Dagur - 12.07.1945, Page 3

Fimmtudaginn 12. júlí 1945
Ð A G U R
r
ODDUR BJORNSSON,
PRENTSMIÐJUEIGANDI OG PRENTMEISTARI
Nokkur minningarorð.
Þessi góðkunni öldungur og merkismaður, andaðist ó sjúkra-
húsi í Reykjavík, fimmtudaginn 5. þ. m. nær óttræður að aldri.
Helztu æviatriði hans eru sem hér segir:
Hann var fæddur 18. júlí 1865 að Hofi í Vatnsdal. Foreldrar
hans voru Björn Oddsson, síðast bóndi á Hofi og síðari kona
hans, Rannveig Ingibjörg Sigurðardóttir. Oddur lærði prent-
iðn í ísafoldarprentsmiðju í Reykjavlk og varð fullnuma í
þeirri grein árið 1884, aðeins 19 ára gamall. Eftir það sigldi
hann til Kaupmannahafnar til framhaldsnáms, fékk veitta
prentarastöðu í háskólaprentsmiðju I. H. Schultz í Kaup-
mannahöfn og var prentari þar frá 1889 til 1901. Það ár flutt-
ist hann með nýja prentsmiðju til Akureyrar og setti sig þar
niður. Starfrækti hann prentsmiðju sína þar síðan með mikl-
um myndarskap og dugnaði og var sjálfur prentmeistarinn,
nema nokkur ár, er hann dvaldi erlendis og í Reykjavík.
Hann hvarf frá störfum árið 1942 sakir heilsubrests.
Árið 1922 var honum falið af ríkisstjórninni að undirbúa
stofnun ríkisprentsmiðju -í Reykjavík og kynna sér rekstur
slíkra stofnana í Þýzkalandi. í þeim erindum dvaldi hann er-
lendis rúmlega eitt ár og gaf stjórninni síðan skýrslu um málið.
Á Akureyri gaf hann sig að mörgu fleiru en prentiðninni
einni. Þannig átti hann sæti í bæjarstjórn Akureyrar um skeið.
Hann var einn aðalhvatamaður um stofnun Iðnaðarmanna-
félagsins á Akureyri og fyrsti formaður þess um langt skeið.
Hann beitti sér og fyrir stofnun Iðnskólans á Akureyri og var
lengi formaður í stjórn hans. Þá vann hann og að stofnun
sjúkrasamlags í bænum og stóð framarlega um stofnun Heim-
ilisiðnaðarfélags Norðurlands. Enn var hann einn af stofnend-
um Dýraverndarfélags Akureyrar og tók þátt í stjórn þess.
Um hríð var hann í Iðnráði Akureyrar.
Við öll þessi störf var Oddur mjög áhugasamur og hinn lið-
tækasti. Öll hin mörgu áhugamál sín sótti hann með einbeittni
og jafnvel ákafa, þegar á þurfti að halda.
Árið 1897 hóf Oddur Björnsson útgáfu bóka í Kaupmanna-
höfn. Þar gaf hann út hið nafnkunna „Bókasafn alþýðu", sem
vakti mikla eftirtekt. Þótti_mörgum fróðleiksfúsum og bókelsk-
um mönnum fengur í því safni,______________________________
enda var þar hver bókin annarri |
betur valin að efni, og auk þess
var útgáfan hin vandaðasta að
öllum ytri frágangi. í safni þessu
voru „Þyrnar" Þorsteins Erlings-
sonar, „Grænlandslýsing" Finns
Jónssonar og Helga Péturssonar,
„íslandslýsing" Þorvalds Thor-
oddsen, „Nýjasta barnagullið" og
skáldsagan „Eiríkur Hansson" eft-
ir Jóhann Magnús Bjarnason, og
þýddar bækur: „Úranía", „Sögur
frá Síberíu" og „Blástakkar Karls
XII."
Eftir að Oddur fluttist heim, gaf
hann út ýmsar bækur, þar á með-
al „Þjóðsögur", allmikið safn,
„Kveldúlf", safn af bráðskemmti-
legum barna- og unglingasögum,
„Sögur frá ýmsum löndum, í á-
gætri þýðingu Adams Þorgríms-
sonar, „Hringar Serkjakonungs",
„Y og Z" o. fl. Um leið og Oddur
hóf útgáfu Bókasafns alþýðu, skrif-
aði hann formála fyrir Þyrnum, er
hófst á þessa leið:
Oddur Björnsson
þýðu, og vonast eftir góðum undirtektum hjá
leikum og lærðum ..."
