Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn

						lauigairdlagur 29. nóvemlber 1969 — ÞJÓEXVILJINN — SlDA 'J
Hinn fáránlegi hversdagsleiki
boknneriritir
Svava  Jakobsðóttir:
Leigrjandinn.  Helgafell,
Reykjavfk  MCMLXIX,
127 bls.
Fyrir fcveiim áruin koitn úi smá-
sagnasafn eftir Svövu Jak-
obsdótjfcur, Veizia undir grjót-
vegg.  Heizt hrygglengja  þeiax-
aar bókar var lýsdng á þvá
kunnuglega fólki, sem reisdr
giæsileg hús utan um tilveru
sína af því kappi og einsýni,
að öU. eðlileg hhiitföll í lífi þess
fara úr skorðum, gengur inn í
steinsteypuna eins og menn
gengu í hamra í þjóðsögunni
hér áður fyrr, svdptir skynsaim-
legu viti með galdri. Þetta voru
-®
Heimaeyjarfólkið
eftir Strindherg
Það er efkiki á hverjuim degi, að
út kemur skáldverk eftir erlend-
an höfund sígildan, í útgáfu
þýddra skáldverka ræður Kap-
ítóla ríkiuim og hennar fólk.
En Bláfellsútgáfan hefur nú
gefið út skáldsögu eftir meist-
ara August Strindberg, Heima-
eyjarfólkift. Þessi saga hefur
notið mikillar lýðhylli í heima-
landi sínu, verið kvikimynduð
Og sýnd í sjónvarpi og hvað-
eina, svo og mikið þýdd-
Tildrög söguonar eru þaiu að
á ofanverðri síðustu öld dvald-
ist Strindberg oft á lítilli eyju
skamimt f rá Stokkholimi og
kynntist þar mörgu skeimmti-
legu fólki, siðum þess og venj-
uim. Upp af þessum kyninum
Fraimlhiaild á 9. síðu.'
August  Strindberg
háðsfcar sögwr, ýktar stórlega
sumar hverjar, fáránlegiar og
um leið gerðar afskarpri þekk-
ingu á verulleikanum nú og hér
og haglegar mjög.
Hjónin    í    fyrstu    skáldsögu
Svövu    Jakobsdóttur    eru    af
svipuðu   sauðaihúsd   og   persón-
ur   smásagnanna   og   þeim   er
lýst   af   svipaðri   kunnáttu   og
giagnrýni.   Þau   búa   í   öryggis-
leysi  þröngs leigubúsnæðds en
dreymir    um    hús.    Þau    eru
reyndar   að   byggja,   en   sam-
kvæmt    viðteknum    sdðalögum
verða  þau  að bytrja  á því  að
ganga  frá  húsinu  að  utan  og
lóðinni,   þvi   þau   eru   í   fínu
hverfi og vilja ekki verða því
til    skammar,    náttúrlega.    En
þá er féð búið og „allt stopp"
og uppgjöf firamundan  — þar
ffl    „leigjandd"    þedrra   dregur
allt   í  einu  upp  peninga  edns
og sand úr tösku sinni og bið-
ur þau vel ,að njóta. Þau flytja
og   geba   nú   „notið   birtunnar.
Mýjunnar sem þeim einum var
ætluð".   í  bókinni  eru  ágætar
atbuganir   á   diraiumnum   stósna
um Húsið:  „Svo mikil var at-
orkan og svo miklar voru ann-
irnar   að   hún   bafði   næstum
gleymt þvi til hvers þau voru
að    þessu.    En    dag    nokkurn
hentj það hana að líta upp úr
einbeittum   samanburði   á  lita-
sp.iöldum sem hún hafði fengið
hjá   málaranum   og   draumur-
inn   bærði   á   sér.   Af   veikum
burðum kom hann við hjartað
í   henni   því   að   hann   var   að
fjaira   út   og   verða    að   veru-
leika:    á    þeirri    stundu    tók
bjairtað að slá af gleði eins og
voldug    klukka    sem     hringdi
dirauminn   út   og   veruledtoann
inn og bún greindi ekki hvort
höggin sem hún skyniaði voru
hamiarshöggin    í    húsinu    eða
hiartsláttiM.    bennar   sjálfrar".
