D.A.GUR Miðvikudáginn 5. janúar 1955 V I T I N Vjð skulum ræða um það. 1 útvarpsumræðum frá Alþingi ný- légá, talaði eg um vinstri samvinnu i íslenzkum stjórnmálum. — Þetta f:al hefir setzt átakanlega fyrir Drjóstið á sumu fólki, — og harma eg það ekki svo mjög. En sumir aðrir. sem áhuga hafa fyrir þessu umræðuel'ni hafa sagt, að þeir vildu gjarnan fá að heyra sitthvað meira um möguleika á samstarfi umbóta- aflánna. — Eg held því, að þessum línúm, sem eg rita nú um áramót- in, sé af ýmsum ástæðum ekki betur vacið til annars en ræða um nauð- syn vinstra samstarfs fyrir þjóðina og hvaða ráð eru til þess að gera það að veruleika, enda þá andstæð- :ngum vinstri stjórnar sýnd sú kurteisi að svara þeim nokkru. — Eg mun því gera þetta mál að aðal- urriræðuefni mínu nú um áramótin. Geng eg því að sinni íram hjá ýmsu öðru, íí þingflokkar. Alþmgismenn eru nú 52 að tölu. .- Meirihluti þessara manna, þ. e. ',11 ínenn.. eða fieiri; geta myndað ."íkisstjórn. er fer með framkvæmda- Vaklið, og sami meirihluti þing- :nanna ræður hvaða iög gilda í jandinu. Skiptingin á þingÍ er sem hér ¦* cl; i r 'ilþvðuflokksmenn 6 með 15.6C^ ntl væða þjóðarinnar að baki sér. Fr'amsokharmenn 16 með 21.9% atkv. þjóöarinnar að baki sér. Sósíalistar 7 með 16.1% atkv. þjdiðarinnar að baki sér. SVdlstæðismenn 21 með 37.1% atkv. þjóðarinnar að baki sér. Fjoðvarharrrienn 2 mcð 6% atkv. þjóðarinnar að baki sér. J ýðveldismenri höfðii við síðustu kosningar 3.8% atkvæða en komu engum að. — Þeir flokkar, sem nú stjori.a landinu, hafa samanlagt znjög riilegan meiri hluta, þ. e. 37 þingmean og 59% af greiddum at- kvjeðum kjóserida við síðustu kosn- íngar. Síjórnma'aflokkarnir og stefnuskrá þeirra. J?að er ekki ónauðsynlegt fyrir þjóðlna, að gera sér grein fyrir því, nð' skipting þjóðarinnar í stjórn- :nálaflokka er mcð öðrum hættí hér a landi en tíðkast með nálægum 'u'óðniii. Myrklcikahlutföll flokk- anna hér minna einna mest á Jrákkland og Italíu. Kommúnista- flókkurinn (svokallaðir sósíalistar) er héi miklu íjöhnennari hlutfalls- lega, eu dæmi eru til í nokkru ná- lægti lyðræðislandi. Þetta hefir þeg- ar haft rirjog örlagaríkar afleiðingar : stjoriimáhmi landsins, m. a. tryggt íhflldíflökki landsins völd og geta þau áhrif þó orðið víðtækari, ef svo ueldur l'ram sem horfir. Um þetta verður rætt síðar í þessari grein. illt i>i langt mál yrði það að : ekja hér stefnuskrár og starfsað- ferðil stjornniálaflokkanna. En rifja "il cg upp í stuttu máli þær megín í tefnur, scm flokkarnir h.afa mark- að. Alþýðuflokkurinn hefur stefnu 'aínaðarmanna. sem kunn er hér i >.u ' morguxa þjóðlöndum. — Til )(>s ,tð koma í veg fyrir að vinn- tntli fólk sé arðrænt, telja jafnaðar- :nenn. að þjóðnýta cigi l'lest stór- íyrirtæki i iramleiðslu og verzlun. Með þessn móti tryggi þjóðfélagið, ;.tð sér /tvct lái réítan skerf. I þess- ini flokk cru aðallega verkamenn, :mbættismenn, starfsmenn ríkis og bífcj . uinbótasinnað fólk, sem vill ; tarfa á lýðræðisgrundvelli. Framsóknarmenn viðurkenna í.kki síður en i.tfnaðarmenn, að rétt- íáf skipting auðs og arðs sé eitt þyðinttarmesta mál'hvers þjóðfélags. tir liermaiiii Jonassoii En þeir, vilja ek-ki-þjóðnýtingu, nema í ýtrustu nauðsyn. Flokkur- inn álítur, að félagsþroski fólksins geti einn gert það varanléga frjálst. Samvinnan efli þroska einstakling- anna, geti komið í veg fyrir arðrán auðstcttanna, veitt einstakliugun- um um Ieið fullkomnast frelsi tii framtaks og skapi þá starfslöngun og örvun, sem 'það er' liverjum manni að vita; að'ha'nh fær sann- virði fyrir vinnu sína. I flokknum eru umbóta- og sam- vinnumenn úr ýmsumstéttum við sjó og í sveit, — og eru 'bændurþar í jölmennastir. Þjóðvarnarflokkurinn hefur eins og kunnugt er á steínuskrá sinni, að herinn fari úr landi nú þegar. Að öðru leyti er stefna flokksins óljós, en virðist þó helzt líkjast stefnu jafnaðarmanna. Sósíalistaflokkurinn er, eins og honum nú er stjórnað, grein á meiði hins alþjóðlega komnninisma og lítur á Rússland sem l'öðurland. — Hann telur, að taka eigi yfirráð þjóðlelagsins með valdi og halda þcim með ofbeldi, það sc eina færa leiðin til þess að hnekkja yfir- drottnun auðs og arðráns bæði hér og annars staðar. Allar aðrar leiðir telja kommúnistar heimskulegt kák — skaðlegt vegna þess, að það svæfi verkalýðinn og fresti því, sem koma skal. Flokknum fylgir allmikill hluti af verkáifólki landsins, embættismönn- ur.i. menntamiinnum, fólki úr .verz.lunarstétt o. s. írv. SjálfstæiSisflokkurirm er auðvit- að. hvaða dulnefni, sem hann notar, ílialdsnokkttr landsins. Þar er fyrst og fremst að leila hcildsala og milli- liða sérhverrar tcgundar. Þessar stéttir eru einráðar um stefnu og stt'irf flokksins og eiga og ráða málgögfiu'm hans. — Stel'nuskrá flokksins, cins og henni er lýst fyrir almenningi. er frjáls verzlun, sam- keppni. írjálst framtak — auðvitað að óglcymdu frjálslyndi, víðsýni, djörfung, framtaki o. s. frv. . Það er eftirtektarvert, að allir aðrir stjórnmálaflokkar telja sig fyrst og fremst andstæðinga Sjálfstæðisflokksins — raunveru- legri stefnu hans og starfi. Allir undirstrika þessir flokk- ar það, að þeir telji megintilgang sinn, að vinna gegn arðráni millilioanna, heildsala og okrara, en skapa þegar í stað rétílátt þjóðfélag. Undarlegt öfugstreymi. Þegar við þannig athugum skipt- ingu þjóðarinnar í stjórnmála- flt)kka, kemur í ljós, að 60-70% af þjóðinni er í aridstöðu við Sjált- stæðisflokki'nn. Ennfremur, að fylgi hans hefur minnkað jafnt og þétt mcð þjóðinni sttmkvæmt hagskýrsl- um. Má það sýna.st furðulegt tii'ug- strtymi, að þrátt f'yrir þetta tekst flokknum cnn að halda völdum og aðköðu í landinu. Ef vinstri r.icnn vilja hætta að gertt það citt að lala og lýsa ylir "— og i þcss stað I-.ugsa um islcnzk stjtirnniál, um íramtíð þjóðarinnar og líf, af eitikegni og alvöru, verða menn fyrst og fremst að gera sér Ijóst [>etta skoplega, en þó alvarlega i'yrirbæri — og orsakir þess. — Að- draganda þess, að svona er komið islenzkum stjórnmálum, cr ekki unnt að rekja nema að litlu leyti — yrði of langt mál. Skal þó lausletja að því efni vikið: Fyrirl918: Framan af þessari' (ild voru vissu- lega ýmsar framfarir mcð þjóðinni. Togaraútgerð hófst, viðskipti og verzlun blómgaðist. En það er skcniinst af því að segja, að þjóðin var þá, eins og Þorsíeiiin Erlings- son sagði í fyrirlcstri í verkamanna- íélaiíinu Dagsbrún, með fáum und- antekningum, svo furðulega ó- menntuð á sviði fjármála; félags- mála og viðskipta, að auðvelt var að fara rækilega kringum allan al- menning og arðrxna hann margvís- lega. Sainvinnuíéliig í n(»kkrum hér- uðum landsins miirkuðu helztu undantckningar. Þetta tímabil var því 'hrein paradís fyrir alls koriar milliliði. braskara og raunar fjár- glæframenn. Liig Qg rcttur náði naunutst til þcssara manna, þótt þeir lcku Jistir sínar. Stji'irnmála- fncnnirnir gáfu þessum málum lít- inn gaum, því að iill Ixtráttan sner- ist um það, hvaða leiðir ætti að fara í sjálf.sta'ðismálinu. — Væri óskandi, að einhver fröður og ráð vandur maður viidi skrif'a viðskipla- fjármála og fciag.imálasögu þessa tímabils, svo að þessi þáttur glatist ekki innan um margendurteknar frásagnir af sjálfstæðisbaráttunni í þrengstu merkingu þess orðs. Eftir að sjálfstæðismálið var leyst 1918, hefst timabil nýrrar flokkaskipting- ar, nýrra viðhorfa. Menn skiptust í flokka cftir því, hvaða afstöðu þeir hiifðu til innanlandsmálanna, svip- að og er nú í dag. — Með tilkomu Framsóknar- ög Alþýðuflokksins tefSt áhrifaríkt og iirlagamikið tímabil. Stjórnmálabarátta þessara llokka og barátta samvinnumanna var eitis konar nýr stji'trnmálaskóli iyrir þjt')ðina. Nýtt ískmd. Þegar Framsókrtarf 1 o k k u r i n n vann sinn stóra kosningasigur 1927 og m'yndaði ríkisstjórn með stuðn- ingi Alþýðuflokksins, má með sanni segja, að risi nýtt Island framtaks, stórhugs og tniar á landið, sem áður var óþekkt. Þessi gróður kom sem eðlilegur ávöxtur þess, að jarð- vegurinn hafði verið undirbúinn, þó mest seinustu árin á undan. — Frárnfarir urðu nú stórfelldari en mcnn höfðu þorað að láta sig dreyma um áður. Þessir sigrar gerðu þjóðina bjartsýnni og urðu aflvaki þess stórhugs, er síðan hefur ríkt. Þo cr það' vist, að þessar efnis- lejjp framí'arir . voni. ek'ki stærsta átakið, h'eldur hitt, að vinnandi ftilki var kennt að hugsa af meira sjálfstxði, dirfsku og reisrt en áður t:m þjóðíélagsleg vandam'ál, iim cigin hag og rétt. — Menn .þorðu að hugsa þá hugsun og telja eðli- legt, að liig og réttur næði til cm- bættismanna og auðmanna eins og annars SVtlks í landinu. Menn hættu að tclja það fjarstxðu. að íslenzkur alþýðumaður væri ráðherra. Menn þorðu að skilja það, að samtt'ik bxnda og vcrkamanna gætu i stað þess að ráða engu, ráðið öllu í laud- iuu, cf þessi samtök væru sameinuð til átaka. Kíenn lærðu að hugsa svo djarft, að alþýðufólk ætti rctt til æðri menntunar eins og embæltismanna- og ríkra marin'a synir. JCfenn voguðu scr að trúa því, að maður gæti ver- ið mikið skáld, þótt hann væri ekki menntamaður, heldur t. d. þóndi eða prentari. Menn lærðu á marga lund að hugsa með nýjum hætti um þjóð- félagsleg vandamál á þessum tíma, og seinni tíminn stendur í mikilli þakkarskuld við þetta tímabil. Þessi nýja sóknaralda brotnaði að nokkru á skerjmn. Það er hún, sem þarf að rísa að nýju — í nýj- um formum, nieð nýjum vinnu- brögðum. Heiftþrungin stjórnmálabarátta átti sér stað á þessum timum. Sjálf- stæðisflokkurinn. scm þá nefndi sig Ihaldsflokk, áleit sig vera að missa lökin með iillu. Mistök komu í veg fyrir það. Ihaldsfl. barðist þá gegn cillum framfaramálum Fram- sóknar- og Alþýðuflokksins. Hann barðist opinberlega gegn trygging- arlöggjöf, móti verkamannabústiið- um, gegn vökulögum á togurum, móti