Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Dagur - Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Dagur - Tķminn

						.ugardagur 23. nóvember 1996 - VIII

MINNINGARGREINAR

Jlítgur-'ðlímtmt

Gunnar Eggertsson

Fæddur 10. nóvember 1907

Dáinn 12. nóvember 1996

Gunnar Eggertsson fæddist að

Vestri-Leifárgörðum í Leirár-

sveit. Hann ólst upp við venju-

leg sveitastörf þangað til hann

settist í Laugarvatnsskóla 1929

á öðru starfsári skólans og

stundaði þar nám tvo vetur.

Þegar Gunnar kom að skólan-

um var mikill frumbýlingsbrag-

ur á öllu, í stórum dráttum ekki

önnur aðstaða fyrir hendi en

skólahúsnæði og kennarar. En

nemendur réðust í að bæta úr

því sem í þeirra valdi stóð, og

komu upp aðstöðu til sunds í

vatninu og annarra íþróttaiðk-

ana — án þess að spyrja um

hvort greiðsla kæmi fyrir. Á Al-

þingishátíðinni 1930 var Gunn-

ar í hópi þeirra gæslumanna

sem frændi hans, Halldór Lax-

ness, kvað um í Þíngsetníngu:

„Heimsfræga stund nær pólitíin

prúð / puntuð með bláhvítt vís-

uðu oss ígjána".

Að lokinni skólagöngu fluttist

Gunnar til Reykjavíkur og hóf

störf á Hótel Borg. Þar hafði

hann m.a. eftirlit með að reglur

um áfengisveitingar væru virt-

ar, fyrst sem starfsmaður ríkis-

ins, en síðar réð Jóhannes Jós-

efsson, eigandi hótelsins, Gunn-

ar í sína þjónustu. Gunnar

framfylgdi reglunum jafnt hvort

sem háir eða lágir áttu í hlut og

tjóaði mönnum ekki að mögla

þótt þeir þættust eiga eitthvað

undir sér, en Gunnar hafði lag á

að leysa úr ágreiningi með

gamansemi sinni og ljúf-

mennsku, svo aldrei kom tU

illinda.

Gunnar hóf störf hjá toll-

stjóra skömmu eftir að hann

kom í bæinn og hafði innlendar

tollvörutegundir á sinni könnu.

Þá var Jón Hermannsson toll-

stjóri, kominn á sjötugsaldur,

embættismaður af gamla skól-

anum.

Ég kynntist Gunnari Eggerts-

syni fyrst árið 1957, þegar við

snæddum hádegisverð við sama

borð í Arnarhváli. Tollstjóra-

embættið hafði þá aðsetur í

húsinu, en ég var ritari lækna-

ráðs. Með okkur tókst fljótlega

góð vinátta, við fengum okkur

oft göngutúra eftir matinn til að

geta spjallað saman, og á tíma-

bili iðkuðum við sund í Sund-

höllinni í hádeginu.

Árið 1967 stofnaði ég eigin

skrifstofu á Laugavegi 18, eða í

Rúblunni eins og húsið var iðu-

lega nefnt. Ég hafði kaffistofu

og ísskáp og gat snætt þar í há-

deginu. Fljótlega tókum við

Gunnar upp þráðinn úr Arnar-

hváU og hittumst reglulega hjá

mér. í félagi við okkur var Hjör-

leifur Sigurðsson listmálari,

sem vann þar í húsinu hjá

Listasafhi Alþýðusambandsins,

og smám saman varð til eins

konar matarfélag sem við

nefndum Gnægtir, en annað

sams konar félag, Græðgi, var

þar einnig í húsinu. Margir

mætir menn litu inn hjá okkur í

hádeginu, þegar þeir áttu leið í

Mál og menningu, t.d. Sverrir

Kristjánsson, Haukur Hafstað,

Sigfús Daðason, Inga Huld Há-

konardóttir, Anna Einarsdóttir

og Jónas Kristjánsson sem þá

vann á Þjððskjalasafhinu. Þá

var oft glatt á hjalla, og ekki

síst var það að þakka gaman-

semi Gunnars sem jafnan kunni

að slá á létta strengi. Honum

fylgdi jafnan gáski og gaman,

og varð allt að skemmtun þegar

hann kom nærri. Hann hafði

ljóð og laust mál á hraðbergi

eða einhverja gamansögu frá

árum sínum á Hótel Borg, af

tollvarðarstarfinu eða úr Borg-

arfirði.

