Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn

						Þjóðviljinn   er            síður   í   dag

II   blað

Sunnudagur 23. desember 1962 —   27.  árgangur —  282.  tölublað.

TASAL MEÐ

HÁR

•   Frá æsku hefur hann þeyst á gæðingum um óravíðáttur öræfanna og

barizt einn við hríðar og myrkur vetrarins í hvítri auðninni — og ætíð

sigrað.

•    Tvítugur byrjaði hann að læra hljóðfæraleik, fimmtugur hóf hann

fiðluleik og áttræður að leika á flautu — og til hinzta dags mun lista-

mannseðlið loga í sál hans.

•    En hann er fyrst og fremst höfðingi, mikill höfðingi, sem hverjum

manni hefur viljað gott gera, hús hans hefur staðið öllum opið, háum

sem lágum, en þó fyrs't og fremst þeim er þurft hafa aðstoðar og greiða-

semi.

Þannig ritar Jón í Möðrudal naín sitt — með höfðaletri.

„Löhgu er þekkt um allan

Islands sal

aðalsnafnið:  Jón í Möðrudal.

Listasál   með   silfurbúið   hár.

—  Svona  minning  lifir  þús-

und   ár."

Nístingskaldar regnhryðjurn-

ar renna saman við rökkrið og

sökkva Jökuldalsheiðinni í

sorta. Fyrrum bjó fólk hér til

beggja handa. Þarna norður á

öldóttri sléttunni sem nú sökkv-

ist í regnið ólust upp í lágum

kofa menn er síðar urðu nafn-

kunnir í tveimur heimsálfum.

Brátt þeytir stormurinn á okk-

ur löðrinu af Sænautavatni.

Sunnan þess standa enn bæjar-

veggir. Svo skammt er síðan

lifað var innan þeirra veggja

að ég rnan ljóshærðan dreng

er þar átti heima. — Við för-

um norðan í Sænautafellinu, á-

fram niður í Kollseyrudal, yfir

Lindará, en þá er Möðrudals-

fjallgörðunum náð: nýfallinn

sumarshjór undir öllum börð-

um, fast við veginn. Svo tekur

náttmyrkrið   völdin.

Það er enn ljós í afgreiðslu-

skúrnum á hlaðinu í Möðrudal.

Ungur maður þar, sonarsonur

Jóns í Möðrudal, kveðst geta

hýst mig. Á þessum tíma sól-

arhrings væri ég þakklátur fyr-

ir teppi til að fleygja yfir mig,

en fólkið hér er á annarrí skoð-

un: í hvítt rúm skal ég hátta.

Félagi minn, er ók mér lands-

hornamanni yfir Fjöllin, er enn

úti að bjástra: hleður bíl sinn

með varningi annars sem hér

er strandaður; — svoekurhann

einn í mýrkrinu austur yfir

Fjöllin  í nótt.

Að morgni er enn kaldur

regnslitringur, Herðubreið hul-

in í sorta, jafnvel eldstrýturn-

ar í átt að Jökulsá vafðar

gráma; engin sóldýrð á Fjöllum

í dag. Og þá heyri ég til hans

úti, mannsins er ég var kom-

inn til að finna: Jóns í Möðru-

dal, og við það rifjast upp fyr-

ir mér fyrsta koman hingað,

endur fyrir löngu. Þá komum

vtð tveir förumenn þramm-

andi norðán af Fjöllum. Ofan

úr Vegarskarðinu að sjá lá

áin fyrir rieðan sem silfurband

í tunglsskininu: útflennt og

krapbólgin. Og það hafa frá-

leitt verið hetjulegir menn er

stauluðust austur sandinn á

svellstokknum fótum. En brátt

birtist bærinn í jaðri sandsins

í björtu tunglsskini og innan

stundar höfðu okkur verið

færðir hlýir, þurrir sokkar,

heitt kaffi og matur, — og

bóndinn hóf að leika fyrir okk-

ur á fiðlu.

Enn sem fyrr er gestkvæmt

í Möðrudal, en loks göngum

við einir til kirkju og Jón sezt

við orgelið. Á eftir tökum við

tal saman.

—   Æ,   blaðamenn   hafa   svo

vitlaust    ef tir   manni___    Nei,

kommúnistar eru ekki verri en

aðrir. Það er verst við komm-

únista að þeir eru ekki nógir

jafnaðarmenn. Ef þeir jafna

kjörin og auðæfin eru þeir góð-

ir; þá er ég með þeim. — Það

er ekkert vit í því afl nokkrir

menn   eigi heiminn   .

