Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Dagblašiš Vķsir - DV

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Dagblašiš Vķsir - DV

						DV. L'AUGÁRDAGURWAP RÍL Í9'84.
Snemma 1791 sýndi Claude Chappe hveraig fyrsti ritsimi hans virkaði. Hann sýndi hann íbúum í franska þorpinu Parcé.
Crsögu
fiarskiptenna
Segja má að það hafi veriö draum-
ur mannkynsins frá öróf i aldaaögeta
sent skilaboð langar vegalengdir. Nú-
tímamanninum gleymist oft aö þetta
hafi nokkurn tíma verið vandamál.
Áður fyrr var þaö sendibréfið sem
gegndi þessu hlutverki auk ýmissa
annarra aðferða þegar mikið þótti við
liggja. Sendiboðar þeystu ríðandi um
héruð með skilaboð eða þau voru flutt
með seglskipum fyrir veðrum og vind-
um. Gjarnan var hlaupið með áríðandi
skilaboð. Hver kannast ekki við söguna
af fyrstu maraþonhlauparanum. Þá
voru eklar kveiktir á hæðum, sólarljósi
endurvarpað með speglum, bumbur
barðar, reykmerki send, fánar reistir
eða veifur notaðar. Vonandi hefur
öðrum tekist betur til með notkun
vasaklúta til þessara hluta en Rómeó
og Júlíu. Kallfæri gat verið nokkur
hundruð metrar ef skilyrði voru góð og
stundum hjálpaði bergmálið upp á
sakirnar í fjalllendi. Allar þessar að-
feröir höfðu sínar takmarkanir. Það
var ekki fyrr en farið var að nota raf-
magnið i þessum tilgangi að málin
f óru að þróast í þá átt sem við þekkjum
ídag.
Upphafið
Þegar ný tækni brýtur sér braut er
erfitt að sjá í hita og þunga dagsins
hvert þróunin stefnir. Þetta á ekki
síður við í dag en áður fyrr.' Sunnlenzk-
ir bændur riðu hundruðum saman til
Reykjavíkur árið 1905 til að mótmæla
ritsímasamningi þeim sem ráöhena
Islands gerði við stóra norræna rit-
símafélagið. I dag spyrjum við okkur:
Hvers vegna allur þessi hávaði? En
um leið látum við eftir okkur að vera
vitur eftir á og segjum: Þeir sem sigr-
uðu höfðu rétt fyrir sér, hinir rangt.
Svipað er uppi á teningnum í þróun
tækninnar. Eitt er að f á góöa hugmynd
og annað að koma henni á framfærí.
Otal einstaklingar hafa komiö við sögu
og þótt nefnt sé gjarnan eitt manns-
nafn við hvert skref í þróuninni er oft-
ast langt frá því að einhver einn maður
eigi allan heiðurinn. Flestir byggja á
eldri niöurstöðum og hugmyndum,
jafnframt því að leggja sinn skerf af
mörkum. Forngrikkir þekktu núnings-
rafmagn og rafdrif, þetta fyrirbæri
sem helst gerir ekki annað en að hrella
nútímamanninn þegar hann gengur
um á gerviefnagólfteppum nútímans.
Eiginlega má rekja upphaf nútíma
fjarskipta til gamals manns á eftir-
launum, Stephen Gray 63 ára, sem
dvaldist á góðgerðarstofnun fyrir
aldraða árið 1729. Gray fann það út að
rafhrif gátu borist eftir löngu röku
bandi. Hann komst að því að ef þurrir
silkiþræðir héldu blautu bandinu uppi
þá bárust rafhrifin eftir þvi en ekki ef
málmvírar voru notaðir. Þetta var í
fyrsta sinn að talið er að munurinn á
leiðurum og einöngrurum hafi komið í
ljós. 24 árum seinna, árið 1753, var stung-
ið upp á því í „Scots Magazine" í Edin-
borg að meö því að leiða 26 þræði milli
staða, einn þráð fyrir hvern bókstaf
mætti senda skilaboð eftir þráðunum.
A sendiendanum var rafhlaðinn lilutur
f ærður upp að þeim þræði sem merktur
var þeim bókstaf sem senda átti
hverju sinni. Á hinum endanum voru
svo 26 litlir bréfmiðar sem hoppuðu
upp til skiptis eftir því hvaða endi togaði
í þá. Á árunum 1770-1830 voru reist
allmörg svona „elektróstatísk" rit-
símakerfi, sum nokkurra kílómetra
löng. Þótt þau næðu aldrei mikilli út-
breiðslu vegna ýmissa praktiskra
erfiðleika ruddu þau samt brautina
þeirri hugmynd að senda skeyti eftir
línum.
Fyrsti sœsímastrengurinn
Italinn Volta uppgötvaði rafhlöðuna
árið 1800 og Daninn örsted uppgötvaði
seguláhrif rafstraums árið 1820. ör-
sted rakst á það nánast fyrir tilviljun
aö rafstraumur frá rahlöðu hafði áhrif
á  nálægar  áttavitanálar.   Frakkinn
Baudot kom þá fram með endurbót á
26 línu kerf inu. Með aðeins f imm línum
gat hann sent allt stafrófið. Með því aö
senda straum eða ekki straum eftir lín-
unum fimm bárust áhrifin til fimm
áttavita á hinum endanum og hver
stafur átti sinn fimm bita kóda. Sams
konar  kódi  er     notaður við  telex
sendingar   í   dag.   Englendingurinn
Faraday    og    Bandaríkjamaðurinn
Henry uppgötvuðu spanið um og eftir
árið 1830. Span er það kallað þegar
breytilegt segulsvið framkallar raf-
straum. Þetta er nokkurs konar and-
hverfa þeirrar uppgötvunar sem ör-
sted gerði.Með þessu var hringnum lok-
að og grundvöllur lagður aö hinni víð-
tæku notkun rafmagns til orkuflutn-
ings og fjarskipta sem við þekkjum í
dag.
Með Morse starfrófinu, sem kennt
er við Samuel F.B. Morse, var unnt að
senda alla stafina eftir aöeins tveimur
vírum og komu brátt fram á sjónar-
sviðið ritsímakerfi byggð á þessu og
rekin á viðskiptalegum grundvelli.
Fyrir þeim fyrstu stóðu Wheatstone og
Cook í Englandi árið 1839 og Morse í
Bandaríkjunum áriö 1844. Um 1850
voru ritsímalínur orðnar talsvert út-
breiddar um Evrópu og Ameríku og
brátt vaknaði þörfin fyrir neðan-
sjávarstrengi. Fyrsti sæstrengurinn
yfir Atlantshafið var Iagður árið 1858,
en hann bilaði eftir nokkurra vikna
notkun. Eftir 1866 voru lagðir margir
strengir yfir Atlantshafið. Sumir
þeirra hafa verið í notkun fyrir ritsíma
framásíðustuár.
Maxvelljöfnurnar
Það var Skotinn James Clerk Max-
well sem bjó niðurstöður uppgötvana
þeirra örsted og Faraday í stærðfræði-
legan búning árið 1864. Hann ritaði
fyrstur hinar frægu jöfnur sem við
hann eru kenndar og kallaðar Max-
wellsjöfnur. Þær eru ekki fyrirferðar-
meiri en svo að þær komast fyrir á einu
litlu frímerki. Samt sem áður eru þær
enn þann dag í dag hornsteinn raf-
magns- og radíófræðinnar sem alltaf
er leitað til þegar svara er leitað við

Togbáturinn Goliath setur niður fyrsta sæsimastrenginn i Ermarsund, milli Frakklands og Englands.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24