MIÐVIKUDAGUR 1. FEBRÚAR 1995 13 Menning Einar Már Guömundsson hlaut bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs: Fullur af þakklæti og jákvæðum hugsunum „Þetta er stórt mál og maður er fullur af þakklæti og jákvæöum hugsunum. En ég þarf aö fá tíma til að átta mig á þessu Það er ekki auð- velt að leggja mat á þýðingu verð- launanna alveg á stundinni og í ljósi sögunnar ber að varast stóryrtar yf- irlýsingar," sagði Einar Már Guð- mundsson rithöfundur við DV. Einar hlaut í gær bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs fyrir bók sína Engla alheimsins. Verðlaunaféð nemur um 3,5 milljónum króna. Verk Einars var valið úr hópi 11 tilnefndra verka frá öllum Norðurlandaþjóðun- um. í bókinni fjallar Einar um hvernig geðveiki leggst á ungan mann sem tekinn er úr leik, lífið á geðsjúkra- húsi og vangaveltur um lífið innan og utan veggja þess. Bókina tileinkar hann látnum bróður sínum, Pálma Arnari Guðmundssyni. Einar var að vonum ánægður með að hljóta bókmenntaverðlaunin og meðan blaðamaður og ljósmyndari dokuðu við á heimili hans í gærdag hringdu og klingdu síminn og dyra- bjallan til skiptis; blómvendir og heillaóskaskeyti bárust í bunkum. í umsögn um bókina segir norræna dómnefndin meðal annars: „Með hjálp ljóðrænnar geðveilu kemst les- andinn í kynni við hugsanir og veru- leika hins geðveika. Húmorinn dreg- ur fram alvöruna og einfaldleikinn kaldhæðnina." Númer eitt, tvö og þrjú að skrifa Einar lætur verðlaunin þó ekki raska ró sinni að marki. „Ég er búinn að vera atvinnurithöf- undur það lengi að verðlaun sem þessi koma manni ekki úr jafnvægi varðandi áform og störf þó meira rót verði á manni um stundarskir. Hlut- verkið að setjast niður og skrifa er og verður númer eitt, tvö og þrjú hjá mér." Einar var ekki með bók fyrir síð- ustu jól en okkur lék forvitni á að vita hvort bók kæmi frá honum á þessu ári. „Verðlaun eins og þessi, þar sem fjármunir eru veittir, gefa manni færi á hugsa minna í aflahrotum og vertíðum. Ég hef alltaf gefið mér tíma í mínar bækur og unnið út frá ein- kunnarorðunum: „Eins fljótt og ég get, eins lengi og ég þarf." Það verður bara að koma í ljós hvenær ég sendi eitthvaö frá mér." Okkar orð í háu gengi - En hvaða þýðingu hafa þessi verð- laun fyrir íslenska rithöfunda? „íslendingar fá þessi verðlaun með skömmu millibili síðustu átta ár. Það segir einfaldlega að okkar orð eru í háu gengi og gefur vísbendingu um það að í sagnalist okkar hafi verið umbrotatímar. Áhugi á íslenskum bókmenntum erlendis hefur aukist á undanförnum árum, einkum og sér í lagi á Norðurlöndum. Síðan er hefð fyrir því að utan Norðurlanda sé áhuginn mestur hjá Þjóðverjum. En það eru hærri múrar í kring um eng- ilsaxneska bókmenntaheiminn. Þeg- ar afhyglin beinist að einum höfundi í þessu samhengi getur það þó breyst Með glæsilegri bókmenntaaf- rekum síðari ára sagði fulltrúi bókmenntanefndar D V „Persónulýsing aðalpersónunn- ar, Páls, er með glæsilegri bók- menntaafrekum síðari ára, skrifuð af mikilli frásagnarlist þar sem saman fara djúpur skilningur á lífsvandanum, væntumþykja og til- finning fyrir persónunni, stórgóð- ur húmor og markviss heildarsýn sem gefur okkur samfellda sögu úr marglitum brotum," sagði Gisli Sigurðsson, formaður dómnefndar um bókmennth>. þegar hann af- henti Einari Má Guðmundssyni í fyrra Menningarverðlaun DV fyrir skáldsöguna Engla alheimsins. Gísh sagði skáldsögu Einars Más gera allt í senn: „Hún fangar lesandann með stíl- galdri sínum, skapar heildstæða persönu og breytir og eykur við mannskilning okkar um leið og hún afhjúpar margt af því sem við kjósum venjulega að sójpa undir teppið í samfélao,inu. . .1 Englum alheimsins er reynt aö skilja þá ólíku strauma sem leika um sturl- aðan huga og við finnum sterklega fyrir þeirri óviðráðanlegu veiki sem leggst á hæfileikaríkan ungl- ing. Við kynnumst því hvernig hann heldur persónuleikaeinkenn- um sínum