Og eins Og við má búast er
sá maður ekki glaður sem hef-
ur séð slíkan draum rætast
Þessí lýsing, svo skammt sem
hún nær. gæti virzt af
raunsæissiigu. En þá hefur
heidur ekki verið minnzt á
leigjandann, þann aðila sem
færir söguna burt frá hvers-
dagalegu raunsæi og setur nýja
vídd í bana, svo bátíðlega sé
að orði komizt. Þetta virðdst
reyndar hinn mesti furðumað-
ur, hann er allt í einu kominn
inn tíl þeirra hjóna. þegjandi
og hljóðalaust, seztur að í íbúð
þeirra, hann leggur undir sdg
sófa þeiirra og forstofu og þau
fá hvergi rönd við reist í um-
komuieysi sinu, sem er slikt að
allar mótbárur koðna niður éð-
ur en þær eru bomar feam. Og
gesturinn er áður en varir sam-
gróinn allri tilveru þeiinrá í
bókstaflegri merkingu.
Svava Jakobsdóttir rekur
söguna af valdatöku hins ó-
boðna gests einkar skynsam-
lega, bæði af hófsemd og hug-
kvæmni, henni gengur vel að
sætta lesandann við hina furðu-
legu, fáiránlegu rás aitburða,
gera hana raunhæfa, enda eru
atviíkin út af fyrir sig eins og
gripin út ilr kunnuglegum
hversdagsleika, þótt þeim sé
svo skipað í óvænt samhengi.
Þetta á ekki hvað sízt við við;
brögð konunnar, bvernig hún
sveiflast milli ráðieysis, and-
ófs og undirgefni — minnumi
t.d. á stuttan kafla um viðleitni
hennar til að haida í eitthvert
brot af einkaiífi sínu inni á
baðberibergi. Það er ekki edns
víst um árangur höfundar þeg-
ar gripið er til graliiairalegri
ráða  í  fáránleikanum  —  edns
•n'H    •'XtlJR   f
Til hvers þjóðlegur fróðleihur?


tPOSTQtUL
Vel getur verið, að ég sé
einn af þeim sem haldnir
enu nokkrum fordómum gagn-
vart þeinri tegund bóka sem
falla unddr „þjóðlegan fróð-
leik" og er fyiirferöarmikil í
jólauppskeru hvers árs- Manni
hefflur oft funddzt þegar slikar .
bækur eru opnaðar, að þær '
séu einatt flýtisverk og hráka-
smíði, orðnar til þannig, að
einhver iðjumaður í peninga-
leit bregður sér á safn til að
hnýsast í gamlar syrpur að
sjóða upp úr þedm eittihvað
„spennandi", eða þá gluggar
í skýrshir og kirkjubækur og
rabbar í fliótheitum viö gaimla
menn. Og veskú, til er orðin
bók, þar sem þess er vandlega
gætt að koma að sem' flest-
um nöfnum manna og staða,
hrúga upp efnisatriðum í belg
og biðu án þess að greinar-
miunur sé gerður á stóru og
smiáiu, í þeirri von að þeir sem
aett eiga að rekja til viðkom-
andi héraðs eða búa þar
freistist til að kauipa. Mest
verði þetta í brotum, fáttheil-
legt — en um ledð stór verk-
efni ónumdn í almennri sögu,
atvinnu- og menningairsögu,
sem kailla á skipuleg vinnu-
brögð og yfirsýn.
Þessar ásakanir edga meira
eða mdnna við mjög mikið
af ritverkum af olangreindu
tagi. En þar með er ekki öll
sagan   sögð  —  eða  sú   varð
niðurstaðain af profuw átveim
nýútkomrtum bókum:   Aftur í
aldir eftir Oscar Clausen   og
Sögur og sagnir úr Bolunga-
vík eftir Finnboga Bemódus-
son, sem báðar eru gefnar út
einfcar smekklega af Slcuggsiá.
' Bók  Oscars Clausens tekur
til sín nokkuð af ákúrum- Hún
er hálf endurútgáfa, háif ný-
smíði,   ósamstæð,  frá  ýmsum
tímum  og landshornum. Hún
er sumpart byggð á syrpum i
söfhum, sem kannski væri bezt
að sjá í upprunalegri   mynd,
sumpart       af       persónullegri
reynslu  höfundar — sem  þá
felur nöfn og vettvang vegna
nálægðar atburðanna- Fyrstfer
frásögn    af   Jóni   Eggertssyni
klausturhalldara á Möðruvöll-
um og hans frú, þetta er 17.
aldar fólk- Hún er ekki lakara
dæmi en hver önnur: þetta er
allmikið efni, en ekki gert sér-
lega  mikið   úr  því,  lipur  og
æfður penni skrifar en lyftír
verkefninu ekki svo ummuni.
