Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Dagblašiš Vķsir - DV

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Dagblašiš Vķsir - DV

						DV. ÞRIÐJUDAGUR 10. JÚNÍ 1986.

13

Vörumerkingum ábótavant

Matarval er frá fornu fari bundið

því hvers konar fæðu einstaklingur-

inn venst á að neyta. Mótunartími

erfðavenja hvað mat varðar er að

vísu jafnlangur lífinu en lengi býr

að fyrstu gerð.

Uppvaxtarárin reynast drjúg þeg-

ar matarval og neysluvenjur eru

annars vegar. Dvöl á erlendri grund,

skólaárin og fyrstu ár i framtíðar-

starfi gera einnig sitt til þess að

marka spor í matseðil framtíðar-

áranna.

Fræðsla á grundvelli upplýsinga

um næringarefnainnihald er aðal-

málefni fullorðinsáranna. Hitaein-

ingaskráning, bætiefna- og

næringarefnasamanburður, líkams-

æfingar og þyngdarmælingar er mál

sem sjálfur einstaklingurinn gerir

eða lætur framkvæma. -1 sem stystu

máli sagt má beita rannsóknarniður-

stöðum við eigin fæðuval sem lykli

að vernd líkamans gegn næringar-

efnaskorti.

Greining efnainnihalds markaðs-

settrar matvöru sýnir alltaf hrórnun

á mældum lífrænum næringarefnum,

vegna ildingar sem gjarnan er reynt

að hægja með því að bæta andilding-

arefnum - antioxydant efnum - í

matvöruna. Þessu og öðrum við-

bótarefnum, til að mynda bakteríu-

og gerlahemjandi efnum, bindiefn-

um, litarefnum, kekkjavarnarefnum

eða sérstökum næringarefnum er

bætt í matvöruna. Fyigist Hollustu-

vernd ríkisins með því að reglum um

leyfilegt hámark íblöndunarefna sé

fylgt. Merkingar eiga að vera

strangar hvað varðar öll efni sem

grunur leikur á að geti haft heilsu-

Kjallarinn

mælingar á raunverulegu magni við-

komandi efna i rannsóknarstofu er

skylda sem hvílir á herðum framleið-

andans.

Margir framleiðendur urðu að

bæta við aðstöðu innanhúss og

fjölga starfsliði vegna þessara nýju

reglna. En merkingum er í ýmsum

tilvikum enn ábótavant þó mikið

hafi áunnist í þessum efhum hér á

landi sl. ár.

legt C-vítamín einnig. Tokoferylið

er þekktara undir heitinu E-vitamín.

Er það ásamt C-vítamíninu langmest

notaða andildingarefnið nú í seinni

tíð enda lífræn efni sem einnig eru

náttúrulega til staðar í líkamanum

og þykja holl sem fæðubótarefni

hvort sem er. Fyrning lífrænna efna

í langgeymdum mat, frystum, niður-

soðnum, súrsuðum t.a.m., á að vera

til athugunar hjá sérhverjum fyrsta

GeirViðar

Vilhjálmsson

sálfræðingur

„Hrörnun náttúrulegra næringarefna

fæðu vegna ildingar á geymslutíma er

ekki nægilega skilgreind í núverandi

skráningu."

spillandi áhrif, ef mikils magns er

neytt í langan tíma. Sum íblöndun-

arefni eru meðal algengari ofnæmis-

valda, önnur ekki. íblöndunai-efni,

eins og salt (NaKl), sykur (dex-

strosi, fruktósi), sætuefni (sakkarín,

cyklamat, aspartam), bensósýra,

Na-glutamat, saltpétur og fleiri rot-

varnar- eða gerlagrandandi efni,

hafa slíka útbreiðslu meðal fæðuteg-

unda á markaðnum að sérstök

ástæða er til að fólk fylgist með

heildameyslu sinni á þeim. Algeng-

um íblöndunarefnum hafa verið

gefin heiti í númerum og er hérlend-

is stuðst við skrá frá Efnahags-

bandalagi Evrópu. Eiga framleið-

endur að hafa slík efni merkt á

umbúðum vörunnar og hafa reyndar

fengið frest á frest ofan, sumir hverj-

ir, því nýjar pakkningar og eigin

Hrörnun náttúrulegra næringar-

efna í fæðu vegna ildingar á

geymslutíma er alls ekki nægilega

skilgreind í núverandi skráningu.

