Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Dagblašiš Vķsir - DV

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Dagblašiš Vķsir - DV

						10
DV. LAUGARDAGUR12. MARS1983.
Móðir nóttúra, 1906.
Einar Jónsson i v/nnu-
stofu sinni i Kaup-
mannahöfn skömmu
eftir aldamót. Til
vinstri er myndin
Fornlistin.
Utlagar, 1898-1900.
Aldaaldanna, 1894-1905.
Ýmir og A uöhumla, 1907—1909.
Einar Jónsson myndaskáld
Honum kippiv í teumö tU forfeártmna
„Verk Einars Jónssonar verða
ekki skýrð með því að bera þau sam-
an við eldri íslenska líkanssmíð, því.
að hún er engin til. Þau verða eigi
heldur rakin til erlendrar nútíðarlist-
ar, því að þeim virðist ekki kippa í
kyn til hennar. Þau rísa ein sér, eins
og fjallaþyrping á sléttum ö'ræfum,
og bera fangamark einkennilegs
anda, sem farið hefur sinna ferða.
Sálufélag mundi Einar helst eiga
með fornum assýrskum, egypskum
og grískum myndasmíðum, er gerðu
dýramyndir meö mannsandlitum,
guðalíkneskjur með dýrahöfðum,
sfinxirnar, kentárana, Pan, vængj-
aða sigurgyðju og svo framvegis. En
beinast sver hann sig í ætt drótt-
kvæöaskáldarma íslensku, er
drápurnar kváðu, með kenningum
þeirra og klofastef jum, enda er hann
af því bergibrotinn."
Svo segir í upphafi ritgerðar eftir
dr. Guðmund Finnbogason lands-
bókavörð um Einar Jónsson mynd-
höggvara. Ritgerð þessa er Lista-
safn Einars Jónssonar að gefa út, en
*hún birtist fyrst í bókinni Einar Jóns-
son — Myndir, er kom út í Kaup-
mannahöfn árið 1925.1 útgáfu Lista-
safnsins nefnist hún Einar Jónsson
— Myndskáld. Við höfum fengið leyfi
til að birta brot úr títtnefndri ritgerð.
„Myndir hans
erutákn"
„Einar Jónsson er kenningaskáld-
ið meðal myndasmiða. Ekki fyrir þá
sök, að dróttkvæðin hafi haft áhrif á
hann, því að hann þekkir þau litið
eða ekki. Hann hefir ekki heldur sótt
yrkisefni sín þangað. Eitt af því sem
einkennilegt er í fari hans, er það, að
hann nálega aldrei tekur verkefni sín
úr bókmenntum, íslenskum né er-
lendum. Ur goðafræði vorri hefír
hann aöeins tekið „Ými og Auð-
humlu". Hin tvíhverfa mynd af jötn-
inum og Auðhumlu, sem var „æðst
kúa", freistaði hans. Þar sem nöfnin
á sumum verkum Einars minna á ís-
lensk efni, svo sem „Utilegumaður-
inn", „Vökumaðurinn", þá eru
sögurnar, er myndirnar fela í sér,
engu að síður skáldskapur Einars
sjálfs. „Utilegumaður" hans er ekki
úr íslenskum þjóðsögum. „Vöku-
maðurinn" ekki úr íslenskri þjóðtrú
um „Vökumann" í kirkjugarði. Verk
hans eru langoftast skáldleg, heim-
spekileg eða dulspök hugtök um
mannlifið og tilveruna, mótuð í leir-
inn. Hann yrkir í líkjum og línum.
Myndir hans eru tákn. Skyldleikinn
viö fornskáldin birtist í meðfæddu
eðli hans, í hugsjóninni, í hugsunar-
hættinum. Þetta mun verða ljósara,
er vér lítum á nokkur verk Einars og
reynum aðráða í rúnir hans."