Má af þessu sjá, hvað fyrir Oddi vakti með
bókútgáfu sinni. Hann vildi fylla upp í eyðu,
sem honum þótti vera í bókamarkaði okkar.
Oddur var einn af stofnendum Stórstúku ís-
lands og vann um hríð í I. O. G. T. í bindindis-
málinu var hann einbeittur eins og í öllum öðr-
um málum, er hann veitti fylgi.
Hann var mikill bókasafnari og gaf Akur-
„Margsinnis hefir það verið tek-
ið fram, að íslendingar væru mikl-
ir bókavinir og fróðleiksfúsir. En
þegar litið er á íslenzka bóka-
markaðinn, dylst það ekki, að
margt og mikið vantar þar til þess
að sagt verði að bókamarkaður-
inn sé viðunanlegur fyrir fróðleiks-
fúsa þjóð. Hið helzta, sem þjóðinni
er boðið, auk blaða og tímarita,
eru guðsorðabækur og fornsögur
vorar. Fræðirit og skemmtibækur
vantar með öllu . . . Ég hefi því
ráðizt í að gefa út safn af fræði- og
Vormót ungmennafélaganna
Vorgrænn völlurinn er eftir-
sóknarverðasti leikvangur æsku-
fólksins.
Vorið er árstíð æskunnar, æsk-
an er óskmögur vorsins. Ekkert
er því eðlilegra og sjálfsagðara en
það, að ungmennafélög sveit-
anna gangist fyrir vormótum,
þar sem unga fólkið safnast til
leikja, þar sem það getur séðst og
talað saman, liugsað saman, sung-
ið saman. Undangengnar helgar
hafa ungmennafélögin í Eyja-
fjarðarsýslu og I>ingeyjarsýslu
efnt til vormóta. Það sem bar
þau mót uppi á báðum stöðum
og einkum þó hið þingeyska,
voru íþróttirnar.
í sjálfu sér fer því fjarri að
ástæða sé til þess að amast hið
minnsta við íþróttum. Þær eru
oft í senn hvetjandi metnaðar-
raun og skennntilegur leikur. En
íþróttirnar og íþróttamótin mega
ekki ein setja sinn svip á vormót
ungmennafélaganna. Það ber
vott um einhæfa félagsþjálfun og
lágreista félagsstarfsemi.
Þessa gætti þó sorglega rnikið
á samkomunum tveimur á
Hrafnngili og Breiðumýri. „Nú,
þetta voru þó íþróttamót,"
kunna einhverjir að segja. Satt
getur það verið. En það vitnar
pkemmtibókum fyrir íslenzka al-' um alvarlegan kyrking í ung
mennafélagsskapnum að aðal ungmennin hugi sína í almenn
vorsanrkomur þeirra séu „bara
íþróttamót". Ef til vill hefir aldr-.
ei fyrr verið glæsilegra og meir
lieillandi að vera ungur íslend-
ingur en einmitt nú. íslands
óhamingja stendur afvopnuð
frammi fyrir frjálsri og ríkri
þjóð. Öll hin dýrustu hnoss sem
kynslóðir torfbæjanna sáu í
hlóðaglóðinni, ýmist sem skugga-
myndir vonlausra drauma eða
leiftrandi eldblik framsýnnar
vissu falla nú þeim ungu í skaut
í tækifærum hinan björtu sum-
ardaga. Aldrei fyrr hefir íslenzku
æskufólki veitzt jafn góð aðstaða
til þess að gefa íslandi allt: ást
sína, trú sína, vilja sinn og kraft,
þjálfuð af menntun og einbeitt-
an áhuga með margföldunar-
mætti verklegrar tækni. Aldrei
fyrr hefir íslenzku æskufólki
veitzt slíkt færi að byggja, fegrá
og bæta sitt eigið land. Hvers
vegna heyrðust þá engár æsku-
bjartar raddir á vormótum ung-
mennafélaganna norðlenzku hér-
aðanna tveggja, sem vitna um
það og skýra það, hvernig unga
fólkið ætlar að gefa „íslandi
allt?“
„Syngdu meðan sólin skín
sumarlangan daginn".
W
eyrarbæ allt bókasafn sitt eftir sinn dag. Er í því safni margt
merkilegra og fágætra bóka.
Tvisvar var Oddur sæmdur verðlaunum fyrir prentun á
Iðnsýningum.
Árið 1935 var hann gerður heiðursfélagi Iðnaðarmanna-
félags Akureyrar og sama ár kjörinn heiðursborgari Akur-
eyrarbæjar. Á því sama ári varð hann riddari Fálkaorðúnnar
og stórriddari sömu orðu 1938.
