f) _ ÞJÖÐVILJINN -•¦¦ Þriðjudagur 10. febrúar 1953 ' Gunnar Benedlktsson Tithöf- i undur hefur tekifS að sér að í skrifa í í\jóðvirjann vikulega yfirlitsgrein um efni útvarps- ins. — Fyrsta greinin birtist í úag — einskonar inngangsgrein að þessum fasta þætti, en hann i mun eftirleiðis birtast hvern þriðjudag... Konungurinn er dáinn! Lifi konungurinn! Stundum verða tveir stórat- burðir samferða, þótt ekki verði rakið rökrænt samband þeirra á milli. Um leið og Þjóðviljinn stækkar upp í 12 síður, þá verða íyrstu skipti í sæti útvarpsstjóra við Útvarp Reykjavík. Jónas Þorbergsson hefur skip- að þetta sæti allt frá fyrstu dög- um þessarar menningarstofnun- ar til síðustu mánaðarmóta, um meira en 20 ára skeið. Á herðum hans hvíldu allir byi-junarerfið- leikar svo margbrotins og um- fangsmikils starfs. Hann hafði mikla kosti til að bera til að ;-gegna þessu starfi, hann var rnaður hugsjóna aldamótanna og átti drauma um starf til auk- innar menningar. Ég héf ástæðu til að efa að starfslægni hans hafi verið í fullkomnu samræmi við vilja hans til góðra verka ög hátíðlegar stemningar hja'rt- ans. Starf sitt auðnaðist honum' að rækja á þá lund, að yfirráða- stétt íslands um miðja 20. öld, þótti vel fara á því að kveðja hann með nokkurri háðung að starfi loknu. Hvernig er líka hægt að hugsa sér það að heil • stétt, sem sölsar í vasa sinn í andstöðu við öll guðs og manna lög, tugi og hundruð milljóna árlega, geti fyrirgefið þvílíkan . aumingjaskap sem þann að vera að gugta við með hangandi hendi -að næla sér í nokkrar þúsundir samkvæmt lagalega vaíasömum, en í reynd hefð- bundnum reglum og hætta svo við allt saman í miðjum klíðum. Þá te'l ég vel til takast um starf Útvarpsins í framtíðinni, ef síóyslu 'V/tku. bornir og óbornir útvarpsstjór- ar stutnda starf sitt af þeirri al- úð og hæfni sem Jónas Þor- bergsson. En vel hefði ég getað unnt honum þess, að hann hefði ekki þurft að kveðja með því'' að opinbera andlegakölkunjafn- átakanlega og ríann gerði með yfirlýsingu sinni um, hve mik- ils virði væri ákvæðið um hlut- leysi útvarpsins og hve vel því hafði verið fylgt um hans daga. Eitt er að neyðast til að þola ósóma, annað að gera sig blind- an fyrir því, að hann eigi sér stað. Og svo er kominn nýrútvarps- stjóri. Og svo sem byljótt "var; um hinn fráfarandi, þá munu nú margir vænta, að guðs friður . umlyki hinn komanda. Margt hefur hann gott til brunns að bera, og þó er hann raunar ekki margbrotinn maður. Á vissan hátt er hann allra manna íslenzkastur, og þó er hann næsta snauður að flestu því, sem íslenzkir andans menn hafa talið sérkennilegast fyrir ísland og það, sem íslenzkt er. Hann er hreint ekkert sambland af frosti og funa, fjöll á hann ekki, en mikið af sléttum, engin hraun, því að hann hefur aldrei gosið, og lítt er hann sambærilegur við djúp sjávarins. í sumra augum gæti hann nálgast það að vera fagur, en hann er svo fjarri því að vera ógurlegur sem hugsast getur. „Kvöldblíðan lognværa kyssir hvern reit". Vílhjálmur Þ. Gíslason hefur fengizt við margt starfa, og lítt eða ekki 'hefur hann verið sak- aður um vanrækslu þeirra. EríSá " tel ég það sannast mála, að hann hefur reynzt mjö'g óaðfinnan- legur í síörfum, og reyndar hef- ur hann þá staðið sig bezt, þeg- ar hann hefur ekkert gert. Til hinztu stundar skal ég muna Vilhjálmi Þ. Gíslasyni það; hvernig hann stóð sig í Finna- galdrinum. Og hetjudáð hans var þá í