„Alda aldanna"
er alda kynslóðanna"
Þessu næst fjallar Guömundur
Finnbogason um nokkur verk Eín-
ars. Við skulum grípa niður þar sem
hann fjallar um þá frægu mynd
„öldualdanna":
„Myndin sýnir ljóslega, hvaða
fyrirbrigði náttúrunnar skáldið hefir
í huga. Það er skýstrokkurinn, ald-
an, sem sogast í hvirfing úr djúpinu,
dregst til himins, eins og hún væri
seidd af sogandi þrá. „Sog" og „súg-
ur" eru f orn s jávarheiti og tákna eitt
og hið sama. „Vogur" er eitt og tákn-
ar þaö, sem vegur sig upp, lyftist. Að
skáldin hafa fundið lif meö öldunni,
sanna nöfn Ægisdætra og allt, sem
um þær er kveðið. Og þegar Ármóður
segir:
Hrönn var f yr Humru minni
háleit, þar er vér beittum,
þá bregður fyrir í leiftri orðsins ein-
mitt þeirri stellingu, er aldan hefir í
mynd Einars. Hann er því i fullu
samræmi við skáldin, er hann sýnir
ölduna í konugervi. En snilldin er
einmitt í því fólgin, hvernig hann
samþýðir vaxtarlag og hreyfingu
hafsveipsins og konunnar, svo að lík-
ami hennar er lifandi ímynd löngun-
arinnar að hefjast hærra og verður
því íturskapaðri sem ofar kemur í
loftið og ljósið. Og um leið fær mynd-
in dýpri merkingu. Hún verður
ímynd mannkynsins, er dregst eins
og í dvalaleiðslu upp á við i áttina að
æðra marki. Líf einstaklinganna
verður sem gárar í faldi meginbár-
unnar, en allt sogast af sama afli.
Aðeins sá, sem hæst er kominn og
næst hjarta öldunnar, er vakandi og
kallar til hinna fyrir neðan. I honum
er löngunin orðin vitandi vits.
Þessi mynd er gott dæmi þess,
hvernig andi og hendur Einars
starfa. Hann klæðir náttúruviðburð í
lífgervi, les úr formi hans lifandi
mynd, er felur í sér skáldlega hugs-
un. Það er sama og dróttkvæðaskáld-
in gerðu. Þarna er öldukenning
mótuð í leírinn. Og að vísu er orða-
leikur kenningarinnar í nafni mynd-
arinnar. „Alda aldanna" er raunar
alda kynslóðanna."
„Einar sver
sigíætt
fornskálda vorra"
Eftir að fjallaö hefur verið um
verkin eitt af öðru, segir Guðmund-
ur:
„En skilningur á aðalhugsun lista-
verks er aðeins einn þáttur skilnings
á verkinu í heild sinni. Enginn skilur
listaverk nema sá er gerir sér það
svo innlíft, að það tali sjálft því máli,
er ekki verður þýtt á tungumál, held-
ur aðeins skynjað, fundið, grunað.
Til þess eru myndir, að segja það,
sem ekki verður með orðum lýst, hið
sérstæða og sjálfstaka, bera oss blæ
andans, sem ekki verður höndlaður
og þó er oss nær en það, sem þreifað
verður á. Það er einkenni góðs lista-
verks, að það er sem sístreymandi
lind, er aldrei verður að öllu tæmd í
mæliker orðanna.
Einar Jónsson er svo mikill sjálf-
gervingur í list sinni, að þeir sem
skýra list með því að rekja hana til
áhrifa umhverfisins, ríöa varla feit-
um hesti frá honum. Eg hefi bent á,
hvernig hann tekur yrkisefni sín hjá
sjálfum sér, þó að íslenskra lands-
lagsáhrifa kenni í sumum myndum
hans. Af erlendri list hefur Einar séð
mikið víðsvegar, en áhrifa hennar á
list hans mundi vera að leita í gagn-
stæða átt við eftirlíkingu. Svo rík í
eðli hans er óbeitin á því að ganga í
annarra spor, að ef hann þykist
verða þess var, að það, sem hann er
að skapa, líkist einhverju, sem áður
hefir verið gert, þá hættir hann við
það. En þessi óbeit á því að endur-
taka aðra menn, er sprottin af þeirri
ráðvendni, er vill gefa það eitt, er
sjálf aflað er, og ekki skreyta sig með
annarra f jöðrum. Og að vísu er ekk-
ert betri skóli f rumleikans en það að
reyna ávallt að bjargast af eigin efn-
um. Verk Einars sýna og, að hann
forðast eftir mætti jafnt að endur-
taka sjálfan sig og aðra. Þess vegna
eru þau svo margvísleg, þótt ættar-
svipur sé meö þeim, svo eðlilegt er
um afkvæmi sama anda.
Eg hefi reynt að sýna, að andi Ein-
ars sverji sig í ætt fornskálda vorra,
er dróttkvæðin kváðu og kenningarn-
ar mótuðu, hugmyndafar hans sé
svipað og þeirra. En sjálfstæði hans,
einræni og landnámshugsun er og
sömu ættar. Honum kippir í kynið til
forfeðranna, sem vér erum svo
hreyknir af, einmitt vegna þess, að
þeir fóru hver sinnar leiðar — voru
landnámsmenn og sjálfseignar-
menn."
-KÞ tók sam.'iii.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40