Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Dagur

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Dagur

						DAOUR
1. tbl.
ifXjnJ*.-u-jijrJt-lj*rw-.»n.-i*.-^>-é—»»¦ ¦ ii'  -¦.-¦»!¦ Fym^s********'**********^*^1*^***^****'*^                                                                                                              +»>»>/*wimt%*****im**^^****^m****'V^
^W^0»^I0<^0+A
úr til beggja hliða. Eru þær vfðast
heilsteyptar að ofan og holar innan.
En sumstaðar eru op á þessum hraun-
pípum, og þær alt að því i meter að
þvermáti. Hallinn er mikill og hraun-
móðan hefir runnið ört eftir þessum
æðum, en efsta skorpan storknað eins
og hvelfing yfir. Þ. Thoroddsen Hkir
hrauaborgunum Og hnókunum austan
f hlíðunum við sundurskotin kastala
vígi og er það táknandi. Við athug-
uðum hvar hann haíði lagt leið sfna
um þessar slóðir, eftir ferðalýsingu
hans að dæma; og glögguðum okkur
þvf betur á ýmsum ályktunum hans,
um eldii hraunmyndanir og jarðtög f
fjölliínum. Nokkru fyrir norðan aust-
uropið á Öskju gengum við suður og
upp á ' fjöllin til að stytta okkur leið,
enda eru þau lægst þar. Komum svo
fram á bjargabrúnina norðaustan, við
Öskju, þar sem skarðið opnast austur
í fjallgarðinn. Askja er nærri kringl-
óttur dalur syðsí og austast f Dyngju-
fjöllum, og þverbrattar hamrahlfðar á
alla vegu, 7—800 fet á bæð, nema
þar sem skarðið gengur austur úr,
sem hraunið — eldáin — hefir runn-
ið f gegnum. Annað skarð miklu
minna, er talið suðvestur úr dalnum.
— Fjöllin ná 4500 fet yfir sjó. —
Dagsett var orðið og dimt af hrfð, er
við komum þar suður, og ilt að sjá
bvar helzt yrði ráðist til niðurgöngu
f Öskju. — Aðeins á tveimur stöð-
um er auðgengið niður í Öskjuopið,
austarlega að norðan, langt frá þvf,
sem við vorum staddir. — Víð réð-
umst til þar sem Hklegast þótti;
béldum höndunum í bjargnfbbur og
pældum holur, fyrir fæturna, með
broddstöfunum f hjarnið; og fetuðum
okkur á þann hátt niður í Öikju, þó
að seint gengi vegna mytkurs. Stefnd-
um svo yfir »eldana« að norðaustur-
horni jarðfallsins og komum þar kl 8
um kveldið eftir tvær dagleiðir úr
bygð. Myrkrið og hrfðin byrgðu alla
útsýn um stund; og komum við að
óvörum frsm á barm gfgsins, sem
gaus vikrinum yfir Austurland 1875.
Sú aðkoma verður lengi eftirminnileg,
þegar brennistcinssvæluna lagði fyrir
vitin* um leið og kolsvart djopið gein
fyrir íótum okkar. Gamla hugmyndin
um Víti, hefir sjaldan verið eins Ijós
fyrir mér og á því augnabliki.
, — Hríðin stóð af suðvestri. Nú
fór að roía til og bvessa mjög f loíti.
Biitist þá hver sýnin annari stórfeng-
legri og fuiðulégri. -*- Af bjarga-
barmi jarðíallains að norðan, ca. 150
fetum oían við yfiiborð Öskjuvatnsins,
sem var íslaust, sá yfir ljósgrænan
fiöt þess. Var rok á því vestan til,
en öidurnar hvftfextar austur við land-
ið. jeljadiögin sveipuðu að sér skör-
inni og skiiðu upp fjallshlfðainar, en
skildu eftir gufuflyksur úr eldgígnum
ofarlega í Austur-brekkunni og bjá
námunum sunnan við vatnið. Að vest-
an skarst úr fönninni biksvört breiða
með reykháíum hjer og þar, og
mundi þéttbýlt talið, ef á bæjum
ryki svo þétt. En niður við vatnsborðið,
undir björgunum, freyddi gufan eins
og syði út úr stórum polti. —Eða
hvað ? Tunglið glotti á milli éljanna
brá draugalegri skfmu yfir, svo að
ekkert  sást netna til hálfs eða f hill-
ingum. Umhveríis Öskju og yfir vatninu
að sunnan, óðu fjallatindarnir, hvassir
eiiis og sagarblað, f útsinníngs-
þoku bakkanum og tættu har,n "sundur.