Og talið heldur áfram og

kemur víða við.

—  Prestar! Hvað heldurðu að

þeir, ómenntaðir mannræflar,

bjargi sálinni! Hvað heldurðu

að þeir viti um það sem eng-

inn maður hefur nokkru sinni

vitað um; það hefur aldrei

nokkur prestur vitað  neitt um

annað líf___  Nei, ég trúi ekki

á helvíti. Ég afneita helvíti al-

gerlega.

(Jón í Möðrudal mun samt

ekki afneita öðru lífi þótt hann

afneiti helvíti, því til sönnun-

ar segir hann mér söguna af

konunni sem vitjaði hans til

að smíða utan um sig.)

—  Pólitíkin! Einu sinni komu

hingað menn og voru að kiða

sér upp Við mig í þeim til-

gangi að fá mig til að kjósa

— hver sinn flokk. Ég sagðist

skyldi kjósa hvern flokkinn

sem væri ef einhver þessara

manna gæti uppfyllt 5 skilyrði:

1. Að vera eins mikill listamað-

ur og Kjarval. 2. Eins vel

menntaður andlega og líkam-

lega og Magnús Jónsson próf-

essor. 3. Eins mikið skáld og

rithöfundur og sr. Sigurður

Einarsson. 4. Að kunna sálm-

inn og lagið: 1 dag er fæddur

frelsarinn. 5. Og loks að kunna

Faðir vor. Þegar kom að síð-

asta skilyrðinu sprungu þeir —

og fóru út. 1 næstu kosningum

komu enn til mín 3 menn sömu

erinda. Ég kvaðst skyldu kjósa

flokk þess er gæti reynt sig

við mig í tónfræði. Og enn

fóru   þeir  árangurslaust.

—   Það er mjög gestkvæmt

hjá   þér,   Jón.

—   Já, hingað kemur fjöldi

manna, allskonar fólk, lista-

menn og miklir höfðingjar, öðl-

ingsmenn og uppskafningar.

Einu sinni þegar ég kom út

stóð hér niðri á hlaði feitur

maður bísperrtur. Ég fór að

tala   við   gestinn.

—   Hver var sá?

—  Þetta var Einar ríki. Hann

var svo sperrtur og merkileg-

ur svo ég spurði hann hvaða

forteikn ges-dúr og es-moll

hefðu.

—   Og  hverju  svaraði  hann?

—  Hann bara gapti og gleypti

vind.

Svo langan aldur hefur Jón

í Möðrudal þeyst á ólmumgæð-

ingum um víðáttur öræfanna,

hlaupið eftir bökum trylltra ó-

temja er í rétt var komið, tek-

ið á móti hröktum mönnum í

hríðum og myrkri, leikið á fiðlu

fyrir höfðingja og húsgangs-

menn og málað frelsara mann-

kynsins og sál fjallanna, að

hann er fyrir löngu orðinn

þjóðsagnapersóna. — En var-

lega skyldu menn trúa skilningi

sumra túrista á Jóni í Möðru-

dal. Það komu og fóru gestir

þessa dagstund er ég dvaldi í

Möðrudal. Og þá þóttist ég sjá

tvo Jóna Stefánssyni: Þann Jón

er ræddi í einlægni og alvöru

„Tónlistin er eina listln" — Jón í Möðrudal við orgel sitt.

,,,.

Kirkjan í  Möðrudal.  Jón  Stefánsson  lagði  ekki aðeins hvern stein í grunn hennar og garðinn

umhverfis, heldur smíðaði hann og búnað hennar og málaði altaristöfluna.

í einrúmi, og hinn Jóninn er

á augabragði brá yfir sig leik-

kufli, leiddi gesti í kirkju og

hóf að syngja. Gegnum þá

grímu virtist hann lesa hugsan-

ir og innræti gesta sinna líkt

og síður í opinni bók.

—   Þó ég hafi gist hjá þér,

Jón, þá veit ég lítið um þig,

segðu mér eitthvað af búskap

þínum hér.

—  Æ, ég hef sagt blaðamönn-

um þetta allt áður. Þetta er

ekkert merkilegt.

