Miðvikudaginn 5. janúar 1955 DA GUR mófagrel (Framhald af 4. síðu). miklu liæltulegri eu hrein ríkisehi- okun, sem er undir ríkisendurskoð- uii óg eíthiiti. Eg heii á það minnst að Ihakls- ílokkurinn gamli var á móti afskipt- um ríkis eða bæja af íbúðarhúsa- byggingum. Þar sem þessi atskipti tíðkast erlendis og lðgmæt sam- keppni ræður eru aískipti liins op- inbera víðast, að sjá um heiðarlegt samkeppnisútboð og sjá síðan um lánsfé handa þeim,sem lægst býður. Þannig byggir þýzka stjórnin upp ódýr íbúðarhús l'yrir almenning. — Hér byggir Reykjavíkurbær alltaf mjög dýrt. En það er hægt að sjá um það með þessu íyrirkomulagi, að allt efni og vinna sé keypt á rétt- um stað. Eg vil ekki lengja þessa grein með því að.teija allan þann sæg ai stoinunum, sem Sjálistæðis- menn mega ekki sjá ai og sem eru þó aiger andstæða irjáisrar sam- keppni. Hvers vegna við heldur Sjálístæðisliokkurinn nú Innkaupa- stotnun ríkisins og Innkaupastoin- un bæjarins, sem hann var á móti meðan maður úr öðrum iiokki stjórnaði, en snerist með, er Sjdlf stæðisfiokkurinn gat skipað íram- kvæmdastjórann? . Ef cinhver skyldi nú enn efast um það, að einokun í réttum hönd- um sé Sjálfstæðisliokknum hjart- lólgnari en írjálst framtak og sam- keppni, mætti nefna útboðið á brunatryggingum í Rvík síðastliðið ár. Samvinnutryggingar buðu 47% iægra en tryggingarnar hðfðu kost- að áður og voru með lægsta boð. Hver einasti hciðarlegur sam- keppnisflokkur hefði talið þetta ráða úrslitum. Tryggingar hafa ekki eiíiu sinni vcrið þjóðnýttar, eða gerðar að bæjarrekstri, þar sem jafnaðarmenn haf'a meirihluta. En Sjálfstæðisliokkurinn var ckki að hika við að nota atkvæði stjórnar- andstöðunnar — þá voru kommún- istaatkvæðin góð — til þess að cin- oka tryggingarnar fyrir flokkinn. Innliutningsverzlunin er að kom- ast á fárra hendur, því ræður meiri- hluti bankastjórna i tveimur bönk- um. Það er ósköp léiðinlegt að þuría að draga fram svo augljósa hluti og þá, sem íuí var Jýst. En þetta sést þó licstum yfir. Og ef menn vilja á •annað borð hugsa um stjórnmál, sem er skylda hvers manns, þá vcrða kjósendur að rcyna að sjá hlutina og skilja eins og þcir eru. Hvers vegna? Sjáltstæðisílokkurinn telur sig vcgna sundrungar vinstl'i aflanna í lanciinu öruggan í þvi að ráöa 'miklu um stjórn landsins og Rvík- ur. Þcss vcgna tclur hann niiklu öruggara að haía gegnum stjórn landsins umráð yfir hálfgcrðum og aigerðum cinokunarstofnunum, heldur en taka þátt í samkeppni, þar sem flokksmenn hans hafa oft- ast orðið undir, samanber síðast tilboðin í brunatryggingarnar. Það er því í samræmi við stað- reyndir, sem eru hverjum manni augljósar, ef hann vill nota sjón og hyggjuvit, að á þennan hátt vinnur Sjálistæðisfiokkurinn í dag, að hags- munum þeirra, er íiokknum stjórna, eða leggja honum til það slóríé, Isem þarl til þess að halda uppi hinum margháttaða áróðri. Steína íiokksins og starf er fyrst og íremst í andstöðu við írelsi í verzlun, samkeppni og íramtak. Meginrök sem íhaldsmenn allra landa nota iyrir réttmæti íhalds- og samkeppnisstefnunnar, þau að sá dugmesti eigi að ráða og bera sem mest úr býtum, eru því horfin með öllu. I stað þess er komið íjármagn til að halda uppi þrotlausum á- róðri, sem tryggir pólitískt fylgi og þar með yöldjn til að