Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn

						Föstudagu?    3.    de3.    1948.
ÞJÖDVILJINN
Frjálst og fuilvalda ísland er
þrítugt í dag. 1. des. 1918 færði
oss þá giptu í skaut, að þess
dags verður in'mnzt um aldur.
Engir skuggar andvægra ó-
kappa gætu fauiið minningu
hans, engin birta síðari happa
eða sigra borið hana ofurliði.
Hugstæoast er oss í dag, að
vér getum fagnað þessum þrí-
tugasta afmælisdegi íslenzks
sjálfstæðis sem alfrjáist lýð-
veldi, lausir með öllu við um-
merki þeirra f jötra, sem á land-
inu Jágu og enri loddu við oss
eftir sigurinn 1918, enda var
sá sigurinn mestur, að gert var
ráð fyrir og það tryggt, að vér
gætum afmáð þau ummerki á
tilskiidum tíma.
Minningadagar, sem helgað-
ir eru þeim viðburðum sem hæst
ber í vitund þjóðarinnar, eru
ekki  óíyrirsynju né   út í  blá-
eða  annarlegrar  forsjár,  enda  séu og foringjar góðra flokka í hönd fara, bæði í orði og verki. Blöðin, ekki aðeins þau ísleuzku,
þótt margt hefði að sjálfsögðu
betur mátt og átt að fara, af
meiri fyrirhyggju, varúð og viti,
en raun varð á.
Önnur tíðindi, aðsteðjandi og
engu minni, hafa orðið af völd-
um heimssögulegra viðburða.
Enn er erfitt um vik að dæma
af réttvísi um það, hvernig þol-
rif þjóðarinnar reyndust í
þeirri raun. Til þess skortir enn
yfirsýn og vér, sem nú lifum,
of mjög við málin riðnir. Þó
er það jafnan skyldast góðum
dreng og drengskaparþjóð, þeg-
ar mikið er í húfi, að leggja
stund á að sjá sem gerst það,
sem miður fór í eigin fari og
atferli. Hið góða skaðar ekki.
Það gildir líka hér. Hið góða
og giptusamlega skaðar ekki
framtíðina. niðja vora, og fyrir
það hljótum vér umbun sögimn-
og góðir Islendingar jafnvel?
Ég skírskota um það til heil-
brigðs hyggjuvits almennings.
Og eins og það sé ósæmilegt að
gagnrýna slíka hluti, og það
jafnvel þótt það . kosti sam-
stöðu með vondum foringjum
vondra flokka! En slikar samn-
ingagerðir    má    bæta,
Mér virðast misbrestir á, að heldur fjöldi erlendra blaða,
slíkri húsföðurskyldu sé gegnt I minna á söguna um tröllin, setn
af ýmsum þeim, sem mikla á- áttu aðeins eitt auga, sem þau
byrgð bera. Það var aldrei ieigðu hvert öðru. Það mætti
góðra drengja háttur á ís- e. t. v. segja, að ísl. blöðnm.
landi, ef útlit var uggvænlegt, virðist ekki útmæld afnotiu
að láta æsilega og æra báts-ifram 'yfir tiltölu stærðar og
höfn  sína eða   hjú með óhóf- > fjölmennis,   ef   miðað   er   við
ef    að , legum  hrellingum.   En   slíkrar ' þrástag og einsýni.
er hugað í tíma og ef flokks- j tagundar   tel   c'g   ekki   aðeins ,     Vera má,  að   þeir séu til  á
nauðsynjar  véla   ekki   svo   um ' gegndarlaus   brigzl   um   vísvit- ! íslandi, sem fórna yildu sjáifs-
fyrir mörinum,   að   hvers   kon-   andi   svikráð   íslenzkra   manna   forræði þjóðarinnar fyrir kcra-
ar yfirsjónir eða vafasamar úr-   við     frelsi     landsins,     heldur j múnískt stjórnarform og skipu-
upp    til   ýmiskonar,  vafasaman    frétta-
lag. Og vera má, að þeir séu
líka til, sem vildu fórna sjálfs-
forræði, til þess að forða þjóð-
lausnir    séu    hafnar
dyggða og afreka.                        flutning.              Furðuflugvélar
íslenzks sjálfstæðis verður sveima yfir landinu, að því er
hvorki minnzt né það á annan f°iki er tjáð, njósnarmenn leita i inni frá kommúnisma. Veit ég
hátt rætt til nytja án þess að færis, sitja um oss, bæði í lofti, ekki, hvorir verri eru, sem Is-
litið sé út fyrir landsteina og á landi og sjó. Stundum koma lendingur get ég ekki gefið þar
inn úr spariklæðum innanlands- börnin inn af götunni, skelfingu mikið á milli. Þeir, sem láta af-
mála. Veðurspár flestar hafa 'ostin yfir væntanlegum, óvíg- | stöðu sína til kommúnismans
frá því, er styrjöld lauk, látið um flug'her, sem muni steypa i blinda sig eða skekkja sína ís-
illviðralega,  þótt enn sé kyrrt  °gn   og   dauða   í   formi    elds  lensku  sjón,  er.u   óhappamena,
inn árlegir tilhalds- og hátíðis- ' ar, svo ekki    sé    hærra seilzt,' að kalla. Og hvað sem  v;ður-  brennanda eða banvænna sýkla  hver sem flokksmerkin eru og
hvenar   tegundar sú tröllriða,
som þeir eru haldnir af.
Svo kann að fara, að galdra-
veður hið næsta, sem yfir hehn-
dagar. Tilgangur og gildi þesc
er að sjálfsögðu að festa augu
hverrar hjáfarandi kynslóðar œ
að nýju og hvað eftir annað á
því, sem vér eigum dýrmætast
sem þjóð, því, sem mestu var
til kostað að eignast og aldrei
skyldi glatast. Slíkir dagar eiga
að árótta og örva það, sem alla
tíaga skyldi með oss búa, að
vér geymum mað oss minningar
Islands á þann veg. að vér verð-
um við það sjáifir árvakrari og
einbeiííári, gátsarnari og. glögg-
ari, í stuttu máli hæfari til
þess að varðveita og ávaxta
það, sem fer.gið er, halda í
horfi, hugsa og stefna rétt.
Það sem vöröar eru vegfaranda
cg viíar sjófaranda, það skyldu
slíkir dagar vera þjóðinni í rás
ára og ættliða.
Augljóst er þáð, að slíku hlut-
verki henta ekki húrrahrópin
ein eða skrúðiniklir sveigar á
bauíasteina þeirra., sem fyrr-
um gerðu vel og. fórst farsæl-
lega. Góð minn'mg enga gsrir
stoð, eí hún örvar ekki sýknt
og heilagt tii heiibrigðrar sjálfs
gagnrýni, eudurskoðunar á
sjálfum sér, athugunar á gangi
sínum.
Mikii tíðindi hafa orðið i
sögu landsins á því skeiði, sem
runnið er umliðna þrjá ára-
tugi. Vér megum minnast þess,
svo sem oft er gert, að þjóð-
in hefur farið hamförum í um-
bótum á hag sínum, tileinkað
sér tæk^i og hagnýta kunnáttu,
nytjað sitt land og cinkum
sinn sjc af tvímseialausum dugn
aði, lyít grettistökum á ýmsum
sviðnm menninga.r — allt í
skjóli fceirra róttinda, sem hún
öðlafiist með frelsjnu og bein-
línis borin uppi af bylgju þeirr-
ar djöríungar, áræðis og mann-
dó;ns, rem frí'slð vakti. Það
verður ekki með sanni sagt,
að þeir hafi reynzt sannspáir
til þessa, sern linlega eoa alls
ekki trúðu því, að vér kæm-
¦ utnst áíraia,..^.. yíra stuðnings
iiwða Sigurhfmrnar Minarm&mar dósents é
þrfáiíu ára afmmii íslenzUs fvMvetld&s
\
þegar kurl eru komin til grafar.
Vítin hins vegar verða því
þyngri og dómurinn grimmari
sem meir voru hulin og hilmuð.