því fólgin að gera ekki neitt. Og það var mikil dáð við þær aðstæður, þegar samstarfs- menn hans höguðu sér eins og brjálaðir misindismenn, þá tal aði hann reyndar um sama sem ekki neitt, en af fullu viti, um- lukinn íslenzku heiði. Þannig birtist styrkur Vilhjálms. Vonir þær, sem ég el í brjósti um starf hans sem útvarpsstjóra, eru ekki bundnar við menningarleg ný- mæli, heldur óvirka andstöðu gegn síauknum kröfum um þátt- töku Ríkisútvarpsins í afsiðun- arherferð ríkisstjórnar íslenzku auðstéttarinnar. Vilhjálmur er „Hæ, íröllum meðan við tórum" Hvers k©nm fólks s^ ~~~} kurteis maður með ágætum í upprunalegustu merkingu þess orðs. Hann fyrirlítur allt sið- leysi og ruddahátt frá innstu rótum síns rólega hjarta. Mér þykir ólíklegt, að hann láti tregðulaust ýta sér út í þástarfs- háttu, sem er hrein glæpastarf- semi eða villimennska í vitund 'þeirrar menningar, sem umlukti Vilhjálm í æsku hans, jafnt innan veggja heimilisins og í andrúmslofti skólanna á hans skólaárum. Nú má segja, að þa'ð heyri ekki beint undir starfssvið útvarpsstjóra, hvað þjóðihni er !w" ' *"Pfamh'ald-á<*fl.*,]fðfí Eitt verður ekki um villst . af 'dag-legum skrifum AB-,blaðs- ins um Verkamannaféiag'ið Dagsbrún, aS því finnst fleiri þurfa að ' e.iga innkvæmt í þetta félag með fullum rétt- indum heldur en tíðkast hefur íil þessa — -og að þeim AB- mönnum er mikið í mun að á þessu verðí breyting- nokkur. Ekki hefur AB-blaðið getað bent á eitt dæmi þess að synj- að hafi verið um réttindi í Dagsbrún einum einasta manni, . sem að féTagslögum gat kraf- izt þeirrá. Og ekki hefur þetta blað heldur bent á neitt í lög- um Dagsbrúnar er torveldi verkamönnum í viðkomandi —- starfsgreinum að ná þar fé- la.gslegum rétti sínum. Hvers konar fólk er það þá, sem AB-liðið ber fyrir brjósti varðandi félagsréttindi í Dags- brún? — Svar víð þessu væri helst að fá með því að kynna sér hver háttur ríkir um fé- lagsréttindi þar í félögum, sem þeir AB-menn eru ráðandi. Tökum aðeins eitt dæmi. I Sjómann.aféiagi Eeykjavík- ur eru með fullum félagsrétt- indum hundruð manna, er ekki hafa stundað sjó í 20—30 ár. Þetta eru sem kunnugt er íðjjuhðldar, framkvæmdastjór- ar, embættismenn, kaupsýslu- menn, ymis konar atvinnurek- endur o. s. frv. Jafnvel hátt- settir menn í samtíikum at- vinnurekeuda svo sem formenn stcttarsambanda þeirra eru þar með fullum réttindum. Menn þessir mynda hinn alkunna iandher gegn sjómöhnum í stærsta sjómannaféiagi lands- ins. Þegar sjómenn eru sem flestir fjarverandi kalla AB,- menn saman þýðingarmestu félagsfundina með landher sín- um til að láta hann kjósa sig t.d. á sambandsþing. Þessi sami landher er .svo látinn ríða bagga. muninn gegn sjómönnum í alls- herjaratkvæðagreiðslum svo sem við stjórnarkjör o. fl. •— Á honum byggjast völd at- vlnmirekenda og þjóna þeirra í Sjómannafélagi Keykjavíkur. Fyrir rúmum 10 árum með- an AB-menn höfðu Dagsbrún í sínum höndum reyndu þeir að mynda um sig sams kon- ar her manna úr ýmsum þjóð- félagsstéttum, en voru Rindrað- ir í því af Dagsbrúnarverka- mönnum undir forystu samein- íngarmanná, þeirra Sigurðar Guðnasonar, Eðvarðs Sigurðs- sonar, Hannesar Stephensen o. fl. þekktra forystumanna fé- lagsins. Það er því lítill vandi að ráða í hvers konar liðsafli það er sem þeir AB-snatar auð- vaidsins harma að ekki skuli vera til taks innan Dagsbrúnar gegn Dagsbrúnarve'rkamönn- um: — I'að er lið úr ýmsum þjóðfélagsstéttum