Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn

						Þjóðviljinn   er            síður   í   dag
II   blað
Sunnudagur 23. desember 1962 —   27.  árgangur —  282.  tölublað.
TASAL MEÐ
HÁR
•   Frá æsku hefur hann þeyst á gæðingum um óravíðáttur öræfanna og
barizt einn við hríðar og myrkur vetrarins í hvítri auðninni — og ætíð
sigrað.
•    Tvítugur byrjaði hann að læra hljóðfæraleik, fimmtugur hóf hann
fiðluleik og áttræður að leika á flautu — og til hinzta dags mun lista-
mannseðlið loga í sál hans.
•    En hann er fyrst og fremst höfðingi, mikill höfðingi, sem hverjum
manni hefur viljað gott gera, hús hans hefur staðið öllum opið, háum
sem lágum, en þó fyrs't og fremst þeim er þurft hafa aðstoðar og greiða-
semi.
Þannig ritar Jón í Möðrudal naín sitt — með höfðaletri.
„Löhgu er þekkt um allan
Islands sal
aðalsnafnið:  Jón í Möðrudal.
Listasál   með   silfurbúið   hár.
—  Svona  minning  lifir  þús-
und   ár."
Nístingskaldar regnhryðjurn-
ar renna saman við rökkrið og
sökkva Jökuldalsheiðinni í
sorta. Fyrrum bjó fólk hér til
beggja handa. Þarna norður á
öldóttri sléttunni sem nú sökkv-
ist í regnið ólust upp í lágum
kofa menn er síðar urðu nafn-
kunnir í tveimur heimsálfum.
Brátt þeytir stormurinn á okk-
ur löðrinu af Sænautavatni.
Sunnan þess standa enn bæjar-
veggir. Svo skammt er síðan
lifað var innan þeirra veggja
að ég rnan ljóshærðan dreng
er þar átti heima. — Við för-
um norðan í Sænautafellinu, á-
fram niður í Kollseyrudal, yfir
Lindará, en þá er Möðrudals-
fjallgörðunum náð: nýfallinn
sumarshjór undir öllum börð-
um, fast við veginn. Svo tekur
náttmyrkrið   völdin.
Það er enn ljós í afgreiðslu-
skúrnum á hlaðinu í Möðrudal.
Ungur maður þar, sonarsonur
Jóns í Möðrudal, kveðst geta
hýst mig. Á þessum tíma sól-
arhrings væri ég þakklátur fyr-
ir teppi til að fleygja yfir mig,
en fólkið hér er á annarrí skoð-
un: í hvítt rúm skal ég hátta.
Félagi minn, er ók mér lands-
hornamanni yfir Fjöllin, er enn
úti að bjástra: hleður bíl sinn
með varningi annars sem hér
er strandaður; — svoekurhann
einn í mýrkrinu austur yfir
Fjöllin  í nótt.
Að morgni er enn kaldur
regnslitringur, Herðubreið hul-
in í sorta, jafnvel eldstrýturn-
ar í átt að Jökulsá vafðar
gráma; engin sóldýrð á Fjöllum
í dag. Og þá heyri ég til hans
úti, mannsins er ég var kom-
inn til að finna: Jóns í Möðru-
dal, og við það rifjast upp fyr-
ir mér fyrsta koman hingað,
endur fyrir löngu. Þá komum
vtð tveir förumenn þramm-
andi norðán af Fjöllum. Ofan
úr Vegarskarðinu að sjá lá
áin fyrir rieðan sem silfurband
í tunglsskininu: útflennt og
krapbólgin. Og það hafa frá-
leitt verið hetjulegir menn er
stauluðust austur sandinn á
svellstokknum fótum. En brátt
birtist bærinn í jaðri sandsins
í björtu tunglsskini og innan
stundar höfðu okkur verið
færðir hlýir, þurrir sokkar,
heitt kaffi og matur, — og
bóndinn hóf að leika fyrir okk-
ur á fiðlu.
Enn sem fyrr er gestkvæmt
í Möðrudal, en loks göngum
við einir til kirkju og Jón sezt
við orgelið. Á eftir tökum við
tal saman.
—   Æ,   blaðamenn   hafa   svo
vitlaust    ef tir   manni___    Nei,
kommúnistar eru ekki verri en
aðrir. Það er verst við komm-
únista að þeir eru ekki nógir
jafnaðarmenn. Ef þeir jafna
kjörin og auðæfin eru þeir góð-
ir; þá er ég með þeim. — Það
er ekkert vit í því afl nokkrir
menn   eigi heiminn   .
