Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn

						SE=a-
Sunnudagur 9.  janúar  1955 — ÞJÓÐVILJINN —  (7
h ¦    .
L
Þjóðlelkhúsið
1.1
Þeir koipa í hanst
eftir  Agnar   Þórðarson
Leikstjóri:   Haraldur  Björnsson
*   *   *
Fyrir fimm öldum háði lítil
og fátæk þjóð af íslenzkum
stofni helstríð sitt norður í
höfum, saga hennar er að
mestu hulin myrkri. Hörmu-
leg örlög Grænlendinga hinna
fornu hafa að vonum orðið
mörgum Islendingi hugleikin,
en harla fáum að yrkisefni;
þó hefur eitt stórskáldanna
f jallað um f jörbrot Grænlend-
inga í frægri sléttubandarímu,
Einar Benediktsson. Djúprar
fyrirlitningar á Skrælingjum
gætir í Ólafsrímu Einars, það
verður helzt ráðið af orðum
hans að Islendingar hinir
grænlenzku hafi hnigið í val-
inn vegna þess að kristnin
hafi gert þá of milda, lin-
gerða og óvana vígi, þeir
hefðu átt að ganga á milli
Tools og höfuðs á Skrælingj-
um og halda svo löndum og
lífi. Ag-nar Þórðarson gengur
í öllu í berhögg við skoðun
hins mikla skálds, að hans
dómi eyddust byggðirnar ís-
lenzku vegna þess öðru frem-
ur að landslýðnum auðnaðist
ekki að skUja og meta hina
|>eldökku nágranna sína,
Skrælingjana, halda frið við
þá, eiga við þá vinsamleg
skipti, nema hið nýtilegasta úr
frumstæðri en merkilegri
menningu þeirra og læra að
lifa í hinu óblíða og hrjóstr-
uga landi. I sjónleik Agnars
er frá því skýrt er kirkja og
stórbændur féfletta og kúga
alla alþýðu og ala á hjátrú
hennar og ótta við fordæðu-
skap Skrælingja, höfðingjarn-
ir senda hvern leiðangurinn af
öðrum í opinn dauðann til
manndrápa og rána og fórna
þannig hraustustu sonum
landsins; þeir gæta þess ekki
að afla nægra heyja og ann-
ast um bú sín, „láta vopn
gilda í stað amboða". Loks
verður ungur maður og vask-
ur, Kolbeinn að nafni, til
þess að rísa gegn öfugþróun
þessari og boða frið og sátt
við Skrælingja, en hann er
tafariaust sakaður um upp-
reisn og galdra og tekinn af
lífi, stórbændur og kirkja ótt-
ast um auð sinn og völd. En
höfðingjarnir falla á eigin
bragði og ógæfan dynur yfir
áður en varir: fjöldi manns
deyr úr hungri eftir harðan
vetur, aðrir flýja upp í jökla
eða á haf út af ótta við Skræl-
ingja, sjálfur yfirboðari kirkj-
unnar fremur sjálfsmorð, en
unnusta Kolbeins gengur hin-
um friðsömu Skrælingjum á
hönd.   Leiknum   er   lokið —
inga   hinna   fornu,    smárrar
þrautpíndrar þjóðar.
„Þeir koma í haust" er
sögulegur harmleikur, en þó
öllu fremur táknrænt verk og
skírskotar beint til nútímans;
söguhetjurnar, barátta þeirra
og skoðanir eiga sér auð-
þekktar hliðstæður í lífi okk-
ar daga. Höfundurinn er ekki
myrkur í máli, að áliti hans
verður alger friður að ríkja
þjóða í miili og gagnkvæmur
skilningur og bræðralag, að
öðrum kosti er menningin
dauðadæmd og öllu mannkyni
bráður voði búinn. Þessi meg-
inhugsun gengur sem rauður
þráður um leikritið allt og er
þess mesta prýði, gefur því
hita og líf. Bygging leiksins
er gerð af sýnilegri kunnáttu,
þótt galla megi á finna, enda
um frumsmíð að ræða; og
þegar þess er minnzt að Þjóð-
leikhúsið hefur sýnt mörg ný
Ieikrit íslenzk sem heita mega
óskapnaður að formi og næsta
óljós í hugsun mega bæði hðf-
undur og áheyrendur vel una
sínum hlut.