Oddur Björnsson eignaðist 4 börn með konu sinni, Ingi-
björgu Benjamínsdóttur, sem enn er á lífi. Þau eru: Björn,
prestur að Hálsprestakalli, Sigurður, prentmeistari á Akur-
éyri, Þór, deildarstjóri hjá K. E. A. og Ragnheiður, kaup-
sýslukona hér í bæ.
Oddur Björnsson var stórbrotinn í lund og skapmikill.
Hann var hraðskeytinn bardaga maður, þegar honum þótti
réttum málstað misþyrmt. Þótti þá ýmsum ekki dælt undir
vopnum hans að búa. Var ekki trútt um, að sumir legðu
nokkra fæð á hann, í bili, fyrir þessar sakir og stundum
kannske ekki með öllu að ástæðulausu. En þrátt fyrir allt átti
þessi harðsnúni, skapmikli bardagamaður g o 11 h j a r t a.
Kom þetta m. a. og einkum fram í því, er honum þótti lítil-
magnanum misboðið á einhvern hátt, hvort sem þar áttu í
hlut menn eða málleysingjar. Ekkert tók honum eins sárt
og að sjá smælingja troðna undir fótum. Þá var honum jafnan
að mæta. Eins og vænta mátti af manni með hans hjartalagi,
var hann framúrskarandi barngóður og mér er nær að halda,
að hann hafi ekkert mátt aumt sjá, svo að hann hafi ekki
verið fús til að rétta hjálpandi hönd.
Þó að ef til vill þyki ekki mikils um vert, skal þess getið,
að Oddur þjálfaði sig í hnefaleik erlendis og kenndi, heim
kominn, Jóhannesi Jósefssyni, glímukappa, þá íþrótt. Oddur
lagði mikla stund á gönguferðir og það fram á gamals aldur.
Var hann hinn mesti göngugarpur langt fram á elliár, og
munu þessar stöðugu gönguferðir og útivera hafa styrkt
heilsu hans, enda varð honum ekki misdægurt, þar til fyrir
fáum árum að hann missti heilsuna eins og fyrr er sagt. Mun
__________________________miklu hafa vríldið um sá sorglegi
atburður, að hann lenti í villu
austur á öræfum og var þar dægr-
um saman einmana og allslaus,
og þegar hann loks fannst eftir
mikla leit, var hann að þrotum
kominn og lamaður á sál og
líkama. Síðan varð hann aldrei
samur maður. Var ömurlegt að sjá
þenna föngulega garp, er áður
hafði verið, orðinn að aumingja
síðustu ár ævi hans, sem þurfti að
hafa gætur á eins og ungbarni.
Þegar svo var komið högum hans,
var dauðinn honum ávinningur,
enda aldurinn orðinhTiár og dags-
verkið mikið.
Oddur var trúhneigður maður.
Eftir að ég kynntist honum upp úr
síðustu aldamótum og æ síðan,
gaf hann sig mikið að dulspeki-
legum fræðum og hugsaði mjög
um þau efni.
Eg vil enda þessi fáu minn-
ingarorð með kærri kveðju til þín,
Oddur Björnsson, vinur minn, og
flytja þér þakkir fyrir öll okkar
skipti og langvarandi samvinnu
og áma þér allra heilla á ókunna
landinu. — Guð fylgi þér.
um söng á vormótunum?
Á vormótum ungmennafélag-
anna á æskufólkið sjálft að béra
uppi dagskrána, jafnt með stutt-
um ræðum og almennum söng
sem íþróttum.
Yfir vormótum ungmennafé-
laganna verður að svífa söngglað-
ur andi hins hugsjónaríka, fram-
sækna og styrka æskumanns,
annars eru þau hrýggðarmyndir
Imignandi þjóðar.
29. júní 1945.
Jónas Baldursson.
Ódýrt hangikjöt
Vel reyktar
HROSSSÍÐUR
seljum við nú
á aðeins
kr. 3.00 pr. kg.
Sími 279.
REYKHÚSIÐ, NorSurg. 2
21 ? tonns vörubifreið
með vélsturtum, er til sölu
nú þegar, af sérstökum á-
stæðum.
Upplýsingar gefa:
Halldór Gunnlaugsson, Dalvík,
Hvers vegna samstilltu ekki' og Kjartan Haraldsson, B.S.O.
Ingimar Eydal.
Afgreiðslustúlka
óskast.
Bókabúð Akureyrar
)