Og talið heldur áfram og
kemur víða við.
—  Prestar! Hvað heldurðu að
þeir, ómenntaðir mannræflar,
bjargi sálinni! Hvað heldurðu
að þeir viti um það sem eng-
inn maður hefur nokkru sinni
vitað um; það hefur aldrei
nokkur prestur vitað  neitt um
annað líf___  Nei, ég trúi ekki
á helvíti. Ég afneita helvíti al-
gerlega.
(Jón í Möðrudal mun samt
ekki afneita öðru lífi þótt hann
afneiti helvíti, því til sönnun-
ar segir hann mér söguna af
konunni sem vitjaði hans til
að smíða utan um sig.)
—  Pólitíkin! Einu sinni komu
hingað menn og voru að kiða
sér upp Við mig í þeim til-
gangi að fá mig til að kjósa
— hver sinn flokk. Ég sagðist
skyldi kjósa hvern flokkinn
sem væri ef einhver þessara
manna gæti uppfyllt 5 skilyrði:
1. Að vera eins mikill listamað-
ur og Kjarval. 2. Eins vel
menntaður andlega og líkam-
lega og Magnús Jónsson próf-
essor. 3. Eins mikið skáld og
rithöfundur og sr. Sigurður
Einarsson. 4. Að kunna sálm-
inn og lagið: 1 dag er fæddur
frelsarinn. 5. Og loks að kunna
Faðir vor. Þegar kom að síð-
asta skilyrðinu sprungu þeir —
og fóru út. 1 næstu kosningum
komu enn til mín 3 menn sömu
erinda. Ég kvaðst skyldu kjósa
flokk þess er gæti reynt sig
við mig í tónfræði. Og enn
fóru   þeir  árangurslaust.
—   Það er mjög gestkvæmt
hjá   þér,   Jón.
—   Já, hingað kemur fjöldi
manna, allskonar fólk, lista-
menn og miklir höfðingjar, öðl-
ingsmenn og uppskafningar.
Einu sinni þegar ég kom út
stóð hér niðri á hlaði feitur
maður bísperrtur. Ég fór að
tala   við   gestinn.
—   Hver var sá?
—  Þetta var Einar ríki. Hann
var svo sperrtur og merkileg-
ur svo ég spurði hann hvaða
forteikn ges-dúr og es-moll
hefðu.
—   Og  hverju  svaraði  hann?
—  Hann bara gapti og gleypti
vind.
Svo langan aldur hefur Jón
í Möðrudal þeyst á ólmumgæð-
ingum um víðáttur öræfanna,
hlaupið eftir bökum trylltra ó-
temja er í rétt var komið, tek-
ið á móti hröktum mönnum í
hríðum og myrkri, leikið á fiðlu
fyrir höfðingja og húsgangs-
menn og málað frelsara mann-
kynsins og sál fjallanna, að
hann er fyrir löngu orðinn
þjóðsagnapersóna. — En var-
lega skyldu menn trúa skilningi
sumra túrista á Jóni í Möðru-
dal. Það komu og fóru gestir
þessa dagstund er ég dvaldi í
Möðrudal. Og þá þóttist ég sjá
tvo Jóna Stefánssyni: Þann Jón
er ræddi í einlægni og alvöru
„Tónlistin er eina listln" — Jón í Möðrudal við orgel sitt.
,,,.
Kirkjan í  Möðrudal.  Jón  Stefánsson  lagði  ekki aðeins hvern stein í grunn hennar og garðinn
umhverfis, heldur smíðaði hann og búnað hennar og málaði altaristöfluna.
í einrúmi, og hinn Jóninn er
á augabragði brá yfir sig leik-
kufli, leiddi gesti í kirkju og
hóf að syngja. Gegnum þá
grímu virtist hann lesa hugsan-
ir og innræti gesta sinna líkt
og síður í opinni bók.
—   Þó ég hafi gist hjá þér,
Jón, þá veit ég lítið um þig,
segðu mér eitthvað af búskap
þínum hér.
—  Æ, ég hef sagt blaðamönn-
um þetta allt áður. Þetta er
ekkert merkilegt.
—   Þeir hafa ekki verið ég,
þeirra lesendur ekki mínir les-
endur. Hve lengi hefur þú bú-
ið í Möðrudal?
—   Ég hef búið hérna síðan
1919, en ég byrjaði búskap á
Fjöllum  1903.
—    Hvar og hvenær ertu
fæddur?
—    Ég er fæddur á Ljósa-
vatni 22. febrúar 1880. Fluttist
þaðan 16 vikna. Giftist 23 ja
ára. Fór fyrst að búa í Víðidal
á Fjöllum, var þar 2 ár, þá 1
ár í Möðrudal, fór síðan austur
á Dal (Jökuldal) að Arnórs-
stöðum, síðan í Rangalón í
Jökuldalsheiði. Flutti svo enn
í Víðidal og bjó þar 8 ár. Hér
hef ég búið  óslitið í 43 ár.
—   Þú hefur þá búið í rétt
60 ár?
—  Já, og passað kindur í 75
Heimsókn tíl höfðing/ans á Fjöllum
ár, eða frá því ég var 8 ára
gamall. Það er langur timi í
snjóum,   stormum   og   myrkri.
Allir jafnaldrar mínir eru fyrir
löngu dauðir, þótt þeir hafi átt
miklu betri ævi, léttara líf.
—  Er ekki erfitt að vera fjár-
bóndi   hér  á   Fjöllunum?
—  Það er ekkert eriiðara að
eiga skepnur hér en annar-
staðar.
—  Hefur þér ekki fundizt þú
vera einmana í fjárleitum hér
á öræfavíðernunum?
—    Nei, ég finn ekki fyrir
víðáttunni í smalamennskum,
en     ......
ég hef margoft lúinn labbað
leiðina heim að Möðrudal.
—   Fórstu ungur að fást við
tónlist?
—    Tvítugur byrjaði ég að
spila, lærði svolítið hjá Magn-
úsi Einarssyni organista á Ak-
ureyri. Var þá að læra söðla-
smíði líka, en ekki nema einn
vetur — og þó ekki heilan.
Síðan hef ég stundað söðla-
smíði og stunda hana enn af
kappi, gerði við 10 hnakka sl.
vetur, hef selt 7 hnakka og
er með  3 nýja.
—  Og þú skerð líka út?
—   Já, ég hef skorið út 80—
90 reglustrikur, bókahnífa,
brauðfjalir og handklæðabretti.
— Svo hirði ég mínar 80 kind-
ur, 3 kýr og 3 hesta eins og
aðrir menn.
Ég hef skorið þessa muni út
með höfðaletri, og gefíð þá
flesta. Það er náttúrlega vit-
leysa   að   gefa   þetta,   það   er
ekkert metið heldur er maðor
hafður að háði fyrir.
—    Þú virðist sjaldan sitja
auðum höndum, og nóg - hefur
þú haft fyrir stafni þegar þú
byggðir kirkjuna, — hvenaer
var það?
—   Byggði kirkjuna 1949. Ég
gróf fyrir henni hátt í 3 álnir
og færði hvern stein í grunn-
inn. Ég smíðaði sjálfur allt i
kirkjuna og kostaði hana sjálf-
ur. Hún er raflýst.
Við gerum hlé á samtalina
og horfum yfir grænt túnið;
svartan sandinn og fjöllin. Enn
eru þriú bú í Möðrudal, en sL
vor fór einn bóndinn niður í
Egilsstaði. — Það myndi marg-
ur sakna vinar í stað ef svo
ætti að fara að Möðrudalur
færi í eyði. Svo snúum við
okkur af tur að Jóni í Möðrudat
—  Það hefur lengi verið fjöl-
mennt hér í Möðrudal?
—  Þegar pabbi var að byggja
hérna voru hér 3 bú. Það voru
t. d. 7 Jónar hér þá og einir
3 Þorsteinar og 3 Stefánar. Þá
var kvikt hér í Möðrudal! Allt
timbrið var flutt frá Vopna-
firði á 30—40 hestum. Það
voru myndarlegar lestarferðir i
þá daga. Það var alltaf flutt á
20 hestum úr kaupstað hingað-
Vorið 1930 var flutt héðan ull
á  30  hestum.
—   Þið hafið verið birgir aí
hestum hérna?
—  Þeir komust upp í 50 hest-
arnir hérna þegar þeir voru
flestir.
SVamhald á 2. sáSu,
\
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16