Vér skyldum ekki reisa sjálf-
dæmi um hlnti, sem varða líf
þjóðarinnar, á sérdrægum vfor-
sendum. Það sæmir sízt þeirri
kynslóð, sem lifði fullvcldisdiig
á morgni lífs síns og lýðveidis-
stofaun síðar. Framfíoin mun
gera meiri kröfur til vor en
allra annarra liðinna kynslóCa,
og hún hefur rétt til þéss, og
,hún mun finna""þær málsbætur,
sem oss verða . fundnar með
rökum. — Ég vil leitast við að
tala sem íslendingur eftir því
sem vit og geta hrekkur, með
það eitt í huga, að það er eitt, ! landi, að væntanleg gjörninga-
vitum líður þykir flestum svo
út að horfa, að vart murii bati
í vaendum og þykjast ekki
kunna veður út að sjá, ef ekki
fari að fárviðri, og það fyrr
en síSar. Og satt er þ-að: Þungt
dynur þjóoahafið og hvirfilvind-
um iýstur niður í ýmsum átt-
um og rnjög ber í loftið með
köflum og ekki trútt um að
grunur leiki á um sdðskratta
nokkra, scm bessu valdi og
magni þeir seiðinn hvor upp
á annan. Má cnda greina foi'-
dæouskap og rammar tölur á
máiþingum þjóðanna og verour
ekki sagt, að sú kveðandi sé
alltént fögur að heyra. En það
hafa   ýmsir   fyrir   satt   hcr   á
sem oss bindur: að elska vort
land fyrir ofan allt stríð. ¦—
Handan allra flokka og ein-
staklinga. er Island. Mér kemur
ekki í hug að flytja frá þeim
bæjardyrum, sem ég vildi til-
einka mér með þessum orðum,
neina allsherjar gagnrýni á
þessum vettvangi á aðgerðvim
ísknzkra ráðamanna eða við-
brögðum þjóðarinnar næstliðin,
róstusöm ár, né taka til ýtar-
legrar meðferðar einstök stór-
mál. En fáein alvöruorð vildi
ég sagt hafa.
Það er sannfæring margra
góðra Islendinga, að verr hafi
til telcizt um örlagaríkar samn-
ingagerðir við önnur lönd á
vori lýðveldisins en efni stóðu
til eg æskilegt var, og raun
þeirra gerða þó engu betri orð-
ið, það sem af er, en spáð var
í uggsemi og vantrú. Þetta er
ekki flokkspólitkk sneið. Eins
og mönnum geti   ekki  yfirsézt
veður muni vísast mætast yfir
íslandi. Og það er að vonum
mjög á dagskrá, hvaða afstaða
skuli tekin til þessa umrædda
skrattagangs, að hverju, &znx
fer.
yfir borg og byggð, jafnvel á
komandi nóttu. Börnin á göt-
unni eru bergmál þess, sem
talað er á heimilum og það aft-
ur bcrgmálar blöðin. Hver er
tilgangur þeirra, s;m a!a á
slíku? Vakir það fyrir þeim að
hervæða þcssa þjóð hugarfars-
lega gegn yfirvofandi háska,
gera hana betur sjáandi, stillt-
ari, dómbærari, Iijálpa her.ni
til þess að halda vöku sinni,
búa hana betur undir það að
mæta vovciflegum vanda? Þá
væri vel, ef sá væri tilgangur-
inn. En árangurinn verður ekki
slíkur, hver sem tilgangurinn
er. Hræðsla og ofboð, ofsjónir
og vanstilling — það eru ekki
slíkir eiginleikar sem brynja
þjóðina né halda henni vakandi.
Hræðsla er ekki sama og varúð,
heilbrigð tortryggni, gagnrýni
cg gát. Hræðslan við kommún-
ismann ærði helming þýzku
þjóðarinnar   í  fang nazismans.