Frumhugsun eða uppistaða
verksins er skáldinu efst í
huga, og fer þá sem oftar að
persónusköpunin verður að
nokkru að sitja   á hakanum.
Þó eru sumar söguhetjurnar
ágæta vel gerðar og bera sál-
fræðilegri þekkihgu höfundar-
ins gott vitni, eigi sízt Þóra,
hin stolta og skapmikla höfð-
ingjadóttir, unnusta Kolbeins.
Kroppinbakurinn og kirkju-
höfðinginn séra Steinþór er
lika heilsteyptur, lifandi og
sjálfum sér samkvæmur frá
upphafi til loka, en ekki ný-
stárleg persóna í leikrænum
bókmenntum. Minni rækt hef-
ur skáldið lagt við umbóta-
manninn Kolbein, það er að
sumu leyti torvelt að trúa á
forustuhæfileika hans og písl-
arvætti. Það er mælt um
Eirík, hinn auðuga höfðingja,
að hann sé maður hleypi-
dómalaus og réttsýnn og
mildur í aðra röndina, honum
er ætlað að vera fulltrúi
þeirra sem reyna að sætta og
miðla málum er í odda skerst;
en hann hugsar í raun og veru
aðeins um eigin hag og er
algert handbendi séra Stein-
þórs er á reynii', og þannig
lítilmótlegri og svipminni en
efni standa til. Sumar af
aukapersónunum eru f urðu-
lega lifandi fólk þótt lýst sé
með örfáum dráttum.
Það er ljósara en frá þurfi
að segja að Agnar Þórðarson
hefur glöggt auga fyrir
dramatískum átökum og því
sem vel má fara á sviði, pg
óþarft að benda á einstök at-
riði hugstæð og minnisverð,
þau eru mörg í leiknum. Fjör-
lítil samtöl og atvik eru á
stöku stað, einkum þá er
tveir ræðast við, og stafa af
því einu að orðsvörin eru ekki
nógu mergjuð, veita ekki
næga innsýn í ska'íhöfn mæl-
endanna og hugarstríð. Þriðji
þáttur leiksins er einna sízt-
ur að mínum dómi, uppreist-
artilraun leiguliðanna sann-
færir mig ekki né fyrri hluti
réttarhaldanna, en þar rífast
ákærandi og ákærði um lands-
ins gagn og nauðsynjar eins
og frambjóðendur á þing-
málafundi.
Það er sár harmsaga og
stórbrotin sem sögð er í þess-
Haraldur Björnsson og Herdís Þorvaldsdóttir,
sem Steinpór prestur og Þóra.
Herdís Þorvaldsdóttir og Helgi Skúlason í hlutverkum
lokið lífi o'g stríði Græniend- sínum í leikriti AgnarsiÞórðarsonar, Þeir koma í haust.
um leik og höfundinum vart
láandi þótt honum stökkvi
ekki bros eða hafi ekki fyndni
á reiðum höndum; feigð og
dauði svífa yfir vötnunum.
En - -gnar hefur sýnt að hann
býr yfir góðri kímnigáfu, og
vafalaus gróði myndi það
harmleik þessum ef gaman-
sðmum atvikum og grátbros-
legum persónum væri inn í
hann fléttað á stöku stað, en
skoplegt fólk hefur alltaf og
alstaðar verið til og getur á
sinn hátt brugðið skýru Ijósi
yfir hin flóknustu vandamál.
„Þeir koma í haust" er
fyrsta leikrit Agnars Þórðar-
sonar og gallar þess eðlilegir
og auðskildir, en kostirnir
bæði fleiri og stærri. Það er
áhrifamikið og hugtækt verk
þrátt fyrir allt og ¦ þrungið
sannfæringarkrafti og hjarta-
hlýju, unnið af listrænni kost-
gæfni, skilningi og þekkingu
og ber mjög af frumsmíðum
íslenzkra leikskálda á síðari
árum.