ná og halda stírhagsmunaaðstöðu í verzlun, við- skiptum og óteljandi umboðs- og miliiliðastarfscmi, . er veitir íá- mennri stctt aðstöðu til að skammta scr ai þjóðartekjunum svo að segja að vild. Flokkurinn er rekinn sem iyrirtæki. Það verður ekki komizt hjá því að segja þetta. Að skilja þessi atriði er undirstaðan. Hér er sú sýking á þjóðiclaginu, sem margur óltast að reynzt geti banvæn. Það er að minnsta kosti víst, að án lækningar sjúkdómsins verður þjóðfclagið ekki heilbrigt. IáÍ'. skoðun samvinnumanna. I lramaldi af þessu verð eg að benda á eina meinloku í kolli sumra manna: Að Framsóknar- tiokkurinn megiekki deila á Sjálí- stæðisflokkinn, vegna þess að fiokk- arnir séú í stjórnarsamstarfi. I stjórnarsamstarlinu reynir Fram- sóknarflokkurinn að sjá hag þjóð- arinnar borgið og láta ekki troða á þeim, sem trúðu honum fyrir um- boði. En fiokknum er líka ljóst, að stjórnarstefnan hlýtur að mengast af þeim sjónarmiðum Sjállstæðis- flokksins, sem að framan er lýst. Með ('iðru móti gæíi sá liokkur ekki kost á samstaríi. — Samvinnumenn eru jatn andvígir sérhagsmuna- stcfnunni, þótt þeir verði að vinna með Sjálfstæðismðnnum. Samvinnu- stci'nan reis í uppafi gegn arðráni og scrhyggju. Þcssar tvær stefnur, sérhyggja og fciags- og samvinnu- stefna, cru andstæðar hvor annarri, geta aldrei samrýmzt cða sameinazt. — Samvinnustctnan lítur svo á, að hver maður eigi að njóta verka sinna og er þar engin undantckn- ing kaupmaður, er rekur hciðarlega verziun. Samkcppni milli kaup- félaga og kaupmanna getur verið nauðsyn. En slík samkeppni á ekkcrt skylt við þá firru, að scr- hyggjumaður (sjálfstæðismaður) gcti verið samviunumaður. Andstæður verða ckki sameinaðar i eitt. Hugsum okkur alþingismann (kjósandi hans er í sðmu sök), sem cr Sjálfstæðismaður og telur sig um leið samvinnumann. A Alþingi hjálpar þessi maður til þess með (atkvæði sínu að ná meirihluta- valdi í tveimur aðalbönkum lands- ins, vitandi það, að þessi meiri- hhiti drcgur taum stórkaupmanna í útlánum, cn sveltur samvinnufélðg- in að veltuíc, svo að þau geta nú ekki keypt inn nægilegar vörur. — Er þctta samvinnumaður? Við scgj- um nei. Sami þingniaour notar vald sitt til að Styðja að því, að valdir voru á sí'num tíma menn í inn- íiuiningsnefiid, scm voru á valdi heildsaia, en andstæðir samvinnu- leiðgumim í hverju máli. Er þetta samvinnumaður, er þannig starfar? Nei. Samvinnustefnan er hugsjón. Þcir, scm cru í pólitískum sérhags- munatlokki, ciga ekki að vinna i trúnaðarstöðu fyrir þessa hugsjón, sem þcir eru andvígir. Það er líka mannskemmandi iyrir þá sjálta. Og þeir geta þctta ekki frekar en drykkjumaður getur unnið fyrir bindindi, eða heiðingi boðað kristna trú. Viðhorf stéttanna. Bændur, samvinnumenn, allir þeir, sem íylgja F"ramsóknarflokkn- um að málum, hafa vegna tilvistar Framsóknarmanna í ríkisstjórniuni trú á því, að þeir verði ekki rang- indum beittir. Veila var írá upphafi í þessu stjórnarsamstarfi og hefur ágerzt. Stjórnina skortir öriigg tengsl við verkalýðssamtðkin og tiltrú hjá þcim. En er hægt að stjórna fjár- málum og atvinnumálum þjóðfc- lagsins án þess? Þú getur, lesandi góður, tekið þér hnattlíkan í hönd. Eg hygg, að þú sjáir fljótt, að í ðllum lýðfrjálsum Iðndum, þar sem vel er stjórnað og jafnvægi er í