Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Dagblašiš Vķsir - DV

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 253. tölublaš - Helgarblaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Dagblašiš Vķsir - DV

						nr        LAUGARDAGUR 5. NÓVEMBER 1994
15
Miklu skiplir að umræöurnar um valdablokkir ¦
vióskiptalífi.
viðskiptalífinu verði ekki til að skekkja mynd almennings af peim grundvallaratriðum sem þurfa að vera til staðar
frjálsu atvinnu- og
DV-mynd GVA
Af heiðursmönnum
Þegar hagfræðingurinn og nób-
elsverðlaunahafinn Milton Fried-
man kom til íslands fyrir úm þaö
bil áratug efndi Verslunarráðið til
kvöldverðarboðs honum til heið-
urs. Sá sem þessar línur ritar var
þar viðstaddur fyrir Morgunblaðið.
Fyrirlestur Friedmans var upprifj-
un á nokkrum helstu kennisetning-
um hans um ríkisvaldið og ein-
staklingsframtakið. Eins og gengur
eru smáatriðin í lestrinum löngu
gleymd en mér hafa orðið minnis-
stæð ein ummæli sem hann lét
falla. „Herrar mínir! Heiðurs-
menn!" sagði hann. „Leyfið mér að
varpa fram einni spurningu til
ykkar: Hverjir haldið þið að séu
hættulegastir viðskiptafrelsinu?"
Þeir litu hver á annan, kaupsýslu-
mennirnir og forstjórarnir, Líklega
áttu þeir von á því að nú fengju
rauðhðarnir kveðju við hæfl. En
Friedman gaf þeim ekki næði til
frekari umhugsunar og svaraði
spurningunni að bragði: „Það eruð
þið sjálfir.iathafnamennirnir!"
Svar Friedmans þurfti í sjálfu sér
ekki að koma á óvart þótt einhverj-
um kunni að hafa brugðið þetta
kvöld. Einn af frumkvöðlum frjáls-
hyggjunnar, Adam Smith, orðaði
sömu hugsun í riti sínu, Auðlegð
þjóðanna, fyrir, um tvö hundruð
árum: Hvarvetna þar sem tveir. eða
fleiri kaupsýslumenn koma saman
er þeim efst í huga samsæri gegn
keppinautum sínum.
Þessir mannlegu brestir, frelsið
er gott svo lengi sem það þjónar
mér, eru að sjálfsögðu ekki áfellis-
dómur yfir markaðsbúskap og við-
skiptafrelsi. En þeir eru til sann-
indamerkis um það hve nauðsyn-
legt er að leikreglur markaðarins
séu skýrar og ótvíræðar. Og hve
mikilvægt er að lagalegur rammi
viðskiptaþjóðfélagsins sé fyrir-
staða hvers kyns viðleitni til að
leggja stein í götu frjálsrar sam-
keppni og framtaks einstakling-
anna.
„Heiðursmanna-
samkomulag"
í byrjun vikunnar lét ágætur for-
ystumaður í viðskiptalífinu þau
orð falla að keppinautur hans hefði
brotið „heiðursmannasamkomu-
lag" þegar hann keypti hlut í fyrir-
tæki sem var á áhrifa- eða umráða-
svæði hins fyrrnefnda. Hér er að
sjálfsögðu vísað til ummæla Frið-
riks Pálssonar, forstjóra Sölumið-
stöðvar hraðfrystihúsanna (SH),
þegar vitnaðist að íslenskar sjávar-
afurðir hf. (ÍS) væru að kaupa stór-
an eignarhlut í Vinnslustöðinni í
Vestmannaeyjum. Það kom glöggt
fram í máli Friðriks að hann teldi
að þessi fyrirtæki, SH og ÍS, ættu
ékki að berjast um heimamarkað-
inn heldur einbeita sér að sölu af-
urða erlendis eins og viðtekin venja
hefði verið.