allt frá kaup sýslumönnum, atvinnurekend- um og fors.tjórum auðvalds- fyrirfcœkja til háttsettra for- . ystumanna í síéttarsamtökum andstæðinganna. — li-listinn er f ulltrúi slíkrar stefnu í skipulagsmálum verkalýðssam- takanna, iisti fimmtuherdeildar atvinnurekenda og auðstéttar í verkalýðssamtökunum. — xx AB-MENN buðu upp á borgara- fund í Stjörnubíó í fyrradag, í fyrsta skipti eftir valdatöku Hannibals generáls. — Áður en fundur hófst voru leiknarhljóm- plötur og dUndu- við kröftugar karlakórsraddir syngjandi: ,,Hæ, tröllum meðan við tórum — meðan víð tórum" og var vissu- lega trallað fundinn á enda. Þarna voru þá mættar allar „nýju" stjörnurnar, banamenn Stefánanna, svo sem stjórnar- maður Ameríkubankans, Gylfi prófessor; ármenn Vilhjálms Þór, þeir Benedikt Gröndal og Baldvin Þ. Kristjánsson, Jón klofningur og nokkrir aðrir, að ógleymdum sjálfum Hannibal, en Haraldur Guðmundsson fékk að gefa þeim orðið. Stjórnarmaður development- bankans, Gylfi, varfyrsturræðu- manna. Af alkunnri rökfimi sýndi hann mönnum fram á, að sá íslenzkur her, sem hann vildi stofna, væri allt öðru vísi en sá her sem þeir Hermann og Bjarni Ben. vildu koma á og væri hann því algjörlega á móti öllum íslenzkum her. Var það strax mikið grin. Jón talaði um lærdóma verk- fallsins. Lýsti hann yfir því, að sigurinn í verkfallinu hefði orð- ið miklu meiri en hann sjálfur hefði nokkurn tíma gert sér vonir um, alveg eins og menn vissu það ekki fyrir löngu. Verst væri að Alþýðuflokkurinn hefði ekki á bak við sig öruggan meirihluta í verkalýðshreyfing- unni. ,,Ég var á fundi í Dan- mörku þar sem mættir ,voru 1000,, fulltrúar- frá „vgrkalýðs-_ hreyfingunni og þar var sam- þykkt að Ieggja stórfé til starf-' semi danska Alþýðuflokksins, í blað þeirra og kosningasjóð". Sárnaði Jóni, að það skyldi ekki líka vera hægt að gera hér. „En fyrir ytri atvik, hefur flokkur- inn beðið mikið afhroð", sagði r* hann. Ekki skýrði hannfrá því hver þessi ytri atvik voru. Hinar frómu óskir pínulitla flokksins um aukin áhrif, ein- kenndu flestar ræðurnar. „Hugs- ið ykkur, sagði Benedikt Grön- dal( hversu öflug fylkingin verð- ur, þegar búið er að þurrka út kommúnistaflokkinn og allir fylgismenn hans hafa skipað sér undir merki Alþýðuflokksins". Lestina rak Hannibal. Fór raeðu- tími hans í að hrósa meðstjórn- armönnum sínum og sjálfum sér. En það væri bara ekki nóg að hafa svona fyrirtaks forystu. Það þyrfti líka liðsmenn. Mun hann hafa satt að mæla. Til þess að lífga upp á sam- komuna hafði veriðfenginnleik- ari. En ekki leið fundarstjóran- um Haraldi vel og heldur lág- kúrulegar urðu krataspírurnar þegar hann þrumaði yfir hausa- mótum þeirra Bifröst, kvæði Guðmundar Böðvarssonar: ^,Eg veit að viti h'ófum hnotiS á torfærri götu. Eg befði kannske átt aS segfa það berári orSum: Það vex engin hjóð viS að þiggja hinn blóSstokkna pening, fyrir bátttöku og hlýSni í sam- særum, ranum og morSum. Og vei þeim sem tengja vór ör- l'óg vtð eySing og dauSa, þau óhœfuverk sem að l'áqSu oss í blekkina forðum". Að lokum skal þess getið að all- ir ræðumenn voru sammála um að„sósíalis,tar.væru slæmir menn og væri þeim stjórnað af er- lendu stórveldi, en til þess þarf reyndar ekki að halda borgara- fund. Það geta menn lesið dag- lega í Morgunblaðinu. Alla þessa hallelújasamkundu einkenndi inngangssálmurinn: , Hæ, tröllum meðan við tórum". Ym iim endtirnyjiiii strætisyagnaíiBar ¦ Þegar fréttir hafa borizt af rekstri Strætisvagna Reykja- víkur hefur foi'stjórinn virzt hafa mikinn hug á að- endur- bæta samgöngur í Reykjavík og nágrenni, bæði með endur- nýjun vagna, nýjum leiðum og ýmsurn achúnaði sem kcmið hefur farþegum til góða. Um. leio og maður gleðst yfir þess- um framfarahug, vakna þó í hug manns ýmsar spurningar þessum málum viðvíkjandi. Þegar forstjó/*i S. R. lætur frá sér heyra um nýjungar, virðast þær að • mestu vera bundnar við innflutning sér- stakrar vagnategundar, sem.sé sænska Volvo-yagna. Vagnar þessir eru að vísu viðurkenndir vagnar hvað snértir styrkleika og sparneytni, og vir'ðist . í fljótu bragði ekkert nema gott um þetta að segja, ef ekki all- ur áhugi ¦ forstjórans virtist beinast að því einu markmiði að flytja inn sem flesta Volvo- vagna, en heildverzlun bróður hans hefur einkaumboð fyrir Volvo-verksmiðjuna, svo tryggt er að umbojslaun fyrir sölu vagnanna renna ti! ættarinnar. Heyrzt hefur að forstjóri S. R. hafi haldið því fram, (líklega sem afsökun) að hann hafi ekki ráðið um val þess- arar vagnategundar til fólks- flutninga um Reykjavík, held- ur hafi það verið nefnd, skip- uð af bæjarráði sem hafi mælt fyrir um innflutning á Volvo- vögnunum. Nú er full ástæða íil að halda að þetta sé beins tilbúningur forstjórans, ef rétt er eftir honum hermt, því að a. m. k. einn nefndarmanna hefur haldið því fram, að nefnd- in hafi á engan hátt mælt sér^ stakíega með Volvo-vögnum, heldur hafi nefndin kornizt að þeirri riíðiirstöðu (ekki ný nið- urstaða!) að die'íelvagnar væru num sparneytnari 'en benzín- vagnar; þa.nnig hafi hún eln- ungis niælt með þv! að dLese!-- va^nar væ:n t'eknir í stað benz- ínvagna, sem höfðu áður verií að m,iklum meir'druta í þjón- ustu S. R. Nú er bað sannað mál, ao Volvo-vagnar, þótt góðir séu, skara 'é. engan hátt f.vam úr t. d. þýzku vögnunum .Merced- es-Benz eða sænsku vögnunum Scáridiá Vabis, nema síður sé, en verðið er talið svipað. Eftir þessar hugleiðingar verður manni á að spyrja: Er það mikið hagsmunamál Eiríks Ás- gerssonar að inn verði fluttir Volvo-vagnar? Nú er önnur hlið á þessu máli, sem strætisvagnanotend- ur hafa mikinn áhuga fyrir. Fyrir rúmu ;ári síðan var önn- ur nefnd skipuð til athugunar á heppilegustu úrbótum á rekstri S. R. Mun í þessu sam- bandi Jón Gauti hafa verið sendur til Ameríku til athug- unar á rekstri rafmagnsvagría til almenningsnota í borgum. Þessi athugun mun hafa kost- að bæjarfélagið ærna peninga. Fyrir um hálfu ári kom svo greinargerð um nýjungar á þessu sviði frá Jóni Gauta og meðnefndarmönnum hans, sem 'munu hafa verið þeir Stein- íyrímur Jónsson rafmagnsstjóri, Þór Sandholt skip'alagsstjóri og Eiríkur Ásgeirsson for'si.ióri S. R. S greniargerð þcssiari kcm frftin ðámhíjóða ái't a'dra hcfftd- a,rm?.i5na að tólraagnfevágiíar, avnnefndir GYI?.0-vagHar, myndu vera hepp'Ien;asía frssm- tíðarlausnin. Við slíkt vágffia- kerfi er stofnkostnaður talinn líkur eða lítið hærri en diesel- vagnakerfið, en Gyro-vagnar hafa þá miklu yfirburði að end'- ast 3 til 4 sinnum lengur en dieselvagnar og nota innlehda orku í stað hmflutts brennslu- efríis. Nam t.d. gjaldeyrissparn- aður,^ eftir því sem heyrðist, milljónum króna á ári. Þetta virðist því ekki vera rieitt hé- gómamál fyrir Reykjavík, og þjó'ðina í heild. Hvað orðið hef- ur um nefnd þessa eftir að greitiargerð herinar kom út, er Framhald á 11. síðu.
Beinir tenglar