Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn

						ÞJÓÐVILJINN

Föstudaginn   28.   apríl   1939.

Mannúð bönnnð á íslandi

Hermann Jónasson meinar islenzkn fólki að iorða

mnnaðarlansnm gyðingabðrnum nndan oisóknar-

Enn á mý hefur. Hermann

Jónasson sýint „hvern mann

hann hefur að geyma, hversu

djúpt drengskapur hans ristir,

hve mannúð hans er mikil, hver

skilningur hans er á því trún-

aðarstarfi, sem honum var upp-

'haflega falið af frjálslyndum

flókkum, en sem hann nú hef-

ur vegna bandalagsins við aft-

urhaldsklíkur lándsins.

Einnig hér úti á íslandi hafa

menn hugmynd um þær þján-

ingar, sem saklaust fólk verður

fyrirí í löndum fasismans. Fjöl-

skyldum er sundrað, konur rifn

ar frá börnum sínum og heimil-

um og settar í fangabúðir —

fyrir það eitt að fæðast af Gyð-

ingaættum, fyrir það eitt að

berjast fyrir frelsi, mannúð 'og

réttlæti. Blað forstisráðherrans

íslenzka hefur hvað eftir annað

minnzt þessa fólks, átalið þá

grimmdaiiegu meðferð, sem

það hefur orðið fyrir, og farið

viðurkenningarorðum um þá

miklu hjálparstarfsemi, sem

haldið er uppi til að lina þján-

ingar þessa fólks.

En hvað gerir Hermann Jón'-

asson forsætisráðherra, þegar

honum sjálfum gefst tækifæ-ri

til að rétta nokkrum austur-

rískum Gyðingabörnum hjálp-

arhönd, stuðla að því, að þau

komist undan ofsóknaræði naz-

istanna á góð heimili hér :á

landi? Hermann Jónasson gat

stuðlað að þessu á(n þess að

láta nokkuð af mörkum sjálf-

ur, það sem hann þurfti að gera

var að gegna skyldu sinni sem

forsætisráðherra hinnar frjáls-

lyndu, íslenzku þjóðar, sýna

sjálfsagðan drengskap, sjálf-

sagða mannúð. Hermann Jón-

asson lét allt þetta ógert. Hann

neitaði þessum ofsóttu, austur-

rísku börnum um dvalarleyfi á

íslandi, án þess að gefa nokkr-

ar ástæður fyrir þeirri neitun.

Pjóðviljinn komst að því, að

Katrín Thoroddsen læknir hafði

ætlað að taka austurrískt Gyð-

ingabarn af nauðstaddri móðiur,

en verið neitað um það af for-

sætisráðherra. Blaðið hefur beð

ið Katrínu að gera þetta mál

heyrum kunnugt, — það er

þannig vaxið, að sjálfsagt er

að það verði gert opinbert mál.

Fer hér á eftir frásögn Katr-

ínar   Thoroddsen:

æði nazista í Austnrriki

Kafrín Thoroddsen iæknír segír frá

Laust fyrir miðjan desember

s.l. bað austurísk kona mig um

að taka af sér þriggja ára gamla

dóttur sína um óákveðinn tíma.

Kona þessi er af gyðingaættum

og maður hennar er einnigGyð

ingur. Annars er það af honum

að segja, að hann er starfsmað-

ur við gasstöð í Wienarborg,

iafskiptalítill meinleysismaður,

sem aldrei hafði tekið neinn

þátt í stjórnmálum. En þegar

Hitler komst til valda í Austur-

ríki, var honum ásamt ótelj-

andi fleirum Gyðingum kastað'

í. fangabúðir, og síðan hefur

ekki til hans spurzt. En núhafði

konan fengið tilkynningu um

það, að hún mundi einnigverða

'setf í fangabúð^r þann 15. jan

úar, ef hún þá væri enn innan

landamæra hins þriðja ríkis.

Jafnframt var henni þó neitað

um vegabréf svo engrar undan

komu var auðið. Hjón þessiáttu

eina dóttur barna þriggja ára

gamla og móðurinni hefur lík-

lega þótt vænt um hana, eins

og mæðrum þykir stundum um

afkvæmi sín. Hún sneri sér því

til mín, gegnum millilið þó, og

bað mig um að taka barnið,

þar til útséð yrði um áfdrif

hennar sjálfrar; en í annaðhús

var ekki að venda, þar eð ætt

ingjar hennar allir voru ísömu

vandræðum og hún. En á hinn

bóginn var ógjörninguraðkoma

börnum fyrir hjá arískum vin-

um eða kunningjum, því hinum

aríska kynflokk er stranglega

forboðið nokkurt samneyti við

Gyðinga eða gyðingaböm. Slíkt

eru talin landráð þar syðra. —

Ég vildi gjarnan taka barnið;

en hitt vildi ég ógjarnan eiga

á hættu, að smábarn, sem sent

yrði hingað með pósti, um há-

vetur, þyrfti að hrekjast aftur

út í heim, að hálfu ári liðnu,

og þá sennilega sem óskilabögg

{ulli út í hreina óvissu. Ég vildi

hafa það á því hreina strax,

að barnið fengi dvalarleyfi hér

á landi eins lengi og með

þyrfti eða. að minnsta kosti 1

—2 ár. Hinsvegar var ég ekki

í neinum vafa um það, að móð-

irin mundi vilja fá dóttur sína

aftur jafnskjótt og hún sæi þess

nokkurn kost að sjá henni far-

borða. Nú  er það á allra vit-

orði, að áðursögð saga erekk-

ert eirrsdæmi, og sneri ég mér

því  til   Friðarvinafélagsins,  og

spurðist   fyrir   um   það,   hvort

félagið hefði í hyggju að taka

hingað      nokkuð  af hrakhóla^

börrrum, og ef svo væri, hvort

mín stelpa gæti þá ekki fylgt

þeim hóp. Jú, Friðarvinafélag-

ið  vildi gjarna taka      nokkur

börn   austurísk,   og   varð   það

að samkomulagi, að stjórn þess

félags skrifaði 'ríkisstjórninniog

sækti um innflutnings- og dval-

arleyfi   fyrir  8—10  böm,   ekki

var nú. talan hærri, og var mín

stelpa  meðtalin.  Pann  12.  des.

s.l.  skrifaði svo stjórn  Friðar-

vinafélagsins umsóknina til rík-

isstjómarinnar,  og óskaði  eftir

fljótu  svari,  en  í bréfinu    var

tekið fram, að eingöngu skyldi

um andlega og líkamlega heil-

brigð  börn að  ræða, og  eins

hitt, að börnunum mundi komið

fyrir  á  góðum   heimilum,  því

opinbera algerlega að kostnað-

arlausu. Jafnframt því, sem ég

talaði við Friðarvinafélagið, bað

ég   sameiginlegan       kunningja

okkar beggja að tala við  Ey-

stein  Jónsson  ráðh. um  málið,

en það var vegna þess, að þótt

mér væri  vel kunnugt að  slík

mál  ekki kæmu hans stjórnar-

deild við, þá vissi ég hann vera

mestan mannkostamantninfn: í rík>

isstjóminni. Hann tók mjög vel

og   vlngjarnlega   í   málið,    og

bauð mér nú að færa það sjálf-

ur  í tal við  forsætisráðherra,')

því hann  einn  ætti úrskurðar-

valdiðt í málinu. En til þess að

vera viss um að þetta gleymd-

ist  ekki, sagði hann  mér,   að

hringja   til   sín  næsta   morgun

upp   í   stjórnarráð,   og   minna

sig) á það. Ég lét ekki hjá líða,

.að  gera  það  og  kvaðst  hann

þá  mundi  tala  strax  við  Her-

mann Jónasson, hvað hann og

gerði.   Seinna  þann   sama  dag

hringdi  ég svo til forsætisráð-

herra   til   að   heyra   álit   hans.

Stétt-ekklsijðrn

mðlailokkar

'   vV   . :              ¦'   ' ¦   .'-^-      ¦          • '

f       '                              ~ j

Ilinar   grimmdarlegu   gyðingaof> óknir bitna ekki sízt á börnum. Tugir þúsunda barna hafa eignazt ný

heíttíili erleudis. — Myndin er t3kin  af  austurrískum  gyðingabörnum í Hollandi.

Katríin Thoroddsen.

Hann   svaraði   mér   kurteislega

íen   sagði     í   áberandi   hátíð-í,

legum rómi, að hann gæti ekki

ákveðið   svar   strax,   sagði  að

<hér væri um svo þýðingarmikið

mál   að   ræða,  að   hann   vildi

ekki   einn   taka   ákvörðun   um

það,   heldur  myndi  hann  leita

álits  annara    stjórnmálaflokka,

áður en hann svaraði, en sjálfur

kvaðst hann mundi hugsa mál-

ið vel og vandlega. Nú var ég

vitanlega sammála    ráðherran-

|um' í ,því, að málið væri merki-

legt, en frá mínum bæjardyrum

séð,  en þó  eingöngu barnanna'

vegna;  hitt  fannst  mér  dálítið

undarlegt   fyrirbrigði   í     landi

gestrisninnar,  að  miklar  mála-

lengingar   þurfti  og    heilabrot

um jafn einfalt og sjálfsagt mál,

og það, hvort gefa ætti hungr-

uðum krakka mat og hröktum

húsnæði og hlynningu. Ég afréð

þó, að styggja  ekki viðkvæmt

skap   ráðherrans   með  neinum

athugasemdum, og þakkaði á-

heyrnina. En þar sem ráðherr-

ann| ha|ði í hyggju að tala við

forráðamemr     stjórnmálaflokk-

anna,  fanst  mér  ekki  úr  vegi

að ég gerði það líka. Ég talaði,

þó) ekki neitt frekar við St. Jó-

hann,  því  hann  hafði  í  stjóm

Friðarinafélagsins tekið málinu

ágætlega; ekki talaði ég held-

ur við formann Sósíalistaflokks-'

ins,   mér  fannst  það  satt  að

segja óþarft, gekk að því vísu,

að   sá   flokkur   væri   fylgjandi

öllum mannúðarmálum.  —  En

ég talaði við Ölaf Thors, form.

Sjálfstæðisflokksins og   skýrði

honum frá málavöxtum og eins

ummælum   forstisráðherra.   Öl-

afur   virtist   ekki   síður   en   ég

dálítið   undrandi   yfir   úrræða-

leysi   ráðherrans  og   Iét  segja

sér   tvisvar.   Annars   tók   Ólaf-

ur málinu með þeim drengskap,'

sem ég hafði búizt við, og sagði

leitthvað á þá leið, að hann fengi

ekki   skilið,  að  nein   vandræði

hlytust út af slíkum mannúðar-

málum,   af  hans   flokks   hálfu.

Jæja, ég áleit nú að allt væri

lagi, og lét austurísku konuna

vita, að bamið miundi velkomið,

og yrði hún látin vita, hvenær

það mætti koma. Ég þóttist hafa

fulla ástæðu til að ætla að þetta

væri  óhætt  þar  sem  form.  Al

þýðufl.   var   málinu     hlynntur,

form .Sjálfstæðisflokksins frek-

ar með en móti, auk þess var

Friðarvinafélagið   eindregið mál

inu   fylgjandi,   en   form.   þess,

Guðlaugur Rósink'ranz,  er vel-

metinn   Framsóknarmaður,    og

svo   síðast   en   ekki  sízt,    var

Hermann  Jónasson að     hugsa

málið.   En  um  árangur  þeirra

Fyrsti maí fer í hönd. Verka

lýðurinn undirbýr hátíðahöld

og kröfugöngur. Breiðfylking-

arafturhaldið hrópar hástöfum

til verkalýðsins: Komið undir

okkar merki, berjizt með okk-"

ur. Aíþýðublaðið segir: „Stand

ið einhuga og öflug með Al-

þýðufílokknum", og röksemdirn

ar fyrir því að verkalýðurinn

eigi að gera þetta, eru á þessa

leið: „Stefna Alþýðuflokksins

er föst og ákveðin, að vera allt-

af á verði um hagsmuni fólks-

ins og sporna fast á móti rétt-

indasviptingum".

Satt er það, ekki vantar

stefnufestu. Fyrst var komið á

vinnuloggjöf, sem skerti frelsi

og réttindi verklýðssamtakanna

mjög verulega. Petta var gert

í trássi við næstum öll verklýðs

félög landsins. Pegar þessu var

ljokið, setti Alþýðuflokkurinn i'

verklýðssamtökunum þrælalög,1

þau lög eru nú þegar búin að

sundra Alþýðusambandinu. Þá

var aftur farið inn á svið þjóð-

málanna, dýrtíðin í landinu var

stóraukin með því að fella geng

ið, kauphækkun var bönnuð,

með lögum, samningarétturinni

um kaupgjald var tekinn af

verkalýðnum, bæði einstakl-

ingum og félögum. í þessum

verkum hefur stefna Alþýðu-

flokksins lýst sér, á siðustu tím-V

um. Já, satt er það, hún hefur

verið „föst og ákveðin", en

hvað finnst mönnum um varð-

stöðuna um „hagsmuni fólks-

ins" og um viðspyrnu ,,á móti

hverri réttindasviptingu"?

Nú er rétt að menn geri s

ljóst, að engin vinnulöggjöf, ei

in lög um bann við kauphæk

un hefðu verið samþykkt á t-

þingi, ef verkalýðurinn hel

staðið gegn jþeim, sem einhu;

stétt, og ef allir þeir fulltrúí

sem verkalýðurinn sendi áþin

og þar á meðal þingmenn I

þýðuflokksins, hefðu beitt s

gegn þeim. Öll þau þrælalc

sem Alþingi hefur sett ge

verkalýðnum, eru sett í trau

þess, að til enu verklýðssvi

árar! á þlngi, menn sem, að J

er bezt verður séð, vitandi vi

em að svíkja verkalýðssamtc

Ihií hendur afturhaldinu. í>e

ir þingmenn eru þingmenn i

þýðuflokksins, mennirnir m

„föstu stefnurnar". Sleppt

svö Alþýðuflokknum sáluj

Friður sé með jarðneskum 1<

um hans.