Það er áreiðanlega rétt að valda-
barátta í íslensku atvinnulífi, bar-
átta sem snýst um það eitt að fá
stærri hlut af viðskiptum á mark-
aðnum en ekki að auka viðskiptin,
er ekki það sem íslenskt efnahags-
líf þarf mest á að halda. Við þurfum
að sækja fram og ná hagstæðari
samningum um afurðir okkar en
nú fást. Á hinn bóginn er tæpast
hægt að áfellast menn fyrir að ná
auknum viðskiptum til sín þótt
heildarviöskiptin á markaðnum
aukist ekki. Þetta á ekkert síður
við um íslenskar sjávarafurðir hf.
en önnur fyrirtæki.
Og um þetta er reyndar ástæða
til að kveða fastar að orði: Það get-
ur ekki verið réttnefndur heiðurs-
mannaháttur að skipta markaðn-
um á milli sín og ætiast til þess að
aðrir haldi sig fjarri viðskiptunum.
Slík vinnubrögð hljóta að leiða til
stöðnunar því það eru gömul og
ný sannindi að nýjungarnar og
framfarirnar í atvinnulífinu verða
beinlínis til í hinni frjálsu sam:
keppni fyrirtækjanna og tilrauna-
starfseminni á markaðnum.
Pólitík í spilinu?
PóUtík hefur svolítið blandast inn
í umræðurnar um kaup ÍS á hlut í
Vinnslustöðinni. Á það er bent að
eigendur ÍS eru gömlu Sambands-
menrúrnir og sumir þykjast sjá
Laugardags-
pistíllinn
Guðmundur Magnússon
fréttastjóri
þess merki að þeir séu nú að sækja
í sig veðrið og ætii að endurreisa
fyrra veldi. Þeir eru sagðir ógna
risunum á markaðnum, sem stund-
um eru kenndir við kolkrabba, og
í gamni og alvöru eru þeir kallaðir
smokkfiskurinn og þá vísað til þess
að hann spýr eitri! Með öðrum orð-
um: Kunnuglegar andstæður fram-
sóknarmanna með Sambandið í
broddi fylkingar á móti sjálfstæðis-
mönnum með einkaframtakið á
sínum snærum eru komnar fram.
Hvað skyldi svo vera hæft í
þessu? Og skiptir það máli hvort
kaupsýslumennirnir eru í Sjálf-
stæðisflokknum eða Framsóknar-
flokknum (eöa öðrum flokkum)?
Það er áreiðanlega mikið til í því
að nýr, samhentur hópur er að láta
til sín taka í viðskipta- og atvinnu-
lífinu. Enginn vafi leikur heldur á
því að forystu fyrir honum hafa
fyrrverandi Sambandsmenn með
stjórnendur VÍS, ESSO, ÍS, Sam-
vinnulifeyrissjóðsins og Samskipa
í broddi fylkingar. Og líklega eru
þetta framsóknarmenn upp til
hópa, svo öllu sé nú til skila hald-
ið.
Vel má vera að hér sé líka á ferð-
inni „samsæri" í skilningi Adams
gamla Smifh. Gallinn er bara sá að
enn hefur enginn glæpur verið
framinn, öðru nær, og því ótíma-
bært að leggja fram ákærur, Frá
sjónarmiði frjálsra viðskipta eru
„Sambandsmennirnir" upprisnu
ekkert minni heiðursmenn en
stjórnendur Sölumiðstöðvar hrað-
frystihúsanna og annarra einka-
fyrirtækja þótt þeir hafi leyft sér
að fara inn á „yfirráðasvæði"
keppinautanna.
Og að sjálfsögðu getur það að
öðru jöfnu ekki skipt máli í við-
skiptum hvort menn eru í Fram-
sóknarflokknum eða Sjálfstæðis-
flokknum, frekar en Rotary eða
Kiwanis.. Markaðurinn, þ.e.a.s. við
neytendúr, spyr ekki að því þegar
keypt er brauð hvort bakarinn sé
nýbúi eða Húnvetningur. Menn
vilja bara vita hvort brauðið er
gott, hollt og ódýrt.