Gunnari var fyrsti húsbóndi

sinn, Jón Hermannsson toll-

stjóri, sérstaklega minnisstæður

og hann hermdi stundum eftir

honum. Þegar Gunnar fór í inn-

heimtuferðir, sagði Jón honum

iðulega til verka og endaði jafn-

an ræðu sína á þessum orðum:

„Verið þér kurteis." Hann kall-

aði stundum í Gunnar á skrif-

stofu sína og bað hann að fá sér

sæti. Síðan fór hann að taka til í

skjölum á borðinu hjá sér og

laga bækur í hillum, en Gunnar

sat þegjandi og beið fyrirmæla.

Þegar Jón hafði raðað skjölum

og bókum um hríð, sneri hann

sér að Gunnari og sagði: „Takk

fyrir, Gunnar, þér megið fara."

Gunnar kvæntist eftirlifandi

konu sinni, Þrúði Guðmunds-

dóttur frá Snæfjöllum (f. 2. jan-

úar 1907), 13. ágúst 1934. Þau

hófu búskap sinn á Þórsgötu 19

í Reykjavík, en bjuggu síðar

m.a. á Freyjugötu 40. Á stríðs-

árunum eignuðust þau Gunnar

stóra lóð við sjóinn á utanverðu

Kársnesi, sem þá tUheyrði Sel-

tjarnarneshreppi. Þá var rétt að

segja kominn akfær vegur um-

hverfis nesið og lóðin var ekk-

ert nema urð og stórgrýti.

Gunnar gekk í það með haka og

járnkarl að vopni að hreinsa

lóðina og reisa sér hús. Til er

skemmtileg teikning eftir Hall-

dór Pétursson af Gunnari þar

sem hann glímir við björgin á

lóðinni með uppbrettar ermar

og járnkarlinn í höndum. Þegar

þau fluttust í húsið árið 1949,

var Kópavogshreppur nýlega

orðinn sjálfstæður hreppur

(1948), rafmagn var komið en

ekki vatnsveita, svo þau hjónin

urðu að safha regnvatni til

þvotta, en drykkjarvatn bar

Gunnar á sjálfum sér úr bæn-

um.

Þau Gunnar voru meðal

þeirra fyrstu sem reistu sér hús

á þessum slóðum og fengu fyrir

vikið stærri lóð en þeir sem síð-

ar komu. Gunnar hóf snemma

vísi að búskap, ræktaði blóm,

kartöflur og annað grænmeti á

lóðinni, sem er einhver hin feg-

ursta í Kópavogi, hlóð báta-

naust í fjörunni og stundaði

hrognkelsaveiðar á lítilli kænu

sem hann átti. Fyrsta bátinn

sem hann eignaðist tók út í of-

viðri, en stefnið fannst rekið

suður á Álftanesi. Gunnar gerði

sér þá lítið fyrir og smíðaði bát-

inn upp. Bátinn hafði hann

einnig til skemmtiferða með

gesti sína á Kdpavoginum, þeg-

ar vel viðraði.

Það er mér t.a.m. afar minn-

isstætt þegar við Baldur sonur

minn heimsóttum Gunnar í

fögru veðri um 1960. Þá höfðu

Jónas Kristjánsson og Sigríður

kona hans nýlega reist sér hús

við SunnUveg, niðri við sjóinn

nokkru innar á nesinu. Þar kom

talinu að okkur þótti við hæfi að

heilsa upp á Jónas og h'ta á nýja

húsið. Gunnar setti bátinn á flot

og við rerum inn voginn og

lentum í fjörunni fyrir neðan

hús Jónasar. Þegar mál var

komið að halda heimleiðis, var

farið að hvessa. Töluvert gaf á

bátinn út á Þinghólsbraut til

Gunnars, svo við lögðumst báð-

ir á árar, en Baldur jós.

Húsið, lóðin og báturinn voru

ekki einu merkin um hagleik

Gunnars. Hann batt inn bækur

af svo ótrúlegri snilld að hver

skræða varð að gersemi í hönd-

um hans. Ég fór fljótlega að

njóta góðs af snilld Gunnars og

batt hann fyrir mig fjölda bóka,

svo þær eru sannkallað augna-

yndi.

Gunnar byggði sér eitt sinn

lítið gróðurhús á lóðinni og

bauð nokkrum vinum sínum að

Björn Guðmundsson

frá Laufási í Víðidal

Fæddur árið 1906

Ðáinn árið 1996

Vorið 1990 bárust okkur þær

fregnir suður að aldraður maður á

Hvammstanga hefði fest kaup á

litlum bæ þar á staðnum og væri

byrjaður að búa til mannamyndir

úr viði. Næst þegar við skruppum

norður, heimsóttum við Björn Guð-

mundsson frá Laufási í Víðidal á

þessa vinnustofu hans til að kynn-

ast honum og kaupa af honum

verk, ef föl væru. Þegar til kom

vUdi hann ekki selja neitt, en sagð-

ist gera það síðar þegar fjölgaði í

hópnum.

Þá var í undirbúningi sýningin /

hjartans einlœgni, sem haldin var

í öllum sölum Nýlistasafnsins og

opnuð 5. janúar 1991 að viðstöddu

miklu fjölmenni. Á þessari sýningu

voru mörg verk eftir Björn, annars

vegar 10 verk í okkar eigu og hins

vegar 30 verk á hillu sem Kristján

Guðmundsson myndlistarmaður

festi sér strax á opnuninni. Þessi

verk vöktu mikla hrifningu sýning-

argesta, enda báru þau höfundi

sínum   fagurt   vitni,   vöktu   upp

kenndir sakleysis og barnslegrar

gleði.

Eftir þetta höfðum við verk

Björns í umboðssölu í fáein ár og

tíndum upp úr pappakassa handa

ánægðum kaupendum, eða þang-

að til Safnasafnið var stofnað. Þá

ákvað hann að það sem eftir var í

kassanum skyldi renna til safns-

ins, voru það 24 stykki til viðbótar

þeim 23 sem við höfðum keypt.

Þess má geta að Kristján Guð-

mundsson hefur rætt þann mögu-

leika að Safnasafnið eignist þau

verk sem hann keypti á sýning-

unni, þannig að staða Björns verð-

ur mjög sterk í Ustaverkaeign

þess.

Það var lán fyrir Björn að eiga

sér sálufélag við Egil Ólaf Guð-

mundsson og vita af verkum Þor-

steins heitins Díómedssonar, en

báðir þessir listamenn hafa lagt

drjúgan skerf til alþýðulistarinnar.

Hinn lyrrnefndi herar dregið upp

gamla tímann í smíðaverkum sín-

um af miklum þokka og sjaldgæfri

alúð, sá síðarnefndi tálgaði út

fugla og málaði af mikilli snilld.

Það er nokkurs virði svo litlu bæj-

arfélagi að búa að svo stórbrotn-

um mönnum.

Hér má nefna fleira fólk: Anna

Ágústsdóttir býr til kátlegar fígúr-

ur úr máluðum fjörusteinum,

Snorri Jóhannesson rennir karla

og kerlingar í tré sem Tryggva

Eggertsdóttir, eiginkona hans,

málar lipurlega, og ekki má

gleyma Bardúsu sem selur þessa

gripi.

Björn Guðmundsson var hæg-

látur maður með prúðu fasi, eilítið

stífur, viðræðugóður og broshýr.

Hann átti sér í æsku þann draum

að læra til smiðs, en aðstæður

leyfðu það ekki. Hann fetaði í fót-

spor margra ungra manna þess

tíma á vinnumarkaði sveitanna,

uns hann keypti sór jörð og hóf

sjálfstæðan búskap. En draumur-

inn lifði hið innra, hugsjónin að

skapa eitthvað fagurt til að full-

nægja eigin þrá, ylja sér og gleðja

aðra. Hvar kviknuðu hugmyndir

hans? Þajr liðu áfram í farvegi sín-

um í djúpi sálarinnar þar sem ör-

veikt ljósið týrir og bíður þess að

lífsandinn blási til að auka bjar-

mann, uns hann lýsir upp allt svið-

ið og formin taka á sig það eina

rétta snið sem er spegilgerð höf-

undar síns.

Það sem einkennir manna-

myndir Björns Guðmundssonar er

spurnin sem skín úr andlitunum,

ljómandi augun í hrekkleysi, eftir-

væntingu og tilhlökkun. Verkin eru

einföld í formi, teinrétt og stolt,

skrautlaus að kalla, þau eru sann-

ur vitnisburður um sálargöfgi

listamanns sem fer varfærnum

höndum um efniviðinn og sníður

hann að eðlislægri skynjun sinni.

Einskis er vant, það er engu við að

bæta, verkið talar til okkar á sinn

hljóðláta hátt sem er inngróinn í

barnslegt hjarta.

Að leiðarlokum flytjum við ynd-

islegum listamanni þakkir okkar

fyrir höfðinglega gjöf og notaleg

kynni. Megi starf hans lýsa skært

inn í framtíðina.

Níels Hafstein og

Magnhildur Sigurðardóttir,

Safnasafninu.

koma og vígja það. Gestirnir

komu á tUsettum tíma og Gunn-

ar leiddi þá út í húsið, sýndi

þeim þar hvern hlut góða stund

og hafði um mörg orð. Um það

bil þegar gestirnir voru farnir

að þreytast og hugðu að gengið

yrði til stofu, lyfti Gunnar hellu

í gólfinu og dró upp dýrindis

veisluföng. Léttist þá brúnin á

viðstöddum, en Gunnar hafði

gaman af, því hann vissi vel að

ekki voru aUir jafn miklir á-

hugamenn um ylrækt.

Gunnar fylgdist af áhuga og

raunsæi með þróuninni fyrir

austan tjald og fór í tvær kynn-

isferðir til Þýska alþýðulýðveld-

isins. Fór þá m.a. til Leipzig og

Dresden og dáðist eins og fleiri

að árangrinum sem náðst hafði,

þrátt fyrir ofsóknir og skemmd-

arverk sem skipulögð voru af

vestrænum hatursmönnum sós-

íalismans.

Það gilti um Gunnar sem

Halldór Laxness sagði einhvern

tíma í minni áheyrn: „Það er

ekki nema einn og einn maður

sem áttar sig á því að það eru

að gerast sögur í kringum

hann." Hann kunni vel að meta

hæfileika manna og unni mönn-

um sannmælis, en ósköp fannst

honum að sjá sömu menn þjást

af nísku, naumingjaskap og

flottræfilshætti, þannig að hæfi-

leikar þeirra hurfu í skuggann.

Gunnar var ágætlega ritfær

hvort heldur var í bundnu eða

óbundnu máli; unni skáldskap,

var mjög vel að sér í bókmennt-

um, fornum og nýjum, og svo

víðlesinn og vel menntaður að

margur langskólagenginn mað-

ur hefði mátt öfunda hann af.

Hann las ekki síður ljóð ungra

skálda og hafði unun af að

ræða skáldskap. Hann kunni

kynstur af Ijóðum og hafði jafn-

an kveðskap á hraðbergi eða

meitluð tilsvör úr bókmenntum.

Gunnar orti mikið, stundum í

rómantískri hrifhingu, stundum

í kerskni, en þó var haim aldrei

níðskældinn. Svo var hann

vandlátur, að hann vildi ekki

birta neitt af yrkingum sínum

nema fimm ljóð, sem birtust í

fyrsta hefti Tímarits Máls og

menningar árið 1982. Fyrsta

ljóðið heitir Sannleikurinn:

Því stærra hús, því erfiðara

að hýsa sannleikann.

Því ríkulegra allsnœgtaborð

því varasamari er hann

sem gestur.

Og aldrei er hann andkaldari

en þegar þú hefur fengið

heiður þinn staðfestan

krossi og stjörnu.

Fyrst þegar þú hefur misst

allt þetta

getur þú boðið hann

velkominn

án ótta.

En hin kvæðin eru þó miklu

fleiri sem liggja óbirt.

Gunnar og Þrúður eignuðust

fjögur börn sem upp komust:

Hrafnhildi, f. 14. mars 1936;

Hugrúnu, f. 29. okt. 1937; Egg-

ert Gaut, f. 27. maí 1940, og

Gerði, f. 24. okt. 1950. Við Lilja,

Baldur og Gísli vottum fjöl-

skyldu Gunnars innilega sam-

úð.

Sigurður Baldursson.

					
Fela smįmyndir
I
I
II
II
III
III
IV
IV
V
V
VI
VI
VII
VII
VIII
VIII
IX
IX
X
X
XI
XI
XII
XII