En  hér um er það fyrst að   Hræddur   maður,   draugærður,
segja, að svo virðist sem menn. sést   lítt   fj'rir   og   má    heita
séu helzti fúsir út að sjá og
á að hlýða þá kveðandi, þótt
menn snúi hlustum til sinnar
áttar hvorir, en það er gömul
reynsla, að þeir, sem ekki hafa
andvara á sér, þegar seiður
er ger í áheyrn þeirra, láta
glepjast, ganga á seiðinn og
eru þá dauðir. ,,Haldi hverr
vöku sinni, sem má", sagði
Hrútur forðum, þegar s^iðlæti
þeirra Kotkels og Grímu komu
upp, „og mun oss þá cigi saka",
sagði hann. Haldi hverr vöku
sinni sem má. Ég vildi óska,
að forystumenn vorir bæru
gæfu til að brýna þessa  reglu
slcmbilukka ef hann slasar sig
ekki til óbóta. Þjóð, sem er
heimskuð og espuð með hræðslu
áróðri verður ckki frjáls til
lengdar. Athugi þeir þetta, scm
pennum beita og prentvélum
stýra á Islandi. Ég tala auð-
vitað í „klerklegri einfeldni," —
enginn hefur annað en léð er —
og svo sem í því barna'ga
skyni að hitta, ef fyrir yrði
íslcnzk, cða mannleg, samvizka,
á bak við öll þavt firn óvægilegra
og ábyrgðarlítilla orða, sem
yfir þjóðina rignir.
Raunar er   hræðsluáróðurinn
ekki scríslenzkt fyrirbæri,  eins
Hrúts fyrir þjóoinni á  þessum' og sakir standa. Hann er inn-
í sliku, þótt góðir flokksmenn'gjömingatimum   ag þeim,  sem' fluttur hingað og óskammtaður.
inn ríður, mætist úr tveim átt-
um  yfir Islandi. Hvað verður,
ef svo  fer?  Eitt  sr víst:   Vér
megum ekki sjálfir vera hilltir'
af neinskonar gjörningum. Þjóð
in verður að vilja citt,  og það
er að  lifa  af hverskonar fár-
viðri. Það er lífsskyldan  sjálf.
Og til þess þarf það fyrst, að
allur kjarni  þjóðarinnar,  hvað
'sem fáum einstökum líður, slái
ckki vuidán á hvorugan veg, því
hvort vci'við,   scm   cr, fer með
oss, cf þnð skellur á  oss flöt-
um eða öfugum. Við lífsskyldit
bjóðarinnar verðum vér að miða
og  ekki  við það,  sem  flutt er
i'ir  seiðhjöllum   að  austan  e3a
vestan, norðan eða neðan. Það,
sem hc'r er  átt við,   er  ckkcrt
annað en það, sem verið hefur
og hlýíur að vera annað borð
þess sjálfstæðis,  sem  vér höf-
um öðlazt og ber að vaka yfir-
en það er hlutkysi að öllu sjálf-
ráðu. Hlutleysi felur í sér hætt-
ur,   það    er    ljóst,   það    felur
í sér hernámshættu, það vitura
vér af reynsiu, það tryggir ekki
gegn      Arásarhæ'-tu.    En      öU
skakkaföll sem vér kunnum att
verða fyrir sem hlutlaus þjóð
eru  bætanleg. Hitt verður vís-
.ast aldrei  bætt, e.f vér gefum
það upp, með öllu því, sem slik
uppgjöf felur i sér cg leiðir af
sér. Og hverjir eru þeir foringj-
ar íslenzkir, sem treysta sér til
að sameina þjóðina alla og e:a-
huga   um  af,stöðu   til  annarrar
hvorrar áttar? Ekki bætir það
úr,   ef  hún   gengi   sundruð   til
sliks  ævintýrs. Vér   eigum  ura
þrjár leiðir að velja: 1. Þá, sem
vér  erum  m'i  staddir  á,   þ.  e.
að veita stórveldi  ítök og rð-
stöðu, sem býður  öllum  hæt^-
um heim cn tryggir ekki gegi
neinum.   2.   Að   láta   stórve'di
viggir?a landið svo að fullt ör-
Framhald á 7. síðOi,
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8