Nægir að merkja fyrningardag. Þó

fyrning sé oftast hlutfallslega lítil á

3 mánaða tíma þá er vara með 3 ára

fyrningu, svo sem niðursuðuvörur

margar, augljóslega farin að tapa

innihaldi sínu af vitamínum, sem

yfirleitt eru viðkvæm fyrir ildingu,

gagnstætt steinefnum, sem verjast

ildingu vel. Fitusýrur og fituemi eru

mjög viðkvæm fyrir ildingu. Þránun,

nefnist ilding meðal fituefna. Niður-

suðuvörur með fituinnihaldi ætti því

ætíð að vernda með þráavarnarefn-

um, en alltóf lítið er um að það sé

gert enn sem komið er. Fyrirtaks líf-

rænt þráavarnarefni, alpha-tokofer-

yl, er leyft hér á landi og fituleysan-

flokks matvælaframleiðanda. Hon-

um er auðvitað hagur í hraðri

umsetningu. Neytandans hagur er

að sjá aldur vörunnar frá

framleiðsludegi og geta gluggað í

töflu um fyrningu í viðkomandi

fæðutegund á staðnum, hafi hann

ekki sjálfur aflað sér þekkingar um

það almennt.

Leifar frá fyrri tíð

Tökum sem dæmi sardínudós

Stimpill er á bakhlið pakkningar og

á máldósinni sjálfri. Hvorugur

stimpillinn gefur neinar upplýsingar

fyrir neytandann um framleiðsludag

eða geymsluþol.

Á niðursoðnum fiski er engar upp-

lýsingar um framleiðsjudag eða

fyrningu á pakkningu. Á dósina er

hins vegar stimplaður framleiðslu-

dagur svo vel sést. Neytandi verður

því í sumum tilvikum að skoða vand-

lega vilji hann finna lögbundnar

upplýsingar.

I báðum tilvikum er gefinn upp

fjöldi hitaeininga og skipting inni-

haldsins í fitu, kolvetni og prótín í

grömmum talið. Vítamín, steinefni,

fjölómettaðar fitusýrur eða aðrar

nákvæmnisupplýsingar er ekki að

finna. Væru slikar merkingar enda

minna gagnlegar með vöru með svo

langan fyrningartíma, sbr. þá hrörn-

un sem á lífrænum efnum verður og

að ofan er minnst á.

Verulega aulalegt er hins vegar

að sjá á hverri matvörutegundinni

eftir aðra tilgreint salt, án þess að

fram komi hvort um „venjulegt"

matarsalt - NaKl - er að ræða er

hvort um steinefna- og snefilefnaríkt

salt er að ræða.

Sjávarsalt, hvort sem það er unnið

beint úr sjó eða úr saltnámum, inni-

heldur lífræn hlutföll allra steinefna

og snefilefna líkt og blóðið venjulega

inniheldur. I raun réttri ætti enginn

heilvita maður að neyta natríum-

klóríðs - NaKl - og heilvita fram-

leiðendur ættu að sjá sóma sinn í

þvi að nota eingöngu fullgilt nátt-

úrusalt.

Staðreyndin er svo sú að natríum-

klóríð er eitt sér rotvarnarefni og

því algengt í mat sem á að vera

geymsluþolinn. Lífræn rotvarnarefni

eru til sem betur henta en natríum-

klóríð eða saltpétur, sem einnig er

fastur í sessi, til þess að hægja á

viðgangi gerla í mat. Margar

vinnslu- og geymslunýjungar gera

notkun natríumklóríðs og saltpéturs

leif frá fyrri tíð og tímaskekkju í

matvælaiðnaði seint á 20. öld.

Geir Viðar Vilhjálmsson

Olía og herskapur

Sovétríkin hafa um alllangt árabil

keypt tugi milljóna tonna af korni

og fóðurvörum erlendis frá. Mjög

líkleg tala er 45 milljónir tonna á

ári. Meginhlutann af þessu fa þau

frá Bandaríkjunum, en einnig frá

Ástralíu og Argentinu. Jafnvel

Austurríki selur korn til Sovétríkj-

anna. Hvers vegna framleiða Sovét-

ríkin þetta ekki sjálf? Hvernig

stendur á þvi að þetta stærsta land

jarðar getur ekki brauðfætt íbúana?

Ástæðan er samyrkjukerfið. Það

tekur við peningum og fyrirskipun-

um frá miðstjórnarvaldinu en skilar

afar litlu af mat. Auðvitað gætu

búin framleitt mat ef bændur fengju

leyfi til að ráða því sjálfir hvað peir

setja niður og hvenær. En það geta

yfirvöldin ekki leyft. Þá væri yfir-

ráðum Flokksins yfir þessari at-

vinnugrein lokið og vegið að grunni

sovétvaldsins. Bændur mega rækta

að vild 'A úr hektara við hús sín.

Af þessum hektarafjórðungi koma

allt að 40% sumra matvæla. En

kornuppskera hefur staðið í stað

árum saman. Breyttir búskapar-

hættir gætu aukið hana snarlega.

En Sovétstjórnin vill það ekki. Hún

kýs frekar að flytja inn korn í stórum

stíl. En bregðist innflutningurinn er

hungursneyð á næsta leiti.

Gjaldeyrir fyrir olíu

Með einhverju þarf að borga korn-

ið. Það er gert með tvennu: gulli og

erlendum gjaldeyri. Gullið er að

miklu leyti numið í námum Gúlags-

ins af réttlausum þrælum. Gjaldeyris

er aflað með útflutningi. Sovétríkin

hafa aðeins hráefni að flytja út. Þar

fer mest fyrir olíu.

