FÖSTUDAGUR 26. APRÍL 1991. 15 Borgríkið og Island Það vakti athygli mína í viðræð- um sjónvarpsins við kjósendur í Reykjavík fyrir alþingiskosning- arnar í síðustu viku, að margir þeirra, sem spurðir voru um jöfhun atkvæða milli Reykjavíkur og landsbyggðarinnar, töldu ekki þörf á, að fylgt yrði eftir reglunni um „einn mann, eitt atkvæði", eins og þetta hefur verið nefht. Viðmælendur sjónvarpsins bentu á að landsbyggðin ætti undir högg að sækja og þyrfti því aö tryggja réttindi hennar. Sumt af þessu fólki var auðvitað sjálft af landsbyggðinni og rann því blóðið til skyldunnar. Sambýh borgríkisins Reykjavík- ur og landsbyggðarinnar verður á næstu árum eitt aðalviðfangsefhi í íslenskum stjórnmálum. Ástæðu- laust er að efha til Uldeilna með landsfólki, enda megum við naum- ast við því. - Flestir skilja líka vandann sem við er að glíma. Hins vegar verða stjórnvöld og valdhafar að gera sér Ijóst að ekki er unnt aö bíða miklu lengur meö að finna leið út úr ógöngunum. Og málið er ekkert síður aðkallandi fyrir Reykjavík og þéttbýlið á Suð- urnesjum en okkur úti á landi. Fjölgun sú, sem orðið hefur á landinu undanfarin ár, hefur nær öll orðið á höfuðborgarsvæðinu, eins og myndin, sem hér fylgir, sýnir. Höfuðborgarsvæðið getur hins vegar ekki með góðu móti tek- ið áfram viö allri fólksfjölgun á landinu. Vandamálin, sem fylgja svo örri fjölgun, hrannast upp og verða að lokum óviðráðanleg. Mannlífið batnar ekki endilega í réttu hlutfalli við fólksfjölda. Og vandi landsbyggðarinnar vegna fólksflóttans er uggvænleg- ur, og þó er verst af öllu, ef fólk úti á landi hættir að trúa, að það sé til nokkurs nýtt eða nokkurs meg- Kjallaiinn Tryggvi Gíslason skólameistari á Akureyri íbúa eða um tíunda hluta þjóðar- innar. Húsin hnipruðu sig í kring- um Arnarhól, í Kvosinni og inn undir Rauðarárlæk og vestur með sjónum og suður á Bráðræðisholt. Engin hús voru á Melunum nema húsaþyrpingin við Sauðagerði, þar sem seinna var Kamp Knox. Nú er Reykjavík glæst borg þar sem búa fjórir af hverjum tíu íbú- um landsins. Undra margt hefur áunnist á tæpri öld. Reykjavík er falleg í góðu veðri, fjallasýn er ein- stök og á haustdögum er riinnnninn oft hrikalega fagur í útsynníngn- um. En skýringarinnar er ekki að leita þarna heldur í þeim aðstööu- mun sem orðið hefur milh borgrík- isins og íslands. Hlutdeild landsvœða ífólks- fjölgun 1985-1990 Önnur landsvæði, 0,9%n Önnur sveitar- félög á höfuö- borgarsvæöinu 42,6% „Gamla byggöastefnan er gengin sér til húðar ogfélagslegþjónusta, menntun og menningarstarf veröur ekki eflt, nema til komi ný viðhorf." Hlutdeild landssvæða í fólksfjölgun 1985/90. - Reykjavík og önnur sveitar- félög á höfuðborgarsvæðinu hafa fengið rúmlega 99% allrarfólksfjölgun- ar á árunum 1985 til 1990. (Hagtíðindi 1990:466). andi; allt hljóti að vera betra fyrir sunnan, nema þá helst veðrið, og á því lifa menn ekki lengi fremur en á guðsblessun og munnvatni sínu. Glæst borg Ekki verður í fljótu bragði skýrt eða með auðveldum hætti skUið hvers vegna allir vilja búa fyrir sunnan þar sem er ekkert skjól og eilífur stormbeljandi, eins og í út- löndum. Ástæðurnar eru auðvitaö ótal margar og þessi þróun á sér langa sögu, sem ekki verður rakin hér. Um aldamótin var Reykjavík lítið sjávarþorp með um sjö þúsund Aætlun um byggö Ótalmargt mætti gera til að stöðva fólksflóttann af landsbyggð- inni. Jafnvel mætti snúa straumn- um við, ef menn vildu. Hér ætla ég aðeins að nefna fimm atriði, sem gætu orðið til að létta mönnum róðurinn. í fyrsta lagi ættu sveitar- félög úti á landi að sameinast í stór sveitarfélög, svo að þau verði líf- vænlegar heildir og sterkt afl í ís- lenskum þjóðmálum og fái í hendur stóraukið vald, eins og Davíð Odds- son benti á í Morgunblaðinu í vet- ur. Samgöngur og ný viðhorf gera þetta bæði sjálfsagt og eðlilegt. Samfara þessari sameiningu á að breyta lögum um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og þar með lögum um tekjuöflun ríkis og sveit- arfélaga. í öðru lagj á ríkið að flytja stofn- anir og fyrirtæki af höfuðborgar- svæðinu út á land, eins og þeir Jón Baldvin og Ólafur Ragnar lögðu til fyrir 15 árum. Bylting í tölvu- tækni, fjarvinnslu og fjarskiptum hefur m.a. gert það að verkum, að nú er unnt að talast við um þveran hnöttinn. Sama stofnunin getur því verið í Reykjavík og á Seyðisfirði, ef því væri að skipta. í þriðja lagi á Alþingi íslendinga að gera áætlun um samgöngur, at- vinnumál og búsetu í landinu næstu 25 ár þar sem tekið er mið af því sem talist getur félagslega æskilegt og þjóðhagslega hag- kvæmt, því ógerningur er að halda öllu þessu víðlenda landi í byggð. Gamla byggðastefnan er gengin sér til húðar og félagsleg þjónusta, menntun og menningarstarf verð- ur ekki eflt, nema til komi ný við- horf. Engu að síður verður að nýta landið eftir því sem kostur er og landgæði leyfa. í fjórða lagi á að tengja fiskveiðar, flskvinnslu og sölu fiskafurða í eina heild í fyrir- tækjum og félögum, á svipaðan hátt og gert hefur verið við fram- leiðslu á landbúnaðarvöru, því þetta er allt eitt og sama máhö. f fimmta lagi eiga útflutnings- fyrirtæki, hverju nafni sem þau nefhast, að fá leyfi til að selja eða ráðstafa gjaldeyri sínum að eigin vUd. Ef þetta er gert hallast ekki leng- ur á miUi borgríkisins Reykjavíkur og íslands og þá er hægt að fara að tala um að jafna kosningarétt mUU landshluta - þegar annað mis- rétti hefur Uka verið leiðrétt. Tryggvi Gíslason Hvernig þjóðfélag viljum við hafa hér? Nú á síðustu árum hefur frjáls- hyggjan verið að ryðja sér æ meira til rúms og eru skoðanir manna á því misjafhar. En hvað er átt við með hugtakinu frjálshyggja? Jú, það að hver sé sjálfum sér næstur og upp á sjálfan sig kominn. Sagt er, með öðrum orðum: Hver verður að bjafga sér sem betur getur. En íhugum þá aðeins hvernig þegnunum reiðir af í shku þjóö- félagi. Þeir sem eru í tengslum við þá sem betur mega sín eru á grænni grein en þeir sem eru í lægstu þrep- um þjóðfélagsins mega sín ákaflega Utils, svo og minnihlutahópar eins og fatlaðir, aldraðn, svo að ekki sé minnst á börnin. Draumaveröld harðlínu- manna Draumaveröld harðUnumanna til „hægri" er veröld eins og ég lýsti hér áðan. Það mætti ætla að slík öfl réðu ferðinni hér í Reykjavíkur- borg, að minnsta kosti ef við lítum á þær félagslegu úrlausnir sem okkur borgarbúum er boðið upp á. HeUs dags dagvistarpláss eru ein- ungis fyrir forgangshópa sem veld- ur gUurlegu öryggisleysi, bæði hjá foreldrum, sem þurfa oft að sendast bæinn á enda til að koma þörnum sínum milU vistunarstaða, og hjá börnunum sjáUum. Elliheimilispláss eru skammar- lega fá en eldri borgarar, sem eiga fúlgur fjár, geta keypt íbúðir, sér- hannaðar fyrir þá, á slíku verði að annað eins hefur ekki sést fyrr. KjaQarmn Anna Margrét Valgeirsdóttir nemi í félagsfræði í HÍ er fyrir hendi. Engu að síður er þaö viðurkennt að þau börn og unglingar, sem stunda íþróttir, lenda síður upp á kant við lögin. Skammarlega Utið fjármagn er sett í félagsmiðstöðvar og alveg undir hælinn lagt hvort þær geti fyrir vikið uppfyUt þær skyldur sem þeim er ætlað. Hvað stendur upp úr? Þetta er sú draumaborg Reykja- vík sem „svo gott er að búa í" þar sem auðgUdi er sett ofar rhann- gUdi. Eða hvað? Hvað er það sem stendur upp úr af verkum núver- andi borgarstjóra? Fjölgun dagvist- arplássa? Aukin þjónusta við aldr- aða? Uppbygging íþróttamann- virkja í samræmi við uppbyggingu nýrra hverfa? Ekki hef ég orðið vör við sUk verk að undanförnu. „Það er svo sem hægt aö reisa eitt og eitt íþróttahús en hvergi er komist ná- lægt því aö uppfylla þá þörf sem er fyrir hendi. Engu að síður er það viður- kennt að þau börn og unghngar, sem stunda íþróttir, lenda síður upp á kant við lögin." „Heils dags dagvistarpláss eru einungis fyrir forgangshópa. Æskulýðsmál eru afgangsmál. Það er svo sem hægt að reisa eitt og eitt íþróttahús en hvergi er komist nálægt því að uppfylla þá þörf sem Hins vegar hef ég orðið vör við mikla uppbyggingu steinsteypu- mannvirkja sem þjóna engu nema ef vera skyldi hégómagirnd borgar- yflrvalda. Það er sjaldnast skráð á spjöld sögunnar þó að einhver vinni sér það til frægðar að gera vel við þá sem minna mega sín í þjóðfélaginu en „perlur" og „ráð- hús", sem éta upp hundruð mUlj- óna, skrifa sína eigin sögu. Þetta er sá veruleiki sem blasir við eftir 9 ára stjórn sjáUstæðis- manna í borgarsrjórn. Er þetta það sem við vUjum sjá hér í þjóðmálum? Erum við tilbúin að setja auðgfldið ofar manngfldinu eins og gert hefur verið undanfarin ár í Reykjavík? Mitt svar er nei og aftur nei! Komist Sjátfstæðisflokkurinn til valda eru harla Utiar líkur á að hann breyti út af því stjórnar- mynstri sem hefur verið viðhaft hér í borginni undir forystu for- manns SjáUstæðisflokksins. Anna Margrét Valgeirsdóttir
Beinir tenglar