En undirspilið léku veðurdrunur f fjöll-
unum og báruskellirnir við björgin.
Hvað verður langt þangað til íslensku
málararnir bafa þessa mycd til sýnis
f skemmu sinni á Skólavörðuholtinu i
Reykjavlk ?
Eyðilegri dvalarstað get eg ekki
hugsað mér en þar, sern náttúruöfiin
stfga sinn trylda dans í algerðu ein-
veldi. Þ. Th. segir: »Náttúran er hér
f Öskju öll hrikalegri og mikiifenglegri
en á nokkrum öðrum stað á íslandi,
sem eg hefi séð; og sá, sem einu
sinni hefir staðið á barmi þessa jarð-
falls gleymir þvf aldrei « (Ferðabók I,
bindi, bls. 335). Svipuð ummæli befir
hann eftir enskum ferðalang, sem áð-
ur hafði ferðast um ^ræfi Asfu og
Afriku.  -
Þegar við vorum btínir að kynna
okkur þessi svipbrigði Öskju í tungl-
skinsmötli skammdegisnæturinnar, fór-
um við að svipast um eftir skjóli
fyrir tjaldið okkar, og snerum að vík
við vatnið nokkuð austan við víkur-
gíginn. Rendum við okkuf eftir hjarn-
fönn niður í fjöruna og reistum tjaldið
þar á vfkursandi. lDað er eini staður-
inn að norðan og austan, þar sem
komist verður niður að vatninu, og
sennilega mun það vera erfitt að sunn-
an líka. Fjöllin eru þar svo þverbrött,
Stormurinn færðist f aukana, svo að
við hlóðum skjólgarð úr vikursteinum
í kring um tjaldið. Þeir eru svo léttir
í sér, að við gátum hlaupið með mola,
sem við rétt aðeins náðum utan um.
Garðurinn kom að góðu liði, því að
lítið vantaði á, að tjaldið sviftist ofan •
af okkur í verstu byljunum um nótt-
ina. — Nokkuð gátum við sofið um
nóttina, en ekki tókst okkur, að iáta
okkur dreyma um Þjóðverjana, sem
fórust í Öskjuvatni árið 1907, Dr. W.
Knebel og M. Ruddoff. Nöfnin þeirra
eru höggvin á stein í vörðu, á bjarga-
barminum, skamt frá vikurgígnum, en
varðan hefir hrunið að líkindum í
jarðskjálfta.
Morguninn eftir var veðrinu slotað
og bjart í lofti. Hugðumst við að
nota þann dag til að skoða Öskju.
Leiksviðið frá kvöldinu áður var beytt
að ýmsu leyti. Nú leyndi það sér ekki
að svarta breiðan f suðurhluta dalsins
var nýtt hraun. Þar voru eldsupptökin,
sem við ætluðum að finna.
Fyrst gengum við suður með vatn-
inu að austan og sáum þar nýlegt
hraun, sem runnið hafði úr eldgígnum
ofarlega í fjallshlíðinni; steypst fram í
vatnið að austau og fylt þar dálitla
vík. Er trúlegast að þetta hraun hafi
runnið í eldgosinu, sem sást í marz
mánuði 1920. Það bar yfir Dyngju-
fjöllin í sömu stefnu og þetta sfðasta
gos. Á þessu hrauni sást enginn vik-
. ur, svo vissulega hefir það runnið
eftir 1875 og ferðamenn úr Mývatns-
sveit, sem komu í Öskju 1910, full-
yrða, að það hafi þá eigi verið til.
