Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn

						Piiwm*uidagur 6. júná  1968  — ÞJOÐVJLJINN  —  SlÐA   7
Grein eftir Milos Hajek, sagnfræðing við Sagnfræðistofnun Tékknesku vísindaakademíunnar
Fyrirmynd að
sósíalísku kerfi
w
I
Hringborosfundur  um  stjórnmál  í tékkóslóvaska  sjónvarpinu.
"\
Q Endurreisnarhreyíingin, sem
nú gengur yfir Tékfcáslóvakíu, er
stui;dum borin sarnan við atburði
ársins 1956 í Póllandi og. Ungverja-
landi. Vissulega má sjá svipaða
drætti, en taka verður eftir því að
svipmótið  er  aðeins fólgið  í  and-
stalínískri tílhneigingu hrey'fing-
anna. Samanburður á atburðunum
í Tékkóslóvakíu og þeim sem gerð-
ust 11 árum fyrr í grannríkjunum
í suðri og norðri leiðir marga* þýð-
ingarmikla og ólíka þætti í ijós.
Undirrót hreyfiragarininar í
Tókkóslóvakíu — sérsitalklega í
löndumi Tékka — er ryðræðis-
krafan, Og þar sem sterk and-
sosíalisk öa lébu, tffl sín tafca
í lýðræðSskiröfuiniuini í Póll&ndi
pg Ungveflatondi koma sh'köfl
í Tékkosllávakíu í ljós í einönigr-
uðum. tilvikum.
menminigwr að taka þátt í þess-
ari   þróum.
Tékfcóslóvakía liíir nú daga
sem eiga sér enga hliðstæðu í
þróum annarra eósíalískra
ríkja. Ribskoðum vair afinumin,
ú.tvarp ~og blöð tryggja nú hin-
ar víðtæfeustu upþlýsimigar,
lögð er áherzla á þá staðreynd
Þar að auki verður að huga
að tímabilinu fyrir daga
Munchen-samninganna. Tékkó-
slóvakía, ein af oUum sosíal-
ískiufm ríkjum, átiti sér langa
þinigiræðissögu. Upphaf sjálf-
stæðis Tékkósióvatoíu markaði
eininig endi á hvers konar kon-
ungssdmmaðri huigmymdaflraaði —
öfugt við Þjóðverja, Austuirrík-
ismemm og Ungverja voru Tékkó-
slóvafcar ákveðmir lýðræðissinn-
ar alveg frá 1918.
Hánn miikii styrkuir sósíaiískr-
ar verkalýðshreyfingair var
einmig nátengdur þassumi al-
menna lýðræðdsvdlja. Sósíal-
demótoratar og þjóðlegu sósa'al-
Svoboda   forseti   og   Dubcek   ræðast  við.
E>ar að auki er upphatf hreyf-
inganina, sem saman eruborn-
ar, ólíkt. í Póllamdi og Ung-
verjalandi kom toreppuástiandið
fyrst í ljós í saimfélaginu og
flokkurinín brást ekki^við fyrr
en eflbir stutta töf í Póilandi
en lamiga í Ungiverjalandi. E5nn-
ig í Tékkósilóvakíu fóru vand-
kvæðd vaxandi í samfélagdnu,
eii þau hofðu verið leyst að
nokkru leyti og í ósiamræmi,
þanndg að án frumkyæðis dinn-
anflokks og án beimmar stjórn-
ar flokksíns hefði ekkd orðið
nein gagnger breytdng , árið
1968 og í næstu framtíð, krepp-
an hefði stöðugt verið fólgin
undir   yfirborðinu.
Bn það voru hin fraimsækmu
öfl í miðstjórn Kompúnisita-
flokks Tékkóslóvakíu sem tóku
forystuna. Fumdur miðstjórnar í
október 1967 gerði ályktum um
skaðsemi hvers konar valds-
sameindnigar, þessari ályktiun
var beint gegn valdaefaokum í
höndum , Ántoníns Novotoys,
sem vair svdptur stöðu aðalritara
miðstjórnar" hdnn 5. jamúar, og
frekari þroum leiddi eininiig í
lj'ós að bamn var ófær uim að
gegna áfram þjóðmofðíngja-
embættinu.
>að var aðeins á æðstiu sböð-
uun sem menm komu, sér saman
um þessar skoðanir á tikniaibil-
inu frá oktober tál jamiúar, en í
februar og -marz flór affltar ai-
að ekki getur veríð ufln neitt
afturiwarf að ræða til þeirra
stjórnarhátta sem rík*u fyrir
janúarbreytingarnar.