og nær sambandi við annað fólk í þeirri blöndu bilunar og mannlegra tilfinninga sem við eigum öll sameiginlegar en hann ræður ekki við og er þess vegna úr leik." Verk Einars Más Ljóð: Er nokkur í kórónafótum hér inni? f Smásögur: (1980) Leitin að dýragarðinum (1988) Sendísveinnínn er einmanna (1980) Róbinson Krúsó snýr aftur (1981) Barnasögur: Klettur í hafi (1991) Fólkið í steininum Hundakexið Skáldsögur: Riddarar hringstigans (1982) Kvikmyndahandrit: Vængjasláttur í þakrennum (1983) Börn náttúrunnar, ásamt Friðriki Eftirmáli regndropanna (1986) Þór Friðrikssyni (1991) Rauðir dagar (1990) Bíódagar, ásamt Friðriki Þór Frið- Englar alheimsins (1993) rikssyni (1993) Einar Már Guðmundsson og eiginkona hans, Þórunn Jónsdóttir, skoða fyrsta fréttaskeytið þar sem greint er frá því að Einar hljóti bókmenntaverð- laun Norðurlandaráðs 1995. DV-mynd GVA því þá skoða menn landsvæðið um leið." Á áttunda áratugnum þá voru við- brigði ef íslensk bók kom út á öðru tungumáli en á síðari árum er ekki óalgengt að sjá 5-10 bækur þýddar erlendis. Um þessar mundir eru nokkrir tugir íslenskra bóka vænt- anlegir eða komnir út hjá erlendum forlögum. Kastljósið á íslenska rithöf- unda „Þarna hefur Norræni þýðingar- sjóðurinn náttúrlega haft áhrif og aukin samskipti á menningarsviðinu á Norðurlöndum auk þess sem sú tilfinning virðist farin að gerjast utan Norðurlanda að það séu mjög spenn- andi hlutir að gerast þar. Gott dæmi eru bækur eins og Lesið í snjóinn og Heimur Soffiu." Einar var á norrænni bókmennta- ráðstefnu í Munchen í nóvember. Þá sagði maður frá stóru forlagi honum að það hefði verið að gefa út norræn- ar bókmenntir um nokkurt skeið. „Hann sagði að aðrir forleggjarar hefðu verið að gefa þeim olnbogaskot fyrir að gefa út þessa snjókarla að norðan. En nú hefur viðhorfið snúist við og viðkomandi forlag er öfundað af sínum sterka norræna höfunda- lista. Það er svolítiö óútreiknanlegt hvernig sviðsljósið flyst milh svæða en ég vona að verðlaunin beini er- lendu kastljósi að íslenskum rithöf- undum í ríkari mæli." Þrír íslenskir handhafar bókmenntaverðlaunanna: Hlutu allir Menningar- verðlaun DV árið á undan Menningarverðlaun DV virðast hafa verulegt forspárgildi ef Utið er til þeirra þriggja íslensku höfunda sem hampað hafa bókmenntaverð- launum Norðurlandaráös síðastliðin átta ár. Allir verðlaunahafarnir hlutu Menningarverðlaun DV fyrir bókmenntir árið áður en þeir hlutu bókmenntaverðlaun Norðurlanda- ráðs. EinarMárGuðmundssonerfimmti íslendingurinn sem hlýtur bók- menntaverðlaun Norðurlandaráðs en þau voru stofnuð 1962. Ólafur Jó- hann Sigurðsson hlaut verðlaunin fyrstur Islendinga 1976 og Snorri_ Hjartarson hlaut þau 1981. Það var ekki fyrr en 1988 að íslendingar kom- ust aftur á blað og síðan hafa þrír íslenskir rithöfundar hampað verð- laununum. Thor Vilhjálmsson hlaut verðlaun- in 1988, Fríða Á. Sigurðardóttir 1992 og nú Einar Már Guðmundsson. Þessir rithöfundar eiga alhr sameig- inlegt að hafa hlotið Menningarverð- laun DV fyrir verðlaunabækur sínar árið áður. Thor Vilhjálmsson fékk Menningarverðlaun DV fyrir bók sína, Grámosinn glóir, 1987. Fríða Á. Sigurðardóttir hlaut Menningar- verðlaun DV fyrir skáldsöguna Með- an nóttin Hður. í fyrra hlaut síðan Einar Már Guðmundsson Menning- arverðlaun DV fyrir Engla alheims- ins. Athygh vekur að hann var ekki tilnefndur til íslensku bókmennta- verðlaunanna í fyrra. Einar Már Guömundsson, handhafi bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs 1995, tekur við Menningarverðlaunum DV fyrir bókmenntir í fyrra. DV-mynd GVA Thor Vilhjálmsson tekur við Menn- ingarverðlaunum DV fyrir bók sína Grámosinn glóir. Ári siðar hlaut hann bókmenntaverðlaun Norður- landaráðs fyrir bókina. Fríða A. Sigurðardóttir tekur við Menningarverðlaunum DV fyrir bók sina Meðan nóttin liöur. Ári siðar hlaut hún bókmenntaverðlaun Norð- urlandaráðs fyrir bókina.
Beinir tenglar