Úr eldgígum þessum rýkur afarmikil
gufa í þéttum mökk upp fyrir fjalls-
eggjar. Enda hefir sá gufumökkur sést
öðru hvoru norðan ur Mývatnssveit
síðan 1920,   Við klifum upp að gíg-
unum, -eftir nýja hraunkambinum.
Annarsstaðar varð ekki komist. Þeir
eru allmargir, hver hjá öðrum, og
gjallhryggir á tnilli þeirra. Lítið sást
niður í þá fyrir gufu og brennisteins-
svækju, sem upp úr þeim lagði.
Eftir sögn Þ. Th. að dæma, virðist
ekkert hafa borið á þessum gígum,
þegar hann kom í Öskju, og ferða-
menn, sem komu í Öskju 1907 og
1910 telja að mjög It'tið hafi þá rokið
á þessum stað.
Aftur á móti rauk þá töluvert mikið
neðarlega úr fjallshlíðinni við suð-
austurhorn vatnsins, upp af gígunum,
sem gusu á undan vikurgígnum 1875.
Voru það fremur litlar holur, sem
spúðu gufu þar 1910 og væru lagðir
steinar yfir holurnar, þeyttust þeir
jafnskjótt upp í loftið. Nú bar mjög lítið
á reykjunum á þessum stað og virt-
ist dregið úr jarðhitanum. í hlfðinni
sunnan við vatnið, vestan til hjá
námunum, sýndist gufumökkurinn mjög
svipaður þvf, sem hann var 1910.
Einn af okkar ferðafélögum hafði
komið snöggvast í Öskju gegnum
Jónsskarð 1910 og gat því gert sam-
anburð á ýmsu þar, eins og það leit
út þá og nú.
Þegar við höfðum athugað eldgíg-
ana og hraunið austan við vatnið,
gengum við vestur að nýja hrauninu.
Frá vikurgígnum við norð-austurhorn
vátnsins reyndist hér um bil klukku-
stundargangur að norðvesturhorni þess.
Þar'eru þverhnýpt björg að vatninu.
Þ. ^Th. telur vikurgíginn 300 fet að
þvermáli og 150 fet á dýpt. Og 1884
var á botni hans, »vellandi hvít-blá-græn
leðja. Upp um gat suðaustan til á
botninum kom digur gufusúla hvæs-
andi og organdi og tvær minni norð-
ar. — — í rðnd vatnsins, niður af
yikurgignum, eru tveir vatnsstabbar,
sem liklega liggja inn undir gíginn og
eru afrensli hans,« segir P. Th. —
Nú sást ekkert fyrir þessu. Á botni
gígsins var aðeins ljósgrænt vatn, sem
gufaði upp úr. Sennilegt þykir mér, að
vatn standi nú jafnhátt í gígnum og
jarðfallinu. Af þvf má ráða, að nú séu
varla 150 fet niður að vatnsborði að
norðan, en niður á botn eru 740
fet.
Á árunum 1884-1908 hafði vatn-
ið hækkað um rúm 300 fet. Líður
því varla á löngu að það fari að
renna úr jarðfallinu norðaustur í hraun-1
ið niður í Öskju-opið. Nýju hraunin,
sem runnið hafa fram í vatnið fylla
mjög lítið af rummáli jarðfallsins, svo
að þess gætir varla. En þau hafa
fremur aukið hitann á yfirborði vatns-
ins. Árið 1908 er meðalhiti þess tal-
inn 6V2 ° C. — Nú ,mun hann vera
um 12-14 0 C.
Þegar við komum að nýja hraun-
inu, stikluðum við yfir það á bjarga-
brúninni, þar sem það steypist niður
í vatnið. Þar er það sléttast, og nibb-
ur úr gömlu brúninni stóðu sumstað-
ar upp úr milli hraunrennanna. Þar
er það næstum 500 metrar á breidd.
