Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn

						Laugardagur 22. janúar 1955 — ÞJÓÐVILJINN — (7
BLODSUNNUDAGURINN
22. JANÚAR 1905
Eldshirn hins rússnesha verhalýðs
eítir Sverri Kristjánsson
ÞAÐ gustaði kalt af
Finnska flóanum um
liin beinu og breiðu stræti St.
Pétursborgar sunnudaginn 22.
janúar 1905. Nepjan nísti í
gegnum dýra feldi aðalsmanna
og auðmanna keisaraborgar-
innar, er þeir þeystu um göt-
urnar í sleðum sínum, sem
ólmir fákar drógu. Og þó var
þennan dag einhver annarleg-
ur blær yfir hinni stílhreinu
köldu borg. Utan úr útjöðrum
hennar barst þungt og þreytu-
legt fótatak þúsunda manna.
Ibúar fátækrahverfanna voru
komnir á kreik, síðskeggjaðir,
klæddir dökkleitum lörfum,
sumir í ógörfuðum sauð-
skinnsfeldum að hætti rúss-
neskra bænda, fæturnir vafðir
tuskum. Hópurinn stækkaði,
fylkingin lengdist, ísaumaðir
kirkjufánar blöktu í kyljunni,
margir bárú myndir helgra
manna og dýrlinga hinnar
rétttrúuðu rússnesku kirkju.
Frosin foldin dunar undir fót-
um þessa fólks. Það gengur
hægt og silalega eftir hinum
glæstu götum aðals og auðs,
en þó er auðsætt, að þetta
f ólk er ekki að rölta út í blá-
inn, það gengur að ákveðnu
marki. Förinni er heitið til
"Vetrarhallarinnar, þar sem al-
faðir allra Rússa býr. Hér er
hið heilaga, rétttrúaða Rúss-
land á sinni pílagrímsgöngu
til keisarans, sem í hug-
myndaheimi rússnéskrar al-
þýðu hafði jafnan staðið næst-
ur guði að tign. Til hans var
jafnan leitað þegar fokið var
í flest skjól.
Þessir pílagrímar verksmiðju-
hverfanna í St. Pétursborg
höfðu með sér bænarskrá,
sem afhenda skyldi hinum
krýnda ' alföður Rússlands.
Þeir ávörpuðu hann svofelld-
um orðum:
,,Við, verkamenn, íbúar Pét-
ursborgar komum til Þín. Við
erum aumir og hrakyrtir þræl-
ar, aðframkomnir af harð-
stjórn og gerræði. Þegar þol-
inmæði okkar var að þrotum
komin, lögðum við niður vinnu
og báðum húsbændur okkar
að gefa okkur aðeins svo mik-
ið, að líf okkar yrði ekki ó-
bærileg kvöl. En öllu var
hafnað, allt er ólöglegt sam-
kvæmt skoðun verksmiðjueig-
endanna. Við, sem hér erum,
margar þúsundir manna, svo
og öll rússneska þjóðin, eig-
um engin mannréttindi. Fyrir
tilstilli embættismanna Þinna
erum við orðuir að þrælum".
Þá eru taldar upp nokkrar
bænir: uppgjöf pólitískra
saka, almenn mannréttindi,
lögákveðið lágmarkskaup, af-
sal á öllum jörðum í hendur
þjóðarinnar, almennur og jafn
kosningaréttur. Síðan lýkur
ávarpinu með þessum orð-
um:
„Keisari! Hjálpaðu fólkiÞínu!
Brjóttu múrinn milli Þín og
fólksins. Skipaðu svo fyrir, að
bænir okkar verði heyrðar, og
þámuntu gera Rússland giftu-
ríkt. Ef þú gerir það ekki,
þá deyjum við hér. Við eigum
ekki nema um tvo vegi að
velja: frelsi og hamingju eða
gröfina".
Múgurinn sígur áfram inn á
torgið fyrir framan Vetrar-
höllina. Dýrlingarnir horfa
döprum augum á fólkið, sem
er hátíðlegt á svipinn og lotn-
ingarfullt, líkt og þegar það
var til kirkju heima í þorpinu
sínu — „og þá reið af skrugg-
an og skotin....".
