Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Dagblašiš Vķsir - DV

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Dagblašiš Vķsir - DV

						DV. ÞRIÐJUDAGUR 10. JÚNÍ 1986.
13
Vörumerkingum ábótavant
Matarval er frá fornu fari bundið
því hvers konar fæðu einstaklingur-
inn venst á að neyta. Mótunartími
erfðavenja hvað mat varðar er að
vísu jafnlangur lífinu en lengi býr
að fyrstu gerð.
Uppvaxtarárin reynast drjúg þeg-
ar matarval og neysluvenjur eru
annars vegar. Dvöl á erlendri grund,
skólaárin og fyrstu ár i framtíðar-
starfi gera einnig sitt til þess að
marka spor í matseðil framtíðar-
áranna.
Fræðsla á grundvelli upplýsinga
um næringarefnainnihald er aðal-
málefni fullorðinsáranna. Hitaein-
ingaskráning, bætiefna- og
næringarefnasamanburður, líkams-
æfingar og þyngdarmælingar er mál
sem sjálfur einstaklingurinn gerir
eða lætur framkvæma. -1 sem stystu
máli sagt má beita rannsóknarniður-
stöðum við eigin fæðuval sem lykli
að vernd líkamans gegn næringar-
efnaskorti.
Greining efnainnihalds markaðs-
settrar matvöru sýnir alltaf hrórnun
á mældum lífrænum næringarefnum,
vegna ildingar sem gjarnan er reynt
að hægja með því að bæta andilding-
arefnum - antioxydant efnum - í
matvöruna. Þessu og öðrum við-
bótarefnum, til að mynda bakteríu-
og gerlahemjandi efnum, bindiefn-
um, litarefnum, kekkjavarnarefnum
eða sérstökum næringarefnum er
bætt í matvöruna. Fyigist Hollustu-
vernd ríkisins með því að reglum um
leyfilegt hámark íblöndunarefna sé
fylgt. Merkingar eiga að vera
strangar hvað varðar öll efni sem
grunur leikur á að geti haft heilsu-
Kjallarinn
mælingar á raunverulegu magni við-
komandi efna i rannsóknarstofu er
skylda sem hvílir á herðum framleið-
andans.
Margir framleiðendur urðu að
bæta við aðstöðu innanhúss og
fjölga starfsliði vegna þessara nýju
reglna. En merkingum er í ýmsum
tilvikum enn ábótavant þó mikið
hafi áunnist í þessum efhum hér á
landi sl. ár.
legt C-vítamín einnig. Tokoferylið
er þekktara undir heitinu E-vitamín.
Er það ásamt C-vítamíninu langmest
notaða andildingarefnið nú í seinni
tíð enda lífræn efni sem einnig eru
náttúrulega til staðar í líkamanum
og þykja holl sem fæðubótarefni
hvort sem er. Fyrning lífrænna efna
í langgeymdum mat, frystum, niður-
soðnum, súrsuðum t.a.m., á að vera
til athugunar hjá sérhverjum fyrsta
GeirViðar
Vilhjálmsson
sálfræðingur
„Hrörnun náttúrulegra næringarefna
fæðu vegna ildingar á geymslutíma er
ekki nægilega skilgreind í núverandi
skráningu."
spillandi áhrif, ef mikils magns er
neytt í langan tíma. Sum íblöndun-
arefni eru meðal algengari ofnæmis-
valda, önnur ekki. íblöndunai-efni,
eins og salt (NaKl), sykur (dex-
strosi, fruktósi), sætuefni (sakkarín,
cyklamat, aspartam), bensósýra,
Na-glutamat, saltpétur og fleiri rot-
varnar- eða gerlagrandandi efni,
hafa slíka útbreiðslu meðal fæðuteg-
unda á markaðnum að sérstök
ástæða er til að fólk fylgist með
heildameyslu sinni á þeim. Algeng-
um íblöndunarefnum hafa verið
gefin heiti í númerum og er hérlend-
is stuðst við skrá frá Efnahags-
bandalagi Evrópu. Eiga framleið-
endur að hafa slík efni merkt á
umbúðum vörunnar og hafa reyndar
fengið frest á frest ofan, sumir hverj-
ir, því nýjar pakkningar og eigin
Hrörnun náttúrulegra næringar-
efna í fæðu vegna ildingar á
geymslutíma er alls ekki nægilega
skilgreind í núverandi skráningu.
Nægir að merkja fyrningardag. Þó
fyrning sé oftast hlutfallslega lítil á
3 mánaða tíma þá er vara með 3 ára
fyrningu, svo sem niðursuðuvörur
margar, augljóslega farin að tapa
innihaldi sínu af vitamínum, sem
yfirleitt eru viðkvæm fyrir ildingu,
gagnstætt steinefnum, sem verjast
ildingu vel. Fitusýrur og fituemi eru
mjög viðkvæm fyrir ildingu. Þránun,
nefnist ilding meðal fituefna. Niður-
suðuvörur með fituinnihaldi ætti því
ætíð að vernda með þráavarnarefn-
um, en alltóf lítið er um að það sé
gert enn sem komið er. Fyrirtaks líf-
rænt þráavarnarefni, alpha-tokofer-
yl, er leyft hér á landi og fituleysan-
flokks matvælaframleiðanda. Hon-
um er auðvitað hagur í hraðri
umsetningu. Neytandans hagur er
að sjá aldur vörunnar frá
framleiðsludegi og geta gluggað í
töflu um fyrningu í viðkomandi
fæðutegund á staðnum, hafi hann
ekki sjálfur aflað sér þekkingar um
það almennt.
Leifar frá fyrri tíð
Tökum sem dæmi sardínudós
Stimpill er á bakhlið pakkningar og
á máldósinni sjálfri. Hvorugur
stimpillinn gefur neinar upplýsingar
fyrir neytandann um framleiðsludag
eða geymsluþol.
Á niðursoðnum fiski er engar upp-
lýsingar um framleiðsjudag eða
fyrningu á pakkningu. Á dósina er
hins vegar stimplaður framleiðslu-
dagur svo vel sést. Neytandi verður
því í sumum tilvikum að skoða vand-
lega vilji hann finna lögbundnar
upplýsingar.
I báðum tilvikum er gefinn upp
fjöldi hitaeininga og skipting inni-
haldsins í fitu, kolvetni og prótín í
grömmum talið. Vítamín, steinefni,
fjölómettaðar fitusýrur eða aðrar
nákvæmnisupplýsingar er ekki að
finna. Væru slikar merkingar enda
minna gagnlegar með vöru með svo
langan fyrningartíma, sbr. þá hrörn-
un sem á lífrænum efnum verður og
að ofan er minnst á.
Verulega aulalegt er hins vegar
að sjá á hverri matvörutegundinni
eftir aðra tilgreint salt, án þess að
fram komi hvort um „venjulegt"
matarsalt - NaKl - er að ræða er
hvort um steinefna- og snefilefnaríkt
salt er að ræða.
Sjávarsalt, hvort sem það er unnið
beint úr sjó eða úr saltnámum, inni-
heldur lífræn hlutföll allra steinefna
og snefilefna líkt og blóðið venjulega
inniheldur. I raun réttri ætti enginn
heilvita maður að neyta natríum-
klóríðs - NaKl - og heilvita fram-
leiðendur ættu að sjá sóma sinn í
þvi að nota eingöngu fullgilt nátt-
úrusalt.
Staðreyndin er svo sú að natríum-
klóríð er eitt sér rotvarnarefni og
því algengt í mat sem á að vera
geymsluþolinn. Lífræn rotvarnarefni
eru til sem betur henta en natríum-
klóríð eða saltpétur, sem einnig er
fastur í sessi, til þess að hægja á
viðgangi gerla í mat. Margar
vinnslu- og geymslunýjungar gera
notkun natríumklóríðs og saltpéturs
leif frá fyrri tíð og tímaskekkju í
matvælaiðnaði seint á 20. öld.
Geir Viðar Vilhjálmsson
Olía og herskapur
Sovétríkin hafa um alllangt árabil
keypt tugi milljóna tonna af korni
og fóðurvörum erlendis frá. Mjög
líkleg tala er 45 milljónir tonna á
ári. Meginhlutann af þessu fa þau
frá Bandaríkjunum, en einnig frá
Ástralíu og Argentinu. Jafnvel
Austurríki selur korn til Sovétríkj-
anna. Hvers vegna framleiða Sovét-
ríkin þetta ekki sjálf? Hvernig
stendur á þvi að þetta stærsta land
jarðar getur ekki brauðfætt íbúana?
Ástæðan er samyrkjukerfið. Það
tekur við peningum og fyrirskipun-
um frá miðstjórnarvaldinu en skilar
afar litlu af mat. Auðvitað gætu
búin framleitt mat ef bændur fengju
leyfi til að ráða því sjálfir hvað peir
setja niður og hvenær. En það geta
yfirvöldin ekki leyft. Þá væri yfir-
ráðum Flokksins yfir þessari at-
vinnugrein lokið og vegið að grunni
sovétvaldsins. Bændur mega rækta
að vild 'A úr hektara við hús sín.
Af þessum hektarafjórðungi koma
allt að 40% sumra matvæla. En
kornuppskera hefur staðið í stað
árum saman. Breyttir búskapar-
hættir gætu aukið hana snarlega.
En Sovétstjórnin vill það ekki. Hún
kýs frekar að flytja inn korn í stórum
stíl. En bregðist innflutningurinn er
hungursneyð á næsta leiti.
Gjaldeyrir fyrir olíu
Með einhverju þarf að borga korn-
ið. Það er gert með tvennu: gulli og
erlendum gjaldeyri. Gullið er að
miklu leyti numið í námum Gúlags-
ins af réttlausum þrælum. Gjaldeyris
er aflað með útflutningi. Sovétríkin
hafa aðeins hráefni að flytja út. Þar
fer mest fyrir olíu.
Auðunnar olíulindir i Sovétríkjun-
um eru að tæmast. Sovétstjórnin er
því knúin til að vinna olíu á tornýtt-
um svæðum. Til þess þarf risafjár-
festingu í tækni sem Sovétríkin hafa
ekki og eiga erfitt með að koma sér
Hluti af þeim vopnum, sem Sovét-
stjórnin afhendir olíuríkjunum,
kemur frá Austur-Þýskalandi og
Tékkóslóvakíu. í staðinn fá þau olíu
á verði sem Sovétríkin ákveða. Þótt
olíuverð hafi lækkað verða Austur-
Evrópuríki enn að borga Sovétríkj-
unum 30 Bandaríkjadali fyrir
tunnuna. Þar að auki verða þau að
festa fé í olíuvinnslu í Sovétríkjun-
um. Þessi verslun heitir „sósíalísk
verkaskipting".
Sovétríkin hafa svo selt olíuna á
vestrænum mörkuðum fyrir gjald-
eyri á margfalt hærra verði en þau
sjálf greiða. Þannig fjármagna Sov-
étríkin kornkaupin og forða sér frá
hungursneyð. Bandarískir bændur
Arnór Hannibalsson,
dósent í heimspeki við
Háskóla íslands
upp af eigin rammleik. Vinnslu-
kostnaður eykst og framleiðslu-
magnið minnkar. Arið 1980-1984
jókst olíuframleiðslan um 1% á ári
og fer minnkandi. Sovétríkin verða
því að draga úr innanlandsnotkun
og útflutningi til Varsjárbandalags-
ins til að geta haldið áfram að flytja
út olíu til Vesturlanda fyrir gjald-
eyri. En árin 1980-1984 jókst olíuút-
flutningur Sovétríkjanna til
Vesturlanda úr 1,2 millj. tunna í 1,8
millj. tunna á dag.
Hvernig er þetta hægt? Irak og
íran eiga í kostnaðarsamri styrjöld
og þurfa á vopnum að halda, hvað
sem þau kosta. Líbýa stendur í
skærustríði gegn stuðningsríkjum
Israels, svokölluðum hryðjuverkum.
Líbýa þarf vopn. Sovétríkin láta
þessi ríki fá vopn, taka af þeim olíu
í staðinn og hafa sjálfdæmi um verð-
ið. Það er því ekki hátt og þessi
verslun því einkar hagkvæm fyrir
Sovétríkin.
„Það hlálega í þessu er að með kornsöl-
unni til Sovétríkjanna eru Bandaríkin
óbeint að stuðla að vopnakaupum Ghadaf-
ís í Sovétríkjunum."
„Sovétrikin hafa aðeins hráefni að flytja út. Þar fer mest fyrir olfu."
losna við umfrarnbirgðir af korni og
verð á því helst þolanlegt.
Siðgæði?
Okrið á olíuútflutningi Sovétríkj-
anna til Austur-Evrópu hlýtur að
hafa það í för með sér að þessi ríki
reyni að losa um efnahagstengslin
við Stóra Bróður og flytja meira út
til Vesturlanda til að geta keypt þar
olíu á helmingi lægra verði. Þetta
veldur árekstrum innan efnahags-
bandalags austantjaldsríkjanna
(COMECON). Sovétríkin munu
leggja áherslu á það, að Austur-
Evrópuríkin séu bundin samningum
um olíukaup af þeim til langs tíma.
Sovétvaldið hefur neitað að gefa
Austur-Evrópuríkjum kost á meiri
olíu, nema þau siðarnefndu auki
fjárfestingar sínar í Sovétríkjunum
(sbr. grein Dans Morgans í Was-
hington Post, 19.8.84).
Sovétríkin hafa hag af háu olíu-
verði á heimsmarkaði. En lækkandi
heimsmarkaðsverð þýðir að þau geta
knúið vopnakauparíki til að afhenda
meira af olíu fyrir sama magn af
vopnum.
Siðgæði?
Það hlálega í þessu er, að með
kornsölunni til Sovétríkjanna eru
Bandaríkin óbeint að stuðla að
vopnakaupum Ghadafis í Sovétríkj-
unum.
Og við Islendingar erum þátttak-
endur í þessum hráskinnaleik.
Meginhlutinn af olíuinnflutningi
okkar er frá Sovétríkjunum. Með því
erum við óbeint að hjálpa Irönum
og Irökum að heyja sitt stríð og
Ghaddafi að iðka sín hryðjuverk í
Evrópu.
Sumir kunna að segja að ekki beri
að blanda saman siðgæði og við-
skiptum. Viðskipti eigi að dæma út
frá hagkvæmni einni. En það er líka
til eitthvað sem heitir að bera virð-
ingu fyrir sjálfum sér.
Arnór Hannibalsson
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32