Ekki lætur Morgunblaðið

sér stenda að kalla verkal]

inn undir merki afturhaldsi

„Sjálfstæðismsnn halda fyr

maí hátíðlegan" stendur st

um stöfum á síðum Morgun

Hrægammar íhaldsins hlat

yiir bráðinni, sem hinir svoki

uöu þingmenn Alþýðuflokks

hafu lagt að fótum þess. Að <

stöddu skal engu um það s^

hversu mikið afturhaldsfloi

unum vcrður ágengt í því

sundra verkalýðnum í flokki

maí. En verkamenn, mini

.þess að 1. maí á að vera og

ur verið dagur einingar en e

dagur sundmngar. Þeim d

Framh.   á   4.   sí

heilabrota þóttist ég megavera

vongóð, því mér var kunnugt

að ísl .ríkisstjórnin hafði lagt

sem svarar fimmtán krónum af

mörkum, til hjálpar aðþrengd-

um börnum á Spáni. Nú er sú

upphæð, að vísu sízt há, en

hún sýnir samt, að hugarþelið

var rétt þó höfðingsskapinn

brysti. Ég Iét því Friðarvinafé

laginu eftir að fylgja málinu á-

fram og spurðist fyrir hjá því

öðru hvom hvernig gengi; og

það gekk ekki vel. Hið fyrsta

svar, sem fékkst var nú það,

að ríkisstjórnin kvaðst hafasím-

að út fyrirspumir til stjómar-

valda á Norðurlönclum, um

hvemig flóttamannamálunum

væri þar fyrirkomið og feng-

ið það svar, að þau væri ekki

komíin! í fast horf, en væm tíí

athugunar. Þetta var, að mig

minnir, 16. des. Friðarvinafé-

lagið svaraði um hæl, að kunn-

ugt væri, að víða, t. d. í Nor-

egi og Svíþjóð væri' það látið

algjörlega afskiptalaust af ríkis-

stjórnarinnar hálfu, hvort ein-

staklingar eða félög tækju mun-

aðarlaus Gyðingabörn til um-

sjár. Jafnframt ítrekaði félag-ið

ósk sína um ákveðið svar hiðs

allra fyrsta, þar sem málið væri

afaraðk^llandi, þörf á skjótri

hjálp nauðsynleg, en erfitt um

ferðir   hingað ' til   landsins.

Ekkert svar fékkst frá forsæt-

isráðherranum, hann virtist

eiga erfitt með að ákveða sig.

Friðarvinafélagið innti hann svo

þráfaldlega eftir svari, bæði

skriflega og þó einkum munn-

lega, en árangurslaust, pg í þvf

þófi gekk þar til loks að svarið

kom þann 16. febr. síðast lið-

inn. Svarið var skorinort, skýr

ingarlaus neitun. Vegna þess

hve lengi stóð á svari forsætis-

ráðherrans þá dró ég um of

að gera boð eftir barninu,  en

þó að það fengi ekki leni

landvistarleyfi en þetta hálf:

sem lögin heimila, vildi ég sí

að það kæmi, hélt kannske

eitthvað úrrættist seinna n

dvalarleyfið. En þegar skri

var, var það um seinan. E

ert svar kom eftur, og frá k

unni austurísku hef ég ekl

heyrt síðan. Líklega er hú

einhverri fangabúðinni h

Hitlers, en hvar litla stúl

hennar flækist vil ég helzt c

hugsa um.

Herra ritstjóri! Þér hafið

ið mig um frásögn af oi

greindum viðskiptum mír

við forsætisráðherrann, Y

mann Jónasson. Hér er húr

er yður velkomið að birta h

í blaði yðar ef þér vilfiið. E

vill getur það orðið til \

að einhver skýring fáist á þ

ari fruntalegu framkomu i

herrans. Mér er hún óskil

leg. Sú túlkun sumra samh

hans, að hér sé um að r;

verndun okkar margbland

íslenzka kynstofns getur

ekki komið til greina, í þ<

sambandi, þar sem eingö

var um börn að ræða og

srutt tímabil. Slíka grunVtn

er ekki hægt að ætla ma

sem náð hefur prófi í lög

jafnvel þó hann sé eitthvað

vegaleiddur andlega af di

torsdýrkun. Það er kannske

ara að geta þess svo að S£

sé öll, að eftir því, sem

bezt véit ráðfærði ráðherra

aldrei neitt við forráðan

hinna flokkanna, um afgrei

málsins, þó veit ég ekki

vissu um Flokk þjóðern'issi

en tel það ólíklegt. Hern

Jónasson á sjálfsagt einn 1

urinn af þessum málaloktu

26.-4.   193<

i    Katrín Thorod

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4