Allt í einu stendur lífvörður
keisarans með spenntar byss-
ur fyrir framan Vetrarhöllina.
Lúður gellur hátt, skotin
dynja á mannþyrpingunni,
menn hníga unnvörpum niður
á mjalldrifið torgið, vein hinna
særðu blandast formælingum
og bölbænum þeirra, sem lifa,
eftir stutta stund hefur mann-
fjöldinn tvístrazt, en haft á
brott með sér fallna og særða.
Hallartorgið er autt og hvitt
— og rautt. En á fönnina
hefur sagan skrifað dauðadóm
hins rússneska keisaraveldis,
þótt honum yrði ekki fullnægt
fyrr en rúmum áratug síðar.
Uppskera Blóðsunnudagsins
var eitt þúsund fallnir og um
tvö þúsund særðir. Og á þess-
um sunnudegi hófst hin fyrsta
rússneska bylting.
Og nú gekk hún fram á sjón-
arsviðið, yngsta stéttin í sögu
Rússlands — verkalýðsstétt-
in, frumburður rússneskrar
stóriðju.   Fljótt   á   litið   var
þessi unga stétt með yfir-
bragði allrar annarrar rúss-
neskrar alþýðu: lúsug, guð-
hrædd, illa læs og skrifandi,
keisaraholl og löghlýðin. En
. þó var þessi stétt ein vaxin
því hlutverki að leysa vanda-
mál rússnesku þjóðfélagsbylt-
ingarinnar. í eldskírn sinni á
torginu við Vetrarhöllina beið
hún að vísu mikið manntjón.
En lífsblekkingar hennar lágu
þar einnig særðar ólífissári.
Rússneska        keisarastjórnin
hafði um nokkurt skeið gert
sér Ijósa grein fyrir þjóðfé-
lagslegu mikilvægi verkalýðs-
stéttarinnar. Lögregluyfirvöld
keisarastjórnarinnar höfðu
um aldamótin fundið upp á
því snjallræði að stofna lög-
leg verkamannasamtök, er
nutu verndar keisaralögregl-
unnar. Með þessu ætlaði keis-
arastjórnin að slá tvær flug-
ur í einu höggi: svæla sósíal-
ista og byltingarmenn út úr
verklýðshreyfingunni og beita
henni gegn borgarastéttinni
og pólitískum kröfum hennar.
Siíkar bardagaaðferðir voru
algengar í einræðisríkjum fyrr
og síðar, Napóleon .III. reyndi
þær á Frakklandi á 19. öld
og Bismarck í Þýzkalandi
nokkrum árum siðar. Á 20.
öld hefur fasisminn leikið"
þennan sama leik í stórbrotn-
ari stíl. Hann hét Subatoff,
yfirmaður hinnar keisaralegu
leynilögreglu í Moskvu, er
kom á laggirnar lögreglu-
vernduðum verkalýðsfélögum
árið 1901. En hann fór flatt
á þessu, því að þótt náttúra
verkalýðsfélaganna væri lam-
in með lurk lögreglunnar, leit-
aði stéttareðli þeirra út um
síðir.   Verkalýðsfélög    Subat-
Framhald á  11.  síðu.
Þessi bylting hafði átt sér
langan aðdraganda. — Allar
stéttir Rússlands höfðu borið
við að þessum bálkesti: Stenka
Razin og Púgatsjeff höfðu á
18. öld reist heri gegn keis-
ara og aðii og reynt að hrinda
oki bændaánauðarinnar; ung-
ir aðalbornir hugsjónamenn,
dekabristarnir, höfðu stofnað
til stjórnarbyltingar 1825 og
leitaztvið að gróðursetja vest-
rænar lýðræðishugmyndir í
hinni svörtu mold Rússlands.
Borgaralegir menntamenn og
stúdentar höfðu á síðustu ára-
tugum 19. aldar gengið út á
meðal alþýðunnar og reynt að
bregða upp ljósi í náttmyrkri
rússneskra sveita, og þegar
þeir örvæntu um árangurinn,
reyndu þeir að vekja þjóðina
með því að vega háembættis-
menn Rússlands unz þeir
lögðu sjálfan krónhjörtinn að
velli, Alexander H., keisara
allra Rússa, árið 1881. En
allt kom fyrir ekki: keisara-
dómurinn sát sem fastast í
kraf ti hins ruddalegasta valds
og varð ekki bifað.