fjármálum og framleiðslu, þar er stcrkur lýðræðissinnaður verka- mannaílokkur, cr mestu ræður í samtökum verkamanna og fer oft — sums staðar oftast — með ríkis- (stjórn. Þú munt sjá, að þar sem kommúnistar eru sterkir í verka- mannasamtðkunum, þar eru sam- tökin sundruð, — framlciðsla, fjár- mál og atvinnumál öll á barmi giundroðans. I fáum lýðræðislönd- um er ástandið í þessum efnum verra en hér, sem kæmi fyrst alvar- lega í ljós, ef við fengjum ekki dollara-vitamínsprautur frá Keíla- víkurliugvelli. — I nálægum þjóðlðndum, þar sem stjórn er iirugg, er hinum stcrku verkalýðssamtðkum gelinii kostur á að láta sérlræðinga sína fylgjast ná- kvæmlega með rekstri atvinnulífs- ins og afkomu. líf atvinnugrein getur án tjóns og samdráttar veitt betri líískjðr, er þess krafizt og þvingað fram með verkfalli, cf þarf. Ef verkföll eru gerð af einstðkum íélðgum án þess að til þeirra liggi eðlileg rðk, eiga þau á hættu, að samtök verkalýðsins styðji ekki verktallið. — Það er vegna þess að kauphækkun, sem atvinnugTein getur ekki borgað af rekstrargróða, raskar jafnvægi fjármálanna og er til ðhags fyrir alla, þar á meðal vcrkalýðinn. Við sjáum og, að þcssa starísreglu láta verkalýðssamtökin gilda, hvort sem stjórnmálaliokkur þeirra er í ríkisstjórn eða stjórnar- andstððu. Þessir iiokkar vita, að næsta dag kunna þeir að taka við stjórnartaumunum og verða þá að standa við það, scm þcir sögöu í sljórnarandstööu. Þctta skapar festu, ábyrga stjiirnarhætti, sem hér skortir. \'egna synda, sem drýgðar voru i' stj(iniarháttinn, einkum fyrstu árin cftir styrjiild, er nú svo komið, að (>11 íramleiðslan er komin á meðgjiif. Hvað hefði sá maður ver- ið kallaður, sem hefði spáð því á þcim tíma, er gullskýjadraumar manna voru glæstastir og haldið lastast að þjíiðinni, að árið 1954 yrði að geta með hverjum nýskiip- unartogara 600 þúsundir króna árs- meðgjöf og þó hætta á stöðvun? — Við erum hálfgliðsa á svellbunkan- um, renn.ua) niður án þess að taka eftir því. Fini atvinnurekstur- inn, sem blómgast, er milliliðastarf- seini, ákaflcga margbreytileg, enda ler mikið af gjaldcyri þjóðarinnar án tafar gcgnum þcssa gúllkvörn. Vinnandi fólk horfir á þetta allt með toriryggni. Hin sundruðu verkalýðssamtök hafa cina samcig- inlcga skoðun — sannfæringu. Það cr, að gcgnum vcrzlun, alls konar milliliðastarfsemi, umboðslaun o. s. frv. séu teknar óh('>iicgar tjáræðir af sameignartekjum þjóðarinnar ár hvert. Oábyrg vinnubrögð. Sú þróun, sem lýst er hér að framan, og sú sannfæring, scm þessi þróun hefur skapað í hugtim vinn- andi fólks, hcfur valdið alvcg óábyrgum vinnubriigðum í kaup- gjaldsmálum. Ut frá gróða fram- leiðslunnar getur verkalýðurinn naumast gert verkföll, því að gróð- inn er töp og ríkismeðiög. Kaup kriifur og verkföll eru hcr gerð alveg út í bláinn, þ. e. án tillits til afkomu framleiðslunnar, en með stelnu á milliliðagróðann aftur og aftur. Vinnandi fófk hér á Iandi cr því ekki í verkfalli gegn framleið- endum, það er allt í verkfalli gegn bannssttum braskgróðanum. Atvinnurekc.ndur, sem í hverju landi stiiðva hækkanir, ct þær eru framleiðslunni og um leið ljárhag sjálfra þcirra um mcgn, cru ekki til sem kjölfesta í hinni íslenzku þjiiðaiskútu; hcr er komið alveg upp úr á atvinnurekendum; þci.r hækka þegar kaupið og heimta svo enn hærri ríkismeðgjöl. Svona cr steínt að óbeinu og síðan bciiui krónufalli og upplausn. En hinum jjórskuldúgu cr vel vært, því að hver kckkun á kaupm.ctti krónunn- ar færir þeim nettógróða fyrirhafn- arlaust. Hjá heildsalanum hækka viirubirgðir í krónutali. Hver stend- ur gegn? Hver hefir áhuga tyrir því, að ekki fari allt þessa leið? Areiðanlega ekki kommúnistar — þetta er iordyrið að þcirra paradís. Og hinn lýðræðissinnaði verkalýð- ur aísakar sig með því, að hann hafi ekki aðra vörn en kauphækk- un og verkiöll. Haiin ráði ekki verð- laginu og viðskiptaokrinu, segja þessir menn. Þcss vegna sjá þcssir menn engin ráð (innur cn rífa nið- ur máttarviði þess luiss, sem þeir búa í og nota sem cldsneyti, þótt fyrirsjáanlegt sc, að húsið hrynur ytir okkur iill. Er ckki einnig til þa6 ráð, að þeir sem í húsinu búa, taki að sér stjiirn hússins? Valdið er íyrir hendi — vilja og samlök vantar. Tölur hagstofunnar um kjósenda- fylgi sljórnmálallokkanna sýna, að yaldið cr til. Ef Kðræðissinnu<S vinstri öfl samcinast, er auðvelt að stjórna landinu. Kjósendiir hafa irengið umboðsmí'innum sínum meiri hlutann, en þcir hafa ekki haft vilja eða samtök til að nota hann. Vinstri öflin voru mi'klu veikari meðal kjóscnda á árunum i 923—38 og unnu þó stórvirki með því að standa saman. Unibótaöflxn, cins og þau eru nú, cru eitt aumkvunarverðasla fyrirbæ,ri í þcssu landi. Hvenær hefir það komið fyrir, að fjórir menti, scm barizt haíi nióti sam- ciginlcgum andstæðingum, hafi sigr- að, ef það var alltaf fyrsta áhuga- mál hvers um sig að berja á íclög- um sínum og koma þeim fyrst und- ir? Svo skrihgilegt sem það má virð- ast, er þó barátta umbðtaflokka.hna við íhaldið með þessuni hætti. Það cr ekki að iurða, þótt árangurinn sd ekki giæsilcgur meðan svona er haldið á spöðunum! GrundvöIIurinn verður að vera lýöræði. Um það verður ekki deilt, að Framsóknarllokkurir.n hcíur vcrið og er nú uppistaðan í ihaldsand- stiiðunni í landinu, jafníramt því scm hann verður að viðhalda liig- lcgri stjíirn. Iiokkurinn cr á sama hátt og s\ ipaðir umlxitaf'okkar í nálxgum liindum rciðubúinn til þess að vinna með lýðræðislcgum vcrkamannaflokki að því að koma á og halda uppi heilbrigðri stjórn- arstcfnu, cins og þcirri, cr tíðkast annars staðar á Norðuriiindum, cftir því sem við á. Vmsir munu lclja það eðiilegt, að jafnaðarmenn, þjíiðvarnarmenn og ekki-kommún- istar í Sósíalistaíiokknum tækju hiinduin saman við Framsiiknar- Uokkinn og meiri hluti yrði unn- inn þannig. En það fyrirkomulag samstarfs er ekki skilyrði af hendi Framsóknarliokksins. l-'jarri því. Til cr sú leið, að þeir í fyrrnelnd- um liokkum, sem ekki vilja sam- einast F'ramsóknarliokknum, sam- einist i einn sterkan lýðræðissinn- aðan jatnaðarmannatiokk. I raun og sannleika hafa miverandi jafn- aðarmenn, mikill hluti Sósíalista- liokksins (þeir, sem ckki eru komm- únistar) og þjóðvarnarmenn alveg sðmu stefnu í þjóðmálum í grund- vallaratriðum. Það, scm skilur, er persónulcgur mctnaður, stífui og vondur vani. — Skýrsla hagstofunn- ar sýnir, að Framsóknarmenn + jafnaðarmenn + helmingur núver- andi Siisíalistaliokks + þjóðvanvjr- mcnir hafa mciri hluta með þjoð- inni. Þær skoðanir, sem þingmenn þessara fiokka telja sig umboðs menn fyrir, eru