Þjóðleikhúsið hefur gert
leikritið vel úr garði. Sýning-
in ber vott um árvekni og ná-
kvæmni leikstjórans, Haralds
Björnssonar, föst í sniðum og
hefðbundin eins og efni standa
til, og áherzla lögð á hin
dramatísku átök í leiknum.
Haraldur fer um leið með eitt
hinna mestu hlutverka,
krypplinginn og varmennið
séra Steinþór, en hræðileg
líkamslýti hafa eitrað sál
hans og líf allt frá bernsku.
Ætla mætti að óreyndu að
leikur Haralds minnti eigi
lítið á Klenow prófessor í
„Þeim sterkasta", svo eðlis-
skyldir og líkir eru þeir Stein-
þór og áþekk saga beggja;
en því fer fjarri. Séra Stein-
þór er í öllu sjálfstæður ein-
staklingur í meðförum Har-
alds og leikurinn heilsteypt-
ur sem bezt má verða, áhrifa-
mikill en mjög látlaus og hóf-
samur. — Varmenni af gerð
Klenows eða Steinþórs hafa
orðið eins konar sérgrein Har-
alds Björnssonar; og er það
ekki íslenzkri leiklist ærinn
skaði   að   hann   skuli   aldrei
hafa   átt   þess   kost   að  leika
Rikarð konung þriðja?
Viðskipti Steinþórs presta
og Þóru, hinnar unga og
fögru höfðingjadóttur, eru
veigamikill þáttur í leiknum.
Herdís Þorvaldsdóttir leikur
Þóru og vinnur ótvíræðan sig-
ur. Það sópar að vísu ekki
verulega að henni í hinum
fyrri þáttum, en leikurinn er
jafnan fágaður og traustur;
og verulega átakanleg og til-
þrifamikil er tíilkun hennar í
lokin, þá er Þóra er nýstigin
upp úr þungri legu, sýnilega
hálfsturluð en þó með réttu
ráði er á reynir, hún taiar í
tómum líkingum og gátum og
kemur loks fram langþráðum
hefndum. I leik Herdísar birt-
ist öll lyndiseinkunn og saga
hinnar hart leiknu stúlku, hún
er þóttafull kona og gífuð,
orðhvöss, ástríðumikil, ti.'fmn-
inganæm og ráðrík, og lætur
ekki hlut sinn fyrir neinum.
Helgi Skúlason er kornu"<g-
ur leikari sem vakið h^fur
eftirtekt í örsmáum hlutverk-
um, og fær nú mikið við-
fnngsefni í hendur í fyrta
sinn, hann er hetjan Kolbé'ntr,
talsmaður höfundarins s.nlfs.
Leikur Helga er eftirminni-
legur og verður allrar athygli,
hanu gerir Ko^beinn að víg-
reifum æsingamanni, orðhvöt-
um, fljóthuga og nokkuð ó-
styrkum á taugum, og verfiur
að ætla að sú túlkun só í sam-
ræmi við skUning höfundar og
le'kstjóra; en aðra. leið h<^ði
mátt fara að mlnum dcni.
Gerfi Helga er ágætt, og m-íl-
sníall er hann og auur hínn
knn'esíasti þótt framsögiin
sé ekki alltaf nógu hnitmið-
uð og öru^s;, og hrevfin^ar
hans ekki alltaf viðfeldnnr;
en svo mikið lætur hinn ungi
leikari að sér kveða á* á-
nægia er á að horfa, þrótt og
dirfsku skort;r hann sízt af
öllu. Það er óhætt að spá
Helga Siú'asvni góðrar fram-
tíðar á sviðinu.
Sýnu minna kveður að Jóni
Aðils í gervi Eiríks bónda, en
Framhald á 8. síðu.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12