Hæstu hrjónurnar eru kaldastar og
stigum við á þær, til að brenna ekki
skóna okkar, en fórum þó sem hrað-
ast yfir það. f holum og lægðum
voru steinarnir svo heitir, að á þeim
sauð snjóbrfmið.   Hrjðnur og hraun-
oddar stungust í skóna okkar og sátu
brotin þar eftir.
í hrauninu mátti sjá margar skringi-
lega, storknaðar myndir. Sumar hraun-
æðarnar líktust trjábolum og kvíslarn-
ar út úr þeim limum á tré. Sumir
oddarnir á þeim voru breiðir neðst
eins og víðirlauf. — Þar voru líka
mörg hrukkótt andlit á hraunkörlum
og kerlingum. En Frosti og Kári yrja
fljótt af skörpustu oddana og ein-
kennin. Það sáum við bezt á hraun-
inu austan við vatnið, aðeins tveggja
ára gömlu. Framan á barminum voru
víða jökulstykki óbráðnuð í hrauninu,
sem höfðu sprungið þar upp og færst
til undan því, nokkur fet, en sum að-
eins hailast á röð. í sprungum, þar
sem sást í sárin, voru þau margir
melrar á þykt, Póttumst við geta
greint snjólögin, eftir hvert ár á svell-
húðarlögunum, sem myndast á sumr-
um, líkt og aldur trjáa er lesinn eftir
árhringum.
Eins og áður er um getið, gufaði
mest upp úr hrauntanganum, sem lá
fram í vatnið, enda heyrðist krauma
niðri í, þar sem vatnið var að kæla
hraunið. Pað hefði verið tignarleg sjón
að sjá rauðan hraunfossinn bruna út
í vatnið og hverja röstina vaða fram
yfir aðra og sökkva í djúpið. Fjöl-
breytilegir litir voru á yfirborði vatns-
ins meðfram hrauninu, senniiega af
uppleystum efnum hraunsins. — Aðal
hraunstraumurinn hefir komið vestan
með fjallshlíðinni, sunnanvert við
Öskju og skoliið í vatnið við feilsöxl-
ina vestur og niður af hæsta tindin-
um, sem er sunnan við það. - Oeng-
um við vestur fjallshlíðina oíatt við
hraunjaðarinn, niður i gamla hraunið,
vestan við og kring um alt það nýja.
Norðan í hlfðiuni, nokkuð ofan við
nýja hraunið, hefir opnast gígur, og
runnið frá honum hraunspýja, sem þó
eigi hafði sameinast megin hrauninu.
Aðal hraunið virttst hafa komið upp
úr mörgum smágfgum í hraunbotni
Öskju og stóðu þeir í röðum frá suð-
vestri til norð-austurs, eftir nýja hraun-
inu og allir nokkuð fjarri jarðfallinu.
Við skoðuðum aðeins einn lítinn gíg
á norðurjaðri hraunsins. Hafði runnið
ofan í hann gjall og gufaði upp úr
honum. Annars var illfært að gígun-
um.
Hraunið er mjög brunnið og gjall-
kent. Það er þykkast í suðurröðina
meðfram fjallshlíðinni. F»að mun vera
um það bil 2'/2 km. á lengd og um
2 km. á breidd, þar sem það er
breiðast. Við álítum að meginhlutii
þess, að norðan og vestan, hafi runn^
ið fyr. Pað var kaldara og snjóhrími
á þvf með köflum. En að austurhluii
þess, fram við vatnið og hlíðina, hafj
runnið síðar, t. d. 26. nóvember,
Þann dag sá eg svo mikla gufumekki
upp úr fjöllunum, er lfklega hafa staf-
að af hraunstraumnum fram f vatnið.
Engin merki sáust þess, að aska eða
vikur hafi fylgt þessu gosi.
Drunur eða dynkir heyrðust hvergi
í gígum í hrauninu; alt var kyrt. og
hljótt. Þrátt fyrir það getur hugsast,
að gosin haldi þar áfram í vetur, en
að lfkindum verða þau þá i smáum
stíl.
Eígi sáum við merki  þess, að gos
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4