—   Þeir hafa ekki verið ég,

þeirra lesendur ekki mínir les-

endur. Hve lengi hefur þú bú-

ið í Möðrudal?

—   Ég hef búið hérna síðan

1919, en ég byrjaði búskap á

Fjöllum  1903.

—    Hvar og hvenær ertu

fæddur?

—    Ég er fæddur á Ljósa-

vatni 22. febrúar 1880. Fluttist

þaðan 16 vikna. Giftist 23 ja

ára. Fór fyrst að búa í Víðidal

á Fjöllum, var þar 2 ár, þá 1

ár í Möðrudal, fór síðan austur

á Dal (Jökuldal) að Arnórs-

stöðum, síðan í Rangalón í

Jökuldalsheiði. Flutti svo enn

í Víðidal og bjó þar 8 ár. Hér

hef ég búið  óslitið í 43 ár.

—   Þú hefur þá búið í rétt

60 ár?

—  Já, og passað kindur í 75

Heimsókn tíl höfðing/ans á Fjöllum

ár, eða frá því ég var 8 ára

gamall. Það er langur timi í

snjóum,   stormum   og   myrkri.

Allir jafnaldrar mínir eru fyrir

löngu dauðir, þótt þeir hafi átt

miklu betri ævi, léttara líf.

—  Er ekki erfitt að vera fjár-

bóndi   hér  á   Fjöllunum?

—  Það er ekkert eriiðara að

eiga skepnur hér en annar-

staðar.

—  Hefur þér ekki fundizt þú

vera einmana í fjárleitum hér

á öræfavíðernunum?

—    Nei, ég finn ekki fyrir

víðáttunni í smalamennskum,

en     ......

ég hef margoft lúinn labbað

leiðina heim að Möðrudal.

—   Fórstu ungur að fást við

tónlist?

—    Tvítugur byrjaði ég að

spila, lærði svolítið hjá Magn-

úsi Einarssyni organista á Ak-

ureyri. Var þá að læra söðla-

smíði líka, en ekki nema einn

vetur — og þó ekki heilan.

Síðan hef ég stundað söðla-

smíði og stunda hana enn af

kappi, gerði við 10 hnakka sl.

vetur, hef selt 7 hnakka og

er með  3 nýja.

—  Og þú skerð líka út?

—   Já, ég hef skorið út 80—

90 reglustrikur, bókahnífa,

brauðfjalir og handklæðabretti.

— Svo hirði ég mínar 80 kind-

ur, 3 kýr og 3 hesta eins og

aðrir menn.

Ég hef skorið þessa muni út

með höfðaletri, og gefíð þá

flesta. Það er náttúrlega vit-

leysa   að   gefa   þetta,   það   er

ekkert metið heldur er maðor

hafður að háði fyrir.

—    Þú virðist sjaldan sitja

auðum höndum, og nóg - hefur

þú haft fyrir stafni þegar þú

byggðir kirkjuna, — hvenaer

var það?

—   Byggði kirkjuna 1949. Ég

gróf fyrir henni hátt í 3 álnir

og færði hvern stein í grunn-

inn. Ég smíðaði sjálfur allt i

kirkjuna og kostaði hana sjálf-

ur. Hún er raflýst.

Við gerum hlé á samtalina

og horfum yfir grænt túnið;

svartan sandinn og fjöllin. Enn

eru þriú bú í Möðrudal, en sL

vor fór einn bóndinn niður í

Egilsstaði. — Það myndi marg-

ur sakna vinar í stað ef svo

ætti að fara að Möðrudalur

færi í eyði. Svo snúum við

okkur af tur að Jóni í Möðrudat

—  Það hefur lengi verið fjöl-

mennt hér í Möðrudal?

—  Þegar pabbi var að byggja

hérna voru hér 3 bú. Það voru

t. d. 7 Jónar hér þá og einir

3 Þorsteinar og 3 Stefánar. Þá

var kvikt hér í Möðrudal! Allt

timbrið var flutt frá Vopna-

firði á 30—40 hestum. Það

voru myndarlegar lestarferðir i

þá daga. Það var alltaf flutt á

20 hestum úr kaupstað hingað-

Vorið 1930 var flutt héðan ull

á  30  hestum.

—   Þið hafið verið birgir aí

hestum hérna?

—  Þeir komust upp í 50 hest-

arnir hérna þegar þeir voru

flestir.

SVamhald á 2. sáSu,

\

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16