir „Póstflutningar með skipum, frá/til og um ís- land". Werner Stöwahse fyrir „ísland - Skildingar og aura- merki, sporöskjulaga mynd". Wolfgang Holz fyrir „ísland - númerastimplar" og fyrir „ís- land, skipspóstur og komu- stimplar". Kurt Bliese fyrir „Póstbréfsefni íslands 1879- 1903". Gerhard Mffller fyrir „Island í seinni heimstyrjöld- inni" og Torben Jensen fyrir „ísland, Kristján X". Kla ky iin í ir tónleikar Arnarldur Arnarson, gítarleikari hélt tón- leika í Reykjahk'ðar- kirkju á Sumartón- leikum við Mývatn sl. laugardag. Arn- arldur sem er bú- settur í Barcelona á Spáni er löngu landskunnur lista- maður og hefur komið reglulega til landsins til tónleikahalds. Þetta voru einu tónleikar Arnaldar hér á landi að þessu sinni og hefði mátt búast við þó nokkru fjölmenni sökum þess. Það urðu því mikil vonbrigði að aðeins tuttugu manns mættu á tónleikana. Þarna hefði ábyggilega mátt gera betur í kynningarmálum, ekki síst á svæðinu sjálfu, þar sem hundruð ferðamanna ráfuðu um á laugardags- kvöldið. Arnaldur Arnarsson Ólafui ríður með björgum fram Það eru orðin bráðum tíu ár síðan ég brá mér á áhorfendapalla Al- þingis og fylgdist þar með umræð- um þar sem stjórnarandstöðuþing- menn Alþýðubandalagsins saum- uðu hart að ráðherrum Alþýðu- flokks og Sjálfstæðisflokks, sem þá voru nýlega teknir við völdum í stjórnarráðinu. Fagurlega greiddur glókollur í þingliði Alþýðubanda- lagsins, þá formaður flokksins, lét ekki sitt eftir liggja í þessari gjörn- ingahríð og saumaði hart að mönn- um. Talaði um hin hörðu hægri öfl sem nú réðu ferðinni og þau skemmdarverk sem þau væru að vinna á þjóðfélaginu. Og yrðu enn háskalegri ef áfram yrði haldið á sömu braut. Um hvort svo hefur orðið skal ekki fjölyrt hér, enda ekki til siðs að fjölyrða mikið um verk manna sem geta ekki lengur borið hönd fyrir höfuð sér. í pólítísku tilliti á það við ef menn deyja eða eru kosnir forseti íslands. Gæðingurinn Ólafur Ólafur Ragnar Grímsson er kammelljón MENNINGAR VAKTIN Bl :•/. Sigurður Bogi Sævarsson skrifar sem skiptir um lit og ham eftir að- stæðum. Eða hver hefði fyrir fimm árum trúað því að hann ætti þá innan fárra mánaða eftir að vera kosinn forseti íslands með traust- um yfirburðum og að í hönd færu fjögur farsæl ár á Bessastöðum, en sem bóndi þar hefur hann not- ið almenns trausts og vinsælda meðal þjóðarinnar. Áður var hann landsins óvinsælasti stjórnmála- maður. Ekki síður hefur Ólafur í sinni forsetatíð gert sig æ meira gildandi á alþjóðlegum vettvangi, hvort sem það er upphafið að ein- hverju öðru og meira þar eða ekki. Hér í Degi í dag er haft eftir Gylfa Grön- dal rithöfundi sem manna best þekkir sögu forsetaembættisins, eftír að hafa rit- að ævisögur þriggja fyrstu forsetanna, að hver og einn forseti hafi mótað embættið nokkuð eftir sínu höfði; og embættið mót- að mennina. Þetta er laukrétt. Embættið sjálft virðist hafa stillt gæðinginn Ólaf, sem engu að síður ríður þó með björgum fram og hefur gert forsetaembættið pólítískara en var í tíð til dæmis Vigdísar og Kristjáns. Hann vekur máls á ýms- um málum sem þörf er á að bæta úr, svo sem að laga vegina á Barðaströnd. Og kveikir með því elda meðal and- stæðinga sinna. Þetta eru hliðar- sporin. Alla jafna heldur Ólafur Ragnar sig innan línunnar og er fínn í því hlutverki sem forseti íslands þarf alla jafna að vera í; að sýna sig og sjá aðra, gleðjast með glöðum og hryggjast með hryggum. Stappa stálinu í þjóðina og tala fyrir hagsmunum hennar sem víðast. Og þetta hefur honum tekist alveg prýðilega. Síkviktþjóðlifið Og nú er Ólafur að sigla inn á sitt annað kjörtímabil. Ég efa ekki að hann muni Olafur Ragnar er fínn fþví hlutverki sem forseti íslands þarf alla jafna að vera f; að sýna sig og sjá aðra, gleðjast með glóðum og hryggjast með hryggum. Stappa stálinu I þjóðina og tala fyrir hags- munum hennar, segir hér í greininni. áfram pluma sig prýðilega eins og verið hefur. Ekki verður Dorrit heldur tíl þess að spilla fyrir. Þetta er sem sagt allt í þessu fíha. Á þessari stundu treysti ég mér ekki tíl þess að spá fyrir um breytingar á Bessastöðum á næstu árum, en einhverjar verða þær - enda þarf embættið að endur- spegla síkvikt þjóðlífið.....með einum eða öðrum hætti," eins og Ólafur Ragnar myndi sjálfur segja. sigurdur@dagur. is
Beinir tenglar