Þegar deilur einkaframtaks-
manna og Sambandsins risu hæst
fyrr á árum var því haldið fram að
samvinnuformið á fyrirtækja-
rekstri hinna síðarnefndu væri
þeim ívilnandi. Hlutafélög sætu t.d.
ekki við sama borð og samvinnufé-
lögin hvað varðaði skattlagningu.
Líklega var talsvert til í þessu en
það gilti aðeins meðan hér var van-
þróaður fjármagnsmarkaður. Þeg-
ar eðlileg markaðsstarfsemi komst
á og Sambandið naut ekki lengur
verndar óeðlilegrar skipanar í fjár-
málakerfinu breyttist þetta. Al-
kunna er að Sambandið réð ekki
við hinar nýju aðstæður og veldi
þess riðaði til falls.
Nú eru breyttir tímar. Hin nýju
„Sambandsfyrirtæki" eru rekin
sem hlutafélög og bréfin í sumum
þeirra ganga kaupum og sölum á
markaði, ekkert síður en bréf í
Eimskip, Flugleiðum, Sjóvá-
Almennum, íslandsbanka og öðr-
um flaggskipum einkaframtaksins.
Ef hins vegar væri hægt að sýna
fram   á   óeðlilega   rekstrarhætti
þessara fyrirtækja væri ástæða til
að staldra við og hafa áhyggjur af
valdasamþjöppun og blokkar-
myndun á þessum vettvangi. í
þessu sambandi vakna vissulega
spurningar um það hverjir séu t.d.
raunverulegir eigendur Bruna-
bótafélagsins (sem stendur ásamt
gömlu Samvinnutryggingunum að
baki VÍS). Og mörgum er spurn
hvort forystumenn Samvinnulíf-
eyrissjóðsins fari ekki fullfrjálslega
með ávöxtunarfé sitt þegar þeir
nota iðgjöldin í hlutabréfakaup. En
hvað sem þessu líður blasir sem
fyrr segir sú mynd við að hér sé
ekkert annað á ferðinni en eðlileg
viðskipti og samkeppni.
Skökk mynd
Fjölmiölum og þeim sem lifa og
hrærast í viðskiptalífinu verður
líklega á næstunni mjög tíðrætt um
átök „Kolkrabbans" og „Smokk-
fisksins", um blokkirnar í viö-
skiptalífinu. og persónurnar sem
þar leika aðalhlutverk. í sjálfu sér
er heldur ekkert við það að athuga;
þetta getur verið skemmtilegt til
umræðu og margt forvitnilegt um
efnið að segja sem hér eru ekki tök
á að rekja. En hættan er hins vegar
sú að almenningur fái skakka
mynd af atvinnu- og viöskiptalíf-
inu; að menn haldi að þar snúist
hlutírnir um tóm völd og áhrif en
ekki viðskiptavini, þjónustu og
arðsköpun. Slíkar ranghugmyndir
geta svo aftur gefið stjórnvöldum,
fyrr eða síðar, tilefni til að þrengja
að athafnalífi í landinu.
Lausnin er ekki sú að biðja fjöl-
miðla að þegja yfir því sem allir eru
að tala um og velta fyrir sér. Lausn-
in er í því fólgin að kaupsýslumenn
og aðrir athafnamenn haldi í heiðri
lógmál frjálsra viðskipta og frjálsr-
ar samkeppni og átti sig á því að
keppinautarnir geta verið heiðurs-
menn þótt þeir taki af þeim við-
skipti. Sannleikurinn er nefnilega
sá að þegar til lengri tíma er litið
munu menn ekki beina viðskiptiim
til fyrirtækja með „rétt" flokks-
skírteini heldur til þeirra sem bjóða
bestu þjónustuna og lægsta verðið.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64