Stephan G. Stephansson:
Pétursbor^
Gert um varaarlausa verkamemi, skotna niður áleiðis með ávarp til Zarsins
Það stóð eins og skotspónn með berskjölduð brjóst
gegn byssunum spenntum, er atiagan hófst
Það brast ekki dyggð fyrir brottflóttans grið,
það bænheyrslulausa, það einstæða lið ¦—
þeir kappar fra Hungraðrahreysi,
þær hetjur frá Réttindaleysi!
Og svo reið af skruggan og skotin,
sem skóg lýstur elding. Svo breyttust þau mögn
í hræreyk og helkyrrðar þögn.
Svo lyf tist sa lognmökkur ögn,
sem línblæja af likbörum flotin.
Svo glórði í þau hundruð, sem höfðu þar velzt —
svo hvinu við óp þess af sársauka kvelst —
og andartaks þögnin var þrotin.
Þar stóð uppi í hertygjum lifvörður lands
hjá leifum af fylking ins vopnlausa maans,
við líkkö&t og lifandi brotin.
Svo blasti við blæðandl hrönnin,
í unnvörpum ungur og roskinn
og ellinnar vanmegn og þroskinn,
og fallinn lá bróðir um bróður
og barnið við faðm sinnar móður.
— Hún roðnaði rússneska fönnin;
Þar bænræknin böðuð í tárum
lá blóðrisa, dáin úr sárum.
Það frlðartákn, f relsunarlindin,,
sem fólkinu visaði á réttlætis dyr,
stóð flekkað þess. blóði — sem fyrr —
þau krossmark og keisaramyndin.
II.
Afreks einvalalið,
Rússiands útvöldu! Þið
hvflizt verkalok við
í framtfðarsigrinum sælir!
Hvert samvizkulnnræti sanngirni trútt,
hver sjáandi hugur, hvert mannshjarta prútt,
allt einróma máii ykkar mæUr.
Og lofKtírinu sa,            t
sem að lýðhetjur fá,
hlotnast ykkur ei á
því guðspjaUi, er trúgjarna tælir.
Hann hangir svo langt uppl í aðfara öld,
að atdrei mun ná tU að bletta þann skjöld
sú óvizka,  er óskUið hæUr.
Enn getur víst skynleysið skaðað og flengt
og skotið um f jöbnenni og einstakling hengt
En sannindi hopa el að heldur.
—  Senn verður þér, kirkja og keisaravald,
þín kúgun að glötun og tíundagjald
og heitur þinn helvítiseldur.
Því hið sti-áfeUda lið
er hið sterkasta lið,
er hugsjónir hlaupa undir vigur
gegn heimsku, sem lífsvonir brælir og yr.
—  Hver hirðir, hvor hníga skal fyrr? .
Sönn hetja um málsefnið spyr,
en síður um sigur.
Og sökum þess hrin ykkur heiðurinn á,
sem hnigandi vöktuð upp menningarþrá
þungsvæfu þjóð ykkar hjá,
sem báruð tU hamingju að hníga við svörð
og helga með blóði jafnfordæmda jörð
og höfuðból harðstjórnar andans
og hjátrúar f jandans.
Því sú kemur öld — hún er aðgætnum vís,
þó ártalið finnist ei, hvenær hún rís —
að mannvit og góðvild á guðrækni manns,
að göfugoiks framför er eiUfðin hans,
að f relsarinn eini er líf hans og lið,
sem lagt er án toUheimtu þjóðheUlir við,
og alheimur andlega bandið
og ættjörðln heUaga landið.
Þá vitjar hann moldanna, hún eða 'hann!
Sá hcimur spyr engan um kyn, bara mann!
Jafntign verður tjaldbúð og stofan!
Við Ukroitinii, þar sem þið liggið í ró,
hann leysir af fótum sér volkaða skó,
við torfdysin tekur hann ofan.            1906
¦¦¦••¦¦•¦••••¦¦•¦¦•¦¦••¦¦¦••¦•¦¦¦¦¦«•«¦•¦*
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12