Ritleikni      Oscars      Clausens
kemur karmski betur fram á
öðrum etöðum- Hann ernask-
ur á furðulega hluti og anek-
dótur,   tínir   ekki   hvað   sízt
margt til um nízku og harð-
ýðgi i nánu sambýli viðeymd
og volæði, um kúgun á land-
setum, saimningsgerð við and-
skotann, harða dóma yfir aum-
ingjum.   Fróðleikur   er  þarna
um hítt og þetta: hreppstiórar
reyndu  að svelta ómaga svo
að þeir neyddust til að etela
og voru dæmdir í tugtihús, þá
þurfti ekki að ala þá £ biii;
dansltur  sandur   var   fluttur
hingað í dómkirkjuna.
Ekki veit ég, hvort Osoar
Clausen hefur lagt edttihvert
sérstakt mat á heimildir sínar,
en  það er dálítið skrýtið  að
mitt í sögum um eymd og
grimmd er farið að segja góð-
verkasögur af tilteknum kaup-
mönnuim. Síðari hluti bókar-
innar er áður óprentaður, sem
fyrr segir, en þar segir höf-
undur af kúgun og eymd
kreppuáranna af eigin raun.
Þar eru nolckur söguefni
merkileg og yfirþyrmandi, en
höfundi verður minna úr þeim
en skyidi, liklega vegna
þess að hamn er í hálfgerðum
vandræðum með nærveru
sjálfB sin i sögunum. Eln það
er ekki ófróðlegt að ein per-
sóna Oscars, Veiga fríða, er
náskyld Hólsbúðar-Dísu f
Heimsljósi Laxness-
Aftur í aldir er þrétt fyrir
nöldur þetta að mörgu
leyti skemmtileg lesning —
þetta á þó f ríkari mæli við
um bók Finnboga Bemódus-
sonar Bolvikings. Þar erusög-
ur ög þættir af ýmsri gerð,
allt frá fomeskju til okkar
aldar, en allar tengdar einu
byggðarlagi eins og nafnið
bendir til og þarf vfst ekki að
spyrja að því hver verði met-
sölubók í vígi Hanndbals-
Þama kennir margra grasa.
Þar segir frá vöskum og sér-
vitrum farrnönnuim, sterkum
mönnum og ekki einihömum.
frá kynlegum kvistum, skrýtn-
um tilsvörum, myrkfælnl og
draugum, þar yrkja menn nið-
vísur fyrir brennivín, sjá svipi
og fyrirboða, liggja tröllkon-
ur með stórhrikalegum hætti,
messa fagurlega í svefflni. Til
gamans má geta um eina sögu
sjaldgasfa, það er sem hún
spanni bilið milli þjóðsögu
(vígahnettir) og Guðbergs
Bergssonar (geimfarið sem
barnaði Katrinu). Nema hvað
einn ágætur Bolvikingur er á
heimieið um stjörnubjarta nótt
laust eftir áramót. Þá verður
fyrir honum „íjóskúla", sem
veltist fyrir honum og
vamar honum heimferðar og
inni í hennd er miannsmynd,
sem lýst er af spaugilegri ná-
kvæmni. Eftir noklkurt þóf fer
Bolvíkingnum að leiðast, hann
sparkar í kúluna, formælir
hennd og eys yfir hana guðs-
orði til skiptis — en allt kem-
ur fyrir ekki, þartin hann ger-
ir sér litið fyrir og sprænir á
hana. Færðist þá skelfingar-
svdpur yfir kulubúann, „kulan
fór aö hoppa og tók nokkur
hopp unz hún þeyttist upp i
loftóð .og hvarf út í loftgedim-
inn eins og Hítil stjairna"...
•
Þetta er um margt skemimti-
bók, eins og fyrr segir.
Yfir henni er hressilegur baær,
hún er skrifuð á kjarngóðu
og vönduðu máM, ber höÆundi
vitni um skynsemi og hófstill-
ingu og vilja tíl nákvæmni sem
sjaldan bregzt. (Það er helzt
að hofundurinn lendi út á
vafasamar brautir i stHfærðri
frásögn af manni einuim, sem
boðið var upp á kvennafