DAGBLADID & VÍSIR. FIMMTUDAGUR 26. NÓVEMBER 1981. 37 Þegar tíu ráðherrar halda sérstakan tund um hvað snúð- ur með giassúr skuli kosta' Þjóðfélagið er þjakað af verðbólgu, öryggisleysi og óvissu um framtíðina. Auðlindir, menning, menntun, dugnaður og fjölhæfni þjóðarinnar kemur allt fyrir ekki. Framfarasóknin er koðnuð í fæðingunni og ungt fólk sér ekki fremur en það eldra trausta fótfestu framundan. Leiði, fírring og flótti vegast á við reisn og afrek og hafa betur, oftar en ekki. íslendingar eiga bágt, þeir eru á villigötum. Þetta gæti verið i hnotskurn álit æfti margra á stöðu islenska þjóðfélagsins. Og siðan er spurt: Hvers vegna er ástandið á þennan veg? Hvers vegna er svo komiö fyrir þjóðinni, sem hefur alla möguleika og buröi til þess a6 vera glæst fyrirmynd, frjáls, rik af öllu, sjálfstæb og sæl me6 sitt? Ofstjórn ríkisins drepur framtakið og framfar- irnar Með þessar vangaveltur i huga hélt ég á fund Arna Arna- sonar framkvæmdastjóra Verslunarráös tslands að loknu Viöskiptaþingi 1981. Sllkt vi6- skiptaþing er haldiö á vegum Verslunarráðsins annað hvert ár, þar sem fjallað er hverju sinni um það sem hæst ber I at- vinnumálum og þá efnahags- málum um leiö. Að þessu sinni fjölluöu 180 þingfulltrúar um „framtiö einkarekstrar" og á þessu þingi var samþykkt endurskoöuð stefna Verslunar- ráðsins I efnahags- og atvinnu- málum. t þeirri stefnu er meðal annars aö finna „áætlun um al- hliöa atvinnuuppbyggingu og varanlegar aðgeröir til verð- hjöðnunar", þar sem aðgerðir eru skýrðar, rökstuddar og jafnvel dagsettar til heils árs fram I tlmann. Stefna og áætlun Verslunar- ráðsins eru Itarlegri, ná- kvæmari og markvissari gögn um þessi mál en venja er að sjá frá hagsmunasamtökum I þjóð- félaginu. Og þessi gögn fullyrða þeir Verslunarráðsmenn að gætu lagt grunninn að nýrri framfarasókn. — Arni, er það ykkar skoðun a6 efnahags- og atvinnulifið sé á vonarvöl? „Þaö er komið út I ógöngur, stöönun og jafnvel afturför. Enda þótt eignarform atvinnú- lifsins almennt gefi ekki til kynna að það sé rlkisrekið heldur að stærstum hluta einka- rekstur og samvinnurekstur, segir það ekki söguna eins og hún er. Atvinnuvegirnir eru skipu- lagðir af opinberum aðilum i öllum meginatriöum og jafnvel smáatriðum, og þeim eru skömmtuð kjör eftir opinberum útreikningsaðferðum, sem miða við allt aðrar forsendur en frjálst atvinnulif verður að gefa sér. Samkeppni er sem sagt Htið meira en nafnið tómt og ofstjórn rikisins drepur framtakið og framfarirnar, skapar þessa kyrrstöðu og afturför, sem hefur svo aftur niðurdrepandi á- hrif á fólkið og dregur úr vilja og lífsánægju. Alþingi hefur afsalað sér völdunum til ráðherra — Er þetta ein tegund af só- sialisma...? „Já, þetta er markaössó- sialismi meðal annars. Menn eru orðnir háöir rikisvaldinu um mikilvægustu þætti afkomu sinnar, hvort sem þeir eru at- vinnurekendur eða launþegar. Rikið ræður orðið I reynd hver lifir og hver deyr. Það hefur aukið skattheimtu sina úr 25% I 45% af þjóðartekjunum á siöustu 30 árum og opinberum starfsmönnum hefur fjölgað um helming. Rikið hefur einnig bæði með lögum og skipulagi á ráðstöfun fjárfestinga og láns- fjár gerst slfellt umsvifameira I atvinnullfinu, i greinum sem einkaaðilar gætu að öðru jöfnu annast fullkomlega. Með sama hætti eru stærstu þættir opin- berra framkvæmda i höndum rikisins sjálfs og það leitar sfðan aðeins til annarra, þegar það ræður ekki við kúfana. En þetta kemur I veg fyrir að hér blómg- ist verktakaiðnaður. Hlutur Alþingis I þessu efni er athyglisverður. Það hefur sýnt stöðugt minna sjálfstæði og að- hald og veitt ráðherrum gifur- legt vald. Við skulum átta okkur á þvi, að hér mætti til dæmis breyta algerlega um efnahags- stefnu og kúvenda þar I hverj- um einasta þætti bara með breyttum reglum frá ráðherr- um og rikisstjórn. Alþingi hefur brugðist, þegar löggjöf er orðin nánast nafnið eitt og ráðherrum falið valdið eins og það leggur sig." Rikið leysir engan vanda, það er orðið vandamá lið — Nálgast það þá ekki stjórn- leysi, ef málefni þjóðarinnar ráðast af tilskipunum ráðherra á hverjum tima? „Jú, þingræðisvaldið er að breytast I smákóngavald og það Þegar rlkisstjórn þjóðarinnar er komin þetta langt út fyrir eðlilegan starfsvettvang sinn I umboði Alþingis, er ekki von á góðu. Og viljaleysi Alþingis speglast auövitað i Itarlegum umræðum um hvert smámálið af öðru á meðan þjóðin situr i súpunni eftir árangurslitla bar- áttu þingmanna við að treysta undirstöður þjóðfélagsins. Mergurinn málsins er sá, að stjórnmálaflokkarnir og stjórn- málamennirnir hafa komið sér I aðstöðu til þess að segja ein- staklingunum og fyrirtækjunum hvernig hver og einn skuli sitja og standa. Þetta er fyrir- greiðslupólitikin, sem ekki tekst að uppræta af þvi að fyrir- greiðslumennirnir þora ekki að sleppa höndunum af beislinu og svipunni. Það er Htil reisn yfir þessari tegund af pólitik og hún er ekki árangursrik fyrir þjóð- ina, þvert á móti. Þetta smá- kóngaveldi, sem stendur og fellur á misskilningi Alþingis á hlutverki sinu, er það sem er að gera okkur Islendinga grá- hærða." Atvinnulífið á sjálft að bera ábyrgðina, ekki rikið — Hvernig viljið þið breyta efnahags- og atvinnulifinu nú, er það hægt án mikilla fórna og á skömmum tlma? „Við eigum fyrst og fremst að færa ábyrgðina aftur til at- vinnulifsins. Alþingi á að setja meginreglur og hafa eftirlit með þvi að vilji þess nái fram að bylta neinu, það duga úrræði, sem hér hefur verið beitt áður og við þekkjum. Aögerðirnar felast I þvl að örva innlendan sparnað og draga þannig ur eftirspurn og neyslu, auka sam- keppni með frjálsri verðmynd- un undir eftirliti og lækka ó- beina skatta. Um leið þarf að framkvæma markvissa áætlun I orkumálum til þess að örva fjárfestingu og framleiöni I fyrirtækjum og mynda grund- völl að bættum Hfskjörum. Þessar aðgerðir þarf að gera á skömmum tíma og þær verða að leiða til sjáanlegs árangurs mjög fljótt. Við Islendingar erum þannig geröir, að við höf- um ekki þolinmæði til þess að bíða lengi eftir þvl að fá umbun erfiðisins. En hér er fólk tilbúiö til þess að taka á og hrista af sér Verkefnin, ef vissa er fyrir þvl að þau skili árangri." Verslunarráðið leggur frameinsársáætlun — Aætlun Verslunarráösins um „alhliða atvinnuupp- byggingu og varanlegar aðgerð- ir til veröhjöðnunar" er nokkuð nystárlegt og skilmerkilegt plagg. Er það ein tegund af leiftursókn, sem þið leggiö til? „Ef þú átt við svokallaða leiftursókn Sjálfstæðisflokksins frá þvl fyrir síðustu kosningar, þá ber fyrst að lita á það að hún var engin leiftursókn. Þar að auki voru áform Sjálfstæðis- flokksins afar óljóst skilgreind fyrir almenningi, sem vissi þar af leiðandi ekkert hvaðan á hann stóö veðrið. Þessi áætlun okkar byggir á tiltölulega einföldum aðgerðum, sem allar eru þekktar. Hún byggir á samræmingu þekktra aðgerða varðandi þá þætti, sem ég nefndi hér áðan. Hún byggir á þvi að tilkynntar verði alveg ákveðnar aðgerðir fyrirfram og dagsettar ár fram i timann, þannig að þjóðin sjái fyrir sér tiltekna þróun. Við teljum að Viðtal við ftrna Árnason framkvæmdastlóra í framhaldi af viðskiplaþingi verslunarráðs íslands, um: - íslenskan markaðssósíalisma - vandamálið, íslenska ríkið - Mikiivægi einkarekstursins - Nýja efnahags- og atvinnustefnu má auövitað færa að þvi mjög sterk rök að hentistefna og stjórnleysi séu næstu skrefin, ef Alþingi lætur skeika að sköp- uðu. Við erum komnir of langt út i rlkisafskipti og ástandið i þjóðfélaginu lýsir þvi best að rlkið leysir ekki vandamálin, þaö er þvért á móti orðið vanda- mál. Það lýsir þvl ákaflega vel á hvaða braut við erum, þegar tlu ráðherrar þurfa að halda sér- stakan fund til þess að ákveða hvaö snúður með glassúr skuli kosta. ganga. Ríkisstjórn á hverjum tima á að lúta ströngu aðhaldi Alþingis. En mestu máli skiptir að áherslur og ábyrgö færist aftur til atvinnullfsins, sem þá verður að sjálfsögðu að hafa eðlilegt svigrúm til þess að geta staðist I samkeppni á þeim fjöl- þjóðlega markaði, sem nær orð- ið til okkar I mjög mörgum og raunar flestum greinum. Það er hægt að ná skjótum á- rangri i baráttunni við verð- bólguna án þess að fórna nokkru öðru en þessu smá- kóngaveldi. Til þess þarf ekki að með þessum hætti megi koma verðbólgu niður fyrir 20% á einu ári og varðveita árangurinn til frambúðar með nýrri skipan I efnahags- og atvinnumálunum. Sá samdráttur i opinberum framkvæmdum og afskiptum, sem við hugsum okkur I þessu sambandi, yrði aðallega með þeim hætti að gera bankakerf- inu kleift að fjármagna atvinnu- lifið i stað sjóðakerfisins, auk þess að með skattalækkunum yrði bæði breytt launakjörum og atvinnulifið örvað til aukinna og nýrra verkefna. Arni Arnason. Einkareksturinn hefur alls staðar grundvallar- þýðingu — Hver yrði hlutur einka- rekstursins I þessum breyting- um? „Einkareksturinn hefur alls staðar grundvallarþýðingu, en þýðing hans verður þeim mun ljósari, þegarhonum eru sköpuð skilyrði til þess að njóta sln. Eins og ég sagði i upphafi þessa viðtals, er atvinnullfið hér á landi orðið ofurselt markaðs- sósialisma og hér rikir stöönun og jafnvel afturför. Hlutur einkarekstursins i breyttu efna- hags- og atvinnullfi yrði væntanlega mikill og af honum má fyrst og fremst vænta bar- áttu og sjáanlegs árangurs á mjög skömmum tlma. Við skulum ekki gleyma þvi, að Sovétmenn myndu drepast úr hungri ef þriðjungurinn af matarforða þeirra kæmi ekki frá einkarekstrinum i Sovétrikj- unum, þar sem aðeins 1% jarð- næðis gefur þennan hlut. Samt var Úkralna kornforðabúr Evrópu, en Sovétmenn hafa verið háöir vesturlöndum og einkum Bandarlkjunum með korn i áratugi. Berum saman Kina og Formósu, á Formósu eru tifalt hærri þjóðartekjur á mann en i Kina, eða virðum fyrir okkur Japan og Sovétrikin, sem stóðu jafnfætis eftir seinni heimsstyrjöldina, eða Kenya og Tanzaniu i Afrlku, lönd hlið við hlið en með gjöróííkt efnahags- og atvinnulif, Filabeinsströnd- ina og Gineu... og þannig mætti lengi telja. Það er lærdómsrikt að ferðast um Vestur-Evrópu og Austur-Evrópu með þennan samanburð i huga. Það blandast engum hugur um 'að járntjaldið skiptir þjóðum eftir efnahags- kerfum, svo að munar áratug- um, þótt ekki séu nema 35 ár frá þvl að þessar þjóðir hófu endur- reisn eftir heimsstyrjöld. Hér á landi lifum við ennþá við striðsminjar I efnahags- málum og erum enn tvistlgandi yfir aðgerðum til framfara, sem aðrar frjálsar þjóðir hafa sannað að skipta sköpum. Menn trúðu þvl jafnvel ekki 1960 að hér yrði til gjaldeyrir, þegar frjálsræðið var aukið, en við þurftum ekki að nota lánaheim- ildir erlendis, þegar til kom. Þvi miður stóð sú frjálsræðis- þróun sem hófst 1960 ekki nema I f jögur ár, en við stæðum i öðr- um sporum nú ef þá hefði fylgt frjáls verðmyndun, opnir lána- markaðir og frjáls gjaldeyris- og millirfkjaverslun. Framfaraþróuninni hér hjá okkur hefur seinkað, en hún er ekki úr sögunni, ef við spilum rétt úr þvi sem við höfum á hendinni. Til þess þarf að losna við hindurvitni og læra tökin á þvi að nýta okkur meiri þjóðar- auð en flestar aðrar þjóðir eiga.
Beinir tenglar