I forysliusveit þessarar hreyf-
ingar stánda kornimunisitar. Á
fundi sem 15.000 mamms sóttu í
Prag — að mestu leyti umgt
fólk, aðallega stúdenitar —fókk
hvert orð sem bednt var gegn
fyrri forystu flokksins mikllar
undirtektir. En hverjum var
klappað lof í lófa? Komimúniist-
um: Smrkovsky, Sik, Husak,
Goldstiioker, Kohout, Procnazka.
Skoðanakaminamasitofmumdin, sem
er nýjumg í Tékkóslóvakíu, gerði
könmum á því hvaða stjóm-
miáiaimenm nybu mests trausts
og í efstu sætum eru tomm-
úniistairnir: Duibcek, Smirkovsky,
Sik, Cisar, Certnáik, Husak og
aðrir.
Ég hygg að þessar staðreynd-
ir verði aðeims skildar tiafuais
með því að tvær forsemdur séu
athugaðar:            lýðræðishiefðir
beggja þjióðainma í Tékkóslóvak-
íu, og hin sterka aðsitaða komm-
únistaflokks TekkósHóvakíu áð-
ur fyr*.
Hvorki Tékkar né Slóvakar
áttu sér innborna höfðimigja-
stett í mafrgar aildir, meira að
segja borgarastétftim var veik á
19. öld, og þebba er ástæðan
fyríT því að lýðræðisheföir
'hafa staðið i svo miilklum blóma
með báðuim þjóðunuim.
isitarnir voru á tfma fyrsta lýð-
veldisins megimstoðir í stjórn-
rniálilífi þjóðaríranair — í ,,kast-
alanum" sem T.G. Masaryk var
flulltrúi fyrir og síðam eftármað-
or hams, Eduard Benes.
Verkalýðsstóttiin aexn var i
stjórnairamd'stöðu — Kommún-
istaflokkur TékkósflóvaMu —
var einnig mjög öfilugur. Vaid:
hans og orðstír óx gríðarlega
á hernámsárunum; en þá létu
25.000 fólagar úr honum lífið.
Fyrsbu þimigkosminigairnar i
TékkioSlóvaikiu eftir sbríð urðu
harkaleg barátta fjögurra
stærstu   stjórnmálaflokkanma.
Komimúmstafiokfeur Tékkó-
slóvakíu kom sterkastur út úr
kosmingumum: Hann fékk 37
af hundraði aibkvæða (40% í
löndum Tékka, 30"/o í Slóvakíu).
, Áð sjáifsögðu gebur núver-
andi virðing Kornmúnista-
flokksins ekki eingöngu byggzt
á hefð. Það sem skiptdr meira
máli er að það voru memmta-
„menn í Komimiúnistaflokkmum
sem voru hæfir um að halda
fast   í   þessar  erfðir   á   sa'ðaist-
Iiðnum 12 áruim, og luirðuþamiR-
ig hdmir þýðingarmesfbu for-
gönigurnenn í baráttMnmi fyrir
jamúarbinginu  í   ár.
Á meðam hin opinbera for-
ysta flokksins fór með yfir-
lýsingar um holluisbu við Marx-
isma og barðist harðlega gegn
endurskoðunarstefnu (sérstak-
lega tí.1 1963) óg friálsræðis-
stefnu (sérsbakaega eftir 1963)
unmu hinir kommúnísku
rnenntamenn í eldhríð bessara
ásakana miikil störf að endur-
reisn marxískrar hugsunar í(
heimspeki, efnahagskenmimigu,
söguritun og öðrum félagsvis-
indum.
Þessd störf báru árangur. Hið
nýja kerfi st.iórnunar og á-
ætlunargerðar f efnahagslffdnu,
sem felur í sér hinar gagragerð-
ustu umbætur f nokkru, sósíai-
fsku efnahagskerfi, var .fyrst
og fremst verk visindamanna
-,sem- störfuöu unddr " forystu
professors   Ota   Siks.
Bók Karl Kosiks: Díalektík
hins hlutstæða blaut ágætar
viðtökur i   hópum   sérfræðinga
um allan heiim, þráitt fyrirþað
að gamla flokfesforystan kom
í veg fyrir það, að höfumdur
fengi prófessorsstöðu við Karls-
háskóla.
Þegav við heyruim fulltrúa
flokksims nú tala uim nauðsyn
gru.ndvallarbreytingar f skrpt-
um flokksforysbummiár og vís-
indamamma, þé , ©r það ekkí
aðeins að átt sé< við að vís-
indi verði frelsuð undari
skamrnsýnni og" óvirðulegri
yf irstiórn. Málið er mun stærra.
í smiðum: Aðalatriðið er baþ.
að ný stjórnarstefna, sem byg|ð
er á siðustu uppgötvumum vi|-
indanna, hefur von uim aðgeta
leyst verkefni sem blasa við-
Og höfuðverkefmið er ekkd
auðvelt, það er sköpun fyrir-
myndarkerfis sósíalisma í Evr-
ópu.