Auðunnar olíulindir i Sovétríkjun-

um eru að tæmast. Sovétstjórnin er

því knúin til að vinna olíu á tornýtt-

um svæðum. Til þess þarf risafjár-

festingu í tækni sem Sovétríkin hafa

ekki og eiga erfitt með að koma sér

Hluti af þeim vopnum, sem Sovét-

stjórnin afhendir olíuríkjunum,

kemur frá Austur-Þýskalandi og

Tékkóslóvakíu. í staðinn fá þau olíu

á verði sem Sovétríkin ákveða. Þótt

olíuverð hafi lækkað verða Austur-

Evrópuríki enn að borga Sovétríkj-

unum 30 Bandaríkjadali fyrir

tunnuna. Þar að auki verða þau að

festa fé í olíuvinnslu í Sovétríkjun-

um. Þessi verslun heitir „sósíalísk

verkaskipting".

Sovétríkin hafa svo selt olíuna á

vestrænum mörkuðum fyrir gjald-

eyri á margfalt hærra verði en þau

sjálf greiða. Þannig fjármagna Sov-

étríkin kornkaupin og forða sér frá

hungursneyð. Bandarískir bændur

Arnór Hannibalsson,

dósent í heimspeki við

Háskóla íslands

upp af eigin rammleik. Vinnslu-

kostnaður eykst og framleiðslu-

magnið minnkar. Arið 1980-1984

jókst olíuframleiðslan um 1% á ári

og fer minnkandi. Sovétríkin verða

því að draga úr innanlandsnotkun

og útflutningi til Varsjárbandalags-

ins til að geta haldið áfram að flytja

út olíu til Vesturlanda fyrir gjald-

eyri. En árin 1980-1984 jókst olíuút-

flutningur Sovétríkjanna til

Vesturlanda úr 1,2 millj. tunna í 1,8

millj. tunna á dag.

Hvernig er þetta hægt? Irak og

íran eiga í kostnaðarsamri styrjöld

og þurfa á vopnum að halda, hvað

sem þau kosta. Líbýa stendur í

skærustríði gegn stuðningsríkjum

Israels, svokölluðum hryðjuverkum.

Líbýa þarf vopn. Sovétríkin láta

þessi ríki fá vopn, taka af þeim olíu

í staðinn og hafa sjálfdæmi um verð-

ið. Það er því ekki hátt og þessi

verslun því einkar hagkvæm fyrir

Sovétríkin.

„Það hlálega í þessu er að með kornsöl-

unni til Sovétríkjanna eru Bandaríkin

óbeint að stuðla að vopnakaupum Ghadaf-

ís í Sovétríkjunum."

„Sovétrikin hafa aðeins hráefni að flytja út. Þar fer mest fyrir olfu."

losna við umfrarnbirgðir af korni og

verð á því helst þolanlegt.

Siðgæði?

Okrið á olíuútflutningi Sovétríkj-

anna til Austur-Evrópu hlýtur að

hafa það í för með sér að þessi ríki

reyni að losa um efnahagstengslin

við Stóra Bróður og flytja meira út

til Vesturlanda til að geta keypt þar

olíu á helmingi lægra verði. Þetta

veldur árekstrum innan efnahags-

bandalags austantjaldsríkjanna

(COMECON). Sovétríkin munu

leggja áherslu á það, að Austur-

Evrópuríkin séu bundin samningum

um olíukaup af þeim til langs tíma.

Sovétvaldið hefur neitað að gefa

Austur-Evrópuríkjum kost á meiri

olíu, nema þau siðarnefndu auki

fjárfestingar sínar í Sovétríkjunum

(sbr. grein Dans Morgans í Was-

hington Post, 19.8.84).

Sovétríkin hafa hag af háu olíu-

verði á heimsmarkaði. En lækkandi

heimsmarkaðsverð þýðir að þau geta

knúið vopnakauparíki til að afhenda

meira af olíu fyrir sama magn af

vopnum.

Siðgæði?

Það hlálega í þessu er, að með

kornsölunni til Sovétríkjanna eru

Bandaríkin óbeint að stuðla að

vopnakaupum Ghadafis í Sovétríkj-

unum.

Og við Islendingar erum þátttak-

endur í þessum hráskinnaleik.

Meginhlutinn af olíuinnflutningi

okkar er frá Sovétríkjunum. Með því

erum við óbeint að hjálpa Irönum

og Irökum að heyja sitt stríð og

Ghaddafi að iðka sín hryðjuverk í

Evrópu.

Sumir kunna að segja að ekki beri

að blanda saman siðgæði og við-

skiptum. Viðskipti eigi að dæma út

frá hagkvæmni einni. En það er líka

til eitthvað sem heitir að bera virð-

ingu fyrir sjálfum sér.

Arnór Hannibalsson

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32