því í meiri liluta i landinu — og eiga að stjórna sam- kvæmt því. — En stærra atriði Cí' þó, að þetta sýnist eina ráði'ð tii þcss að koma í vcg fyrir keðjustyrj öld í landi hcr nhlli vinnandi íólkí og ínilliliðagróðans, þar sem allh tapa að lokum neiua (irtáir mcnii því að þessi styrjiild stefnir að því að liða þjóðlclagið í sundur. Þannig horíir í dag. Nú munu inenn spyrja hvaða vou sé til þess, að svona san; ttik nnili umbótaatianna takisí Þjóðvarnarmenn setji t. d. öllu of • ar, að herinn fari úr landi í <lag Slíkar skoðanir eru til innan jatn aðarnianuallokksins og Framsókn arliokksins, en þessir meiin eru þ< kyrrir í síiuim liokki og vinna mef honum að margháttuðum sameigiu legum umbótamálum. Þannig viiiu; íiieiin, sem eru pólitískt þroskaðn, bæði hér og í crlendum stjóruniála liokkum, sbr. t. d. brezka og írausk; jafnaðarmenii. Það getur aldre orðið um nein skynsamlcg sámtðk að ræða, heldur vaxandi eymc umbótaaliaiina, ef nieiin ná ekk, þeim lágmarksþroska pólitískt, afc vera um skeið í miniii hluta í fiokki sínum í einu máli eða fieirum, ái. þess að kljúfa flokkinn út af hvcrji ágTcinings- og sérmálí, veikja þanuig umbiilaiiliin í umb()tastari. inu, en efla íhaldið og auka fraiu gang þess. Sama cr mcð þjóðnýtingu. Jaln aðarmenn verða auðvitað að lcggj; ýmislcgt af hcnni til hliðar meðar lnin hefur ekki mcirihlutaiylgi mef þjiiðiiini. Annars líta nú margii sem ckki eru þjóðnýiingarmennf. svo ;i, að íiiiverandi „þjó.ðnýting' á stórum tækjiun cins og toguruu- um, þar sem tapið eitt cr þjóðnyti, sc \ersía tegund þjóðiiýtingar og að betra sc að stíga skrcfið alye| Af þessu er augijóst, að ct \ instr. stjórnmálatlokkana skortir ckk: þroska og vilja, þá cr grundvölhu¦• inn til staðar. Langvarandi ábyrgðarlítil stjoru- arandstaða verkamanna er hættu> lcg íslcnzku þjóðfélagi. Það cr og aðkallandi nauösyi fyrir þjóðfélagið, að vinnandi stéti,- irnar sameiginlega taki á sií; ábyrgð um skeið. Stórt hlutverk. Það er margt, sem gera þarf, bg vcrður fátt eitt talið. Fyrst af öllu þarf að uppræia gróðabralls-, umboðslauna og niilii- liðakerfið, sem lagzt hefur elns <¦>¦. tæraildi sjúkth'miur á atvíniiuli : þjóðarinnár og viðskiptajff, — Sumt af því, sem lagfæra þarf, \ erð tir lagfært með samvinnu cð'a !<>g ¦ þvingaðri samvinnu (fiskverkun..) stiiðvar, innkaup til framleiðsluin - ar o. 11.), sumt með þjóðnýtingu3 þar sem iiðru verður vart við kon.ii En hvað scm aðtcrðum líðui verður þetta að gerast þannig, aí vinnandi fólk sannfærist um, a5 úpprætt sé það leynilega arðrái scm það trúir að til staðar sc' í miirguni greinuni viðskiptalilsm^ Þetta er tyrsta skilyrðið til þess, a< vinnandi tólk hætti hinum sílcildi verkíallsstyrjiildum við þeimai <>vin, er leiðir til falls •krónuniiai hvað eftir annað, unz íullkomiun. fjárniálaupplausn vcldur. Stcfna stjórnarinnar verður au<> vitað að byggjast á vel\il|aðr bændapólitík og ðruggri stefnu : Ijármáluni. Um leið og uiiiiið e> að þvi að tryggja hverjum mann réttlátt endurgjald viiinu sinnai svo sem aður er lýst og bændu landsins liafa sýnt í verki a'ð e: framkvæmanlcgt, þarf að leggja í það huklu meiri áherzlu cn gcrthcl ur verið lil þcssa að auka virðmgt manna fyrir framleiðslunni, fyrr viriiiunni. (Ffamhald á 9. síðu}, j
Beinir tenglar