strangri gæzlu landhelginnar, móti nýbýlaliiggjöf, gegn stofnun Bygginga- og landnámssjciðs, móti ggjöfinni um afurðasölu, móti menntaskcila á Akureyri og héraðs- skólunum, rnóti verkalýðsfélögum, samvinnufélögum o. s. frv. Þannig mætti telja tugi stórra umbótamála, sem þvinguð voru fram á þessu tímabili gegn opinberri andstöðu Ihaldsflokksins, auk leynilegs and- ofs. — Hvernig væri umhorfs í landi hér í dag, ef barátta fyrir öllum þessum umbótamálum hefði aldrei verið háð og ef henni hefði ekki lokið með sigri um- bótaaflanna, en ósigri íhalds- flokksins? Nú eru andstæðingar þessara mála hlaupnir í felur, vilja aldrei á þetta minnast. Flokkurinn, sem barðist gegn þessum málum, hefur skipt um nafn eins og tíðkazt um þá menn, sem vilja láta fortíð gleymast. Breytt um hardagaaðferð. Endurtekinn kosningaósigur olli því, að Ihaldsflokknum skildist, að breyta varð, ekki aðeins um nafn, heldur bardagaaðferðir. Síðan hefur flokkurinn smátt og smátt tekið upp þær vinnuaðferðir að telja sig fylgjandi hverju því máli, sem hann heldur að sé vinsælt. Þetta er hið nýja andlit, sem við þekkjum í dag. — Undir er allt hið sama og áður. — Sumir taka sér þau orð í munn, að það sé níð um Sjálfstæðisflokkinn að vekja athygli á þessum grímu- búningi. Því fer fjarri. Yfirráða- og forréttindastétt í hvaða landi sem er, reynir að halda viildum svo lengi sem henni er fært — og beitir til þess hverjum þ'eim ráðum og bar- dagaaðferðum, sem eru tiltækastar. Frá þessu mun erfitt að finna uncl- antekningu. Samt eru þettá upp og oí'an ekki verri menn eri aðrir, þótt aðstaðan hafi úthverft sumum þeírra. — Ihaldsmennirnir isicnzku hefð'U verið meir en' lltlir aular, e£ þeir hefðu haldið áfr'ám að'kálla sig réttu nafni og eitt augnablik hikað við að breyta um baráttu- aðferðir. Veiðimenn verða að vera klæddir sem líkusturii' li'túm' larids-' laginu sem þeir veiða í. Fróðlegt er að athuga margt í þessum nýju aðferðum, þótt fátt eitt verði að þessu sinni talið, aðeins dæmi á stangli, ef þau mættu verða emhverjum til skilningsauka, enda er s;i tilgangur nauðsynlcgur til þess að ljóst sé, hvað gera skal. Skrýtnir fánar. Aðalstefna Sjálfstæðisflokksins hefir að sögn hans, lengi verið og er: Frjáls verzlun, samkeppni, frjálst framtak o. s. Irv. Skæðar ttingur líkja stundum þessum fánum við hin litríku spjöld, sem eigendur æðarvarpa festa uþp á prik til að hæna fuglinn að vörpunum. Skæðar tungur scgja líka, að sam- keppni kaupmanna við samvinnu- íélögin úti um allt landið, geti naumast staðið í sambandi við neina ofurást Sjálfstæðisflokksins á samkeppni. — Reynsla hins frjalsa framtaks í l'ramleiðslunni við sjávar- síðuna blasir við. Það kynni því a'ð vera mála sann- ast, frá þessum stefnuníálum hafi fíokkurinn flúið og í alls konar ein- okun, sem flokkurinn stjórnar bcint, eða óbeint, gegnum pólitísk viikl í ríkisstjórn, eða bæjarstjórn Reykjavíkur. Við skulum ekki vera með neitt tæpitungumál um þetta. Enginn flokkur, sem ræður því, að meginið af útflutningsverzlun landsmanna er einokað — stærri einokun en til mun vera í nokkru öðru lýðræðis- landi — getur talið sig verndara frjálsrar verzlunar og samkeppni, og cr þó þessi tegund einokunar (Framhald á 5. síðu).
Beinir tenglar