Engin forskrift er til aö því
og leitin verður ekki létt. Þaðer.
greimilegt að ráðandi tifcneig-
img í hdnu raýja iyrirfnyndar-
kerfi verður að vera að valdi
verði dreift á sem flestar hend-
ur. Frjálsar umræður standa
nú yfir um form bessarar vald-
dreifimgar, og nasst á efiár
hugmyndum sem verja míver-
andi st.iórnmaJasaimsiJeynu eru
aðrar raddir fullt eims háværar
sem krefiasst bess að komið
verði á tveggia flokka kerfi
eða jafnvei ffleiri flokfcar stofn-
aðir.
En eitt er víst t>g vafalaust:
stiórnmálakerfið í Tékfcóslóv-
akiu getur aðeins staðið á
grundvelli   sósíalisma.
Israelsmenn og
Jórdanar berjást
TEIiAVTV 4/6 — í dag, rétt
tæpu ári eftir 36 sex daga stríð
fsraelsmanma og Araba hófst.
héldu fsraelsmenn og Jórdanir
uppi skothríð úr fallbyssifói"síií-
um yfir ána Jórdan, en áðux
höfðu ísraelskar flugvélar gert
loftárásir á stórkotaiiðsstöðVar
Jórdana   austan   áriimnar.
Hampiðjan er í fararbroddi um
gerð veiðarfæra úr gerviefnum
Laugard. 1. júmi bauð Hamp-
dðjan um 100 úbgerðarmönn-
um, sfeipstjórum, netagerðar-
mönnurn, ásamt blaðarnönmum
að sjá sjávarútvegssýnimguna
„fsiendimgar t>g hafið", en
Haimpiðjan hðfur sýnimgu á
framleiðsluvörum sinum f sam-
vinnu við efnaiðnaðartfyrirtæk-
ið Hoeehsit, sem bauð hopnum
upp á veitingar eftir að sým-
ingin  var sfcoðuð.
Svo til öll gerviefnin, sem
Hampið.ian notar tdl fram-
leiðslu simmar eru frá Hoeohst,
V.-Þýzkaflandi, en bað er með
stærstu fyrirtækjum í efmaiðn-
aði í Evrópu og heimsþekkt.
•
Árið 1964 varð almemm og
skyndileg breyting á efnis-
notkun í botnvörpur og ðmn-
ur veiðaríæri, sem gerðu vélar
Hampiðjumiraar úreltar. Var þá
um bvemmt að velja. að hætta
starfsemdmmi, eða að kaupavél-
ar til fullvimmslu á gerviefn-
um. Eftir íbairiegar. ranmsokn-
ir og kostmaðaráaatlamir var
ráðizt í að. endurnýja allan
vélakost Hampiö.iuinmar og
voru nokkrar hinma ný.iu véla
toknar í notfcun í árslofc 1966.
Við umrædda gjörbyltimigu á
vélakosti Hampið.iummiar reynd-
ist Hoeohst öðrum fromur ráð-
gefamdi uim tæknilog atriði og
voru mokkrir starfsmemm Hamp-
iðiuminar sendir til Framkfurt
am Main til þjálfunar í með-
ferð   slíkra   véla.
Arið    1967    var    fraimleiðsla
A myndinni «r talið frá vinstri: Guðmann Hróbjartsson, véttstjóri, Bergþór Teitsson, vwk-
stjóri, toftur Bjarnason, útgcrðarmaður og HEuines Pálsson, forstjori Hampiðjunnar. Mynd-
in er tekin fyrir framan sýningardeildina. Guðmann og Bergþór eru stofnendur Hampiðjunnar.
Hampiðjummar samtals 480
tonn, þar atf 243 t»mm vörur
úr gerviefnum. Mtm fram-
leiðsla úr gervdefnum fara
vaxamdi með vélum, sem nú
er  verið að taka  í  motkum.
Til flraimMðslu Hainpið.iumn-
ar eru aðeins notaðir beztu
gæðaflokkar af hráefni og hafa
sjómeran tekið hiinmi nýjufram-
leiðslu vel. Tilraundr meðfiski-
línur úr gerviefnum hafa stað-
ið yfir s.l. tvö ár og hefur
Hampiðjan notið leiðsaignar
athu'gulla skipst.ióra, sem þaul-
vanir eru línuvedðum. Arang-
urimm er nú að koma fram
í   „Trevira   PP"   fisfciiínumum,
sem, útflit er fyrir að Sestíx
skipstiórair taki upp rtoitíkiuri á
í   náinmi  framtíð.
Við fraimleiðslu veiðarfaara er
meirdihlu<bi kostmaöar inniend
vinnta, orka og Kjgboðiti gjöld
og þar af leiðamdi miki!H giald-
eyrissparnaður af siarfsemi
Hampiðjunnar.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12