MÁNUDAGUR 2. MAÍ 1994 Útgáfufélag: FRJALS FJÖLMIÐLUN HF. Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON Ritstjórar: JONAS KRISTJANSSON og ELLERT B. SCHRAM Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÓNSSON Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON Auglýsingastjórar: PALL STEFANSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar: ÞVERHOLTI 11, blaðaafgreiðsla, áskrift: ÞVERHOLTI 14, 105 RVlK. SlMI (91)63 27 00 FAX: Auglýsingar: (91 )63 27 27 - aðrar deildir: (91 )63 29 99 GRÆN NÚMER: Auglýsingar: 99-6272 Askrift: 99-6270 AKUREYRI: STRANDG. 25. SiMI: (96)25013. BLAÐAM.: (96)26613. FAX: (96)11605 Setning, umbrot, mynda- og plötugerð: PRENTSMIÐJA FRJALSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF., ÞVERHOLTI 11 Prentun: ÁRVAKUR HF. - Askriftarverð á mánuði 1400 kr. m/vsk. Verð í lausasölu virka daga 140 kr. m/vsk. - Helgarblað 180 kr. m/vsk. Ný Suður-A fríka í fæðíngu Þingkosningarnar í Suður-Afríku marka tímamót í sögu ríkisins. I fyrsta sinn hefur öll þjóðin, fólk af ólíkum kynþáttum, fengið tækifæri til að velja stjórn landsins í almennum, frjálsum kosningum. Meirihlutinn hefur loksins fengið völdin í Suður-Afríku. Þessar kosningar tákna um leið endalok langs tíma- skeiðs undirokunar og kynþáttamisréttis í þessu auðug- asta ríki Afríku. Þá sögu má reyndar rekja nokkrar ald- ir aftur í tímann, allt til þeirra tírna þegar evrópsk stór- veldi hófu kapphlaup um að leggja undir sig sem mest land og sem flestar þjóðir í Afriku og reyndar víðar. Fljótlega eftir síðari heimsstyrjöldina fóru stertór vindar mikUla breytínga að blása um Afríku. Smám sam- an neyddust evrópsk ríki til að veita nýlendum sínum sjálfstæði. Þótt fæðing margra nýfrjálsra ríkja væri blóð- ug og sársaukafuU gat ekkert stöðvað þessa framrás. Samt voru hvítir menn í Suður-Afríku lengi vel stað- ráðnir í að halda alræðisvöldum hvað sem það kostaði. Þeir komu á hinni alræmdu aðskilnaðarstefhu kynþátt- anna. Yfirgnæfandi meirihluta þjóðarinnar var neitað um öll almenn mannréttindi og her og lögregla notuð til að berja hina undirokuðu til hlýðni. Foringjar afríska meirihlutans, svo sem Nelson Mandela, voru geymdir í fangelsum áratugum saman. Það gat auðvitað aldrei gengið til lengdar að fámennur hvítur minnihluti réði tugmilljóna þjóð með lögreglu- og hervaldi. Og um það leyti sem bylgja frelsis fór sem eldur í sinu um ríki Austur-Evrópu hillti loks undir endalok aðskilnaðarstemu og minnihlutastjórnar hvítra manna í Suður-Afríku. Frá því Mandela var sleppt úr fangelsi hefur atburða- rásin í Suður-Afríku verið hröð, viðburðarík og stundum blóðug. Að hún leiddi til samkomulags um lýðræðislegar kosningar og meirihlutastjórn er fyrst og fremst verk tveggja manna: leiðtoga hvítra manna, de Klerks, sem nú lætur af embætti forseta, og Nelsons Mandela sem mun taka við forsetaembættinu einhvern næstu daga. Alþjóðlegir eftirlitsmenn hafa staðfest að þrátt fyrir ýmis tæknileg vandamál hafi kosningarnar verið frjálsar og lýðræðislegar. Endanleg úrslit liggja ekki enn fyrir. En samkvæmt fyrirUggjandi tölum er nokkuð ljóst að meirihluti kjós- enda hefur lýst afgerandi stuðningi við Nelson Mandela og fylkingu hans, Afríska þjóðarráðið. Það boðar líka gott fyrir samstarf ólíkra kynþátta í landinu að Þjóðar- flokkur de Klerks fékk verulegt fylgi. Og þá ekM síður að framboð öfgasinna hlaut dræmar undirtektir. Þær milljónir manna sem nú fengu að kjósa í fyrsta sinn gengu að kjörborðinu með fögnuð í hjarta og bjart- ar vonir um betri framtíð. Mandela lagði reyndar á það áherslu um helgina að þetta væri megininntak kosning- anna. Og vissulega eru kosningarnar staðfesting þess að fram undan eru nýir og breyttir tímar í landinu. Ný Suður-Afríka er í fæðingu, svo vitnað sé til orða de Klerks að kosningunum loknum. Það væri hins vegar mikil blekking að halda því fram að með kosningunum sé allur vandi Suður-Afríku leyst- ur. Þvert á móti þarf ný samsteypustíórn að takast á við stórfelld þjóðfélagsleg vandamál, ekki síst gífurlegt efha- hagslegt misrétti í þessu landi mikUla auðlinda. Hatrömm átök liðinna ára hafa einnig skilið eftir sig djúp sár. Mandela, de Klerk og samstarfsmenn þeirra í nýrri ríkis- stjórn eiga því risavaxið verkefhi fyrir höndum. Ehas Snæland Jónsson Fyrirtæki til ef ling arfyrirtækjum Á tímum atvinnuleysis og kreppu er eðlilegt að umræðan snúist um eflingu atvinnulífsins. Hvernig á að örva nýsköpun, fjölga stofiiun nýrra fyrirtækja, efla at- vinnulífið? Menn horfa til hins op- inbera. Hið opinbera horfir til sjálfs sín. Nýlega stofiiuðu Reykjavíkur- borg og stofhanir hennar fyrirtæk- ið Aflvaka. Aflvaka er beinlínis ætlað að stofna fyrirtæki, taka þátt í fyrirtækjum, örva nýsköpun á sem víðustum grunni En það er undarlegt hversu hlutirnir ganga stöðugt í hringi. Fyrir nokkuð mörgum árum átti ríkfestjórnin frumkvæði að stofn- un slíks fyrirtækis sem ætlað var að örva nýsköpun, stuðla að stofn- un nýrra ryrirtækja. Þetta fyrir- tæki lifir enn og starfar, þótt óneit- anlega sé það í nokkuð annarri mynd en frumheqarnir ætluðust til. Þetta er Þróunarfélag íslands hf. Raunar er það svo að í flestum löndum stuðla ríkisstjórnir að stofnun fyrirtækja og efiingu at- vinnulífs með einum eða öðrum hætti. Hér kastast menn milli grið- arlegra fyrirætlana um átak hins opinbera í atvinnumálum og ákveðinnar stefnu um að hið opin- bera eigi alls ekki að koma nálægt atvinnulífinu. Þróunarf élag Islands hf. Þróunarfélag íslands hf. var stofnað með miklu hlutafé á okkar mælikvarða, eða nærri 350 milljón- um króna. í stofnskrá var tilgangur félagsins vandlega ákveðinn. Fé- lagið skyldi örva nýsköpun í ís- lensku atvinnulífi og efla arðsama atvinnustarfsemi. Þessu skyldi náð meðal annars með því að eiga frumkvæði að og/eða taka þátt í stofnun, endurskipulagningu og sameiningu fyrirtækja, útvega eða veita áhættulán eða ábyrgðir vegna stofnunar, rekstrar og þróunar fyr- irtækja og taka þátt í og/eða styrkja hagnýtar rannsóknir á nýjungum í atvinnulífi og tilraunir með þær og aðstoð við öflun og sölu á rétt- indum til hagnýtingar þeirra. Stofnskráin var vandlega samin og lengj yfir henni legjð. Það er fróðlegt að líta yfir feril félagsins. Ég hygg að frumkvöðlunum muni þykja árangurinn raunalegur. Á nýafstöðnum aðalfundi kom fram að eigið fé er bókfært nær 580 miflj- ónir króna. Meðal færðra eigna eru bankainnstæður í erlendri mynt 156 milljónir króna og fjárfesting- arverðbréf 345 milljónir króna. Hins vegar var þátttaka í atvinnu- lifinu á starfsárinu ekki mikil. Fram kom að félagið hafði tekið þátt í tveim nýjum fyrirtækjum á árinu. Seld hlutabréf námu mun hærri upphæð en keypt hlutabréf. Niðurstaðan er því sú að Þróunar- félag íslands hf. ávaxtar fé sitt í verðbréfum og erlendum banka- innstæðum. Félagið er þannig orð- Kjallaririn GuðmundurG. Þórarinsson verkfræðingur vfkurborg sér sig knúna til að stofna annað þróunarfélag til þess að örva atvinnulíf í borgmni Von- andi verður árangur Aflvaka betrt Óttinn vió aó tapa Sjálfsagt er það óttinn við að tapa sem veldur þeim ákvörðunum Þró- unarfélags Islands hf. að ávaxta fé sitt í verðbréfum og erlendum bankainnstæðum fremur en að leggja það í fyrirtæki og atvinnulíf. Stundum er sagt að tapi þróunarfé- lag ekki á sumum fyrirtækjum sem það leggur fé í sé einfaldlega tekin of lítil áhætta, röng áhætta. Vissu- lega er hér mn vandasamt atriði að ræða. En á tímum samdráttar og atvinnuleysis er þörfin brýn fyr- ir örvun. Það verður fróðlegt að fylgjast með hvort forystumenn Aflvaka velja þá leið að ávaxta hlutaféð í verðbréfum. „Hér kastast menn milli gríðarlegra fyrirætlana um átak hins opinbera í atviimumálum og ákveðinnar stefhu um að hið opinbera eigi alls ekki að koma nálægt atvlnnulífinu." ið eitt af stærstu verðbréfasjóðum landsins. Með nýrri stjórnarstefnu og einkavæðingu seldi ríkissjóður eignarhlut sinn í félaginu og lífeyr- issjóðirnir keyptu. Vafalaust hafa lífeyrissjóðirnir ætlað með þessu að örva atvinnulífið en þeir þurfa auðvitað ekki á verðbréfasjóði að halda, þeir ættu að geta ávaxtað sitt fé sjálfir. En viti menn, Reykja- Þátttaka í atvinnulífinu er í eðli sínu áhættusöm Þar skiptast á skin og skúrir. Sem fyrr segir hafa ríkisstjórnir í flestum löndum valið að efla at- vinnulíf með einum eða öðrum hætti. Fyrirtæki til eflingar fyrir- tækjum eiga rétt á sér en þau er vandi að reka. Guðmundur G. Þórarinsson „En viti menn, Reykjavíkurborg sér sig knúna til aö stofna annað þróun- arfélag til þess að örva mannlíf í borginni," segir Guðmundur m.a. í grein sinni. Skoðaiúr annarra Val í ferðapjónustu „Mjög margir líta á ferðalag um Island sem eins konar útílegu. Hafa verði með sér tjald og skrínu- kost til að forðast gjstistaði og veitingahús. Þá er betra að fara til útlanda þar sem hægt er að sofa í rúmi og fá saðningu í veitingahúsi á viðráðanlegu verði. Þetta hlýtur að breytast Gististaðir eru orðn- ir fleirl og vandaðri og viðurgjörningur gestgjöfum víða til sóma. Bændagisting er sá kostur sem æ fleiri velja sér og verða ekki fyrir vonbrigðum. Og valkost- ir eru orðnir miklu fleiri en mann grunar að ÓreyndU." ÚrforystugreinTimans29.apríl. Sækjum við í sland heim? „Þessi herferð er ekki einungis röng á þessum forsendum. Það er nefnilega ekki síður rangt að verja opinberum fjármunum með þessum hætti og hygla þannig bændagistingu og Edduhótelum á sama tíma og störf þeirra, sem selja utanlandsferðir í fullu starfi, eru sett í hættu...Vilji aðilar í ferðaþjónustu innanlands hafa meira að gera geta þeir beitt sömu aðferðum og aðrin bætt þjónustuna, lækkað verð og auglýst gæðin." Andrés Magnússon í Eintaki 28. april. Gerjun á íslenskum peningamarkaði „Myndin er gjörbreytt frá því að sparifé lands- manna í bönkum og sparisjóðum brann upp í verð- bólgunni, enda dró sífellt úr ráðstöfunarfé þeirra. Sparnaður borgaði sig ekki, en það gerðu lántökur hins vegar, eða allt til að verðtryggingu var komið á. Þá snerist dæmið við. Ráðstðfunarfé innlánsstofn- ana hefur aukizt aftur vegna aukins sparnaðar, lækkunar bindiskyldu í Seðlabanka og samdráttar í fjárfestingum fyrirtækja og einstaklinga. Framboð lánsfjár er því orðið meira en eftirspurn. Væntanlega þýðir það frekari lækkun vaxta en orðið er." Úr forystugrein Mlil. 28. april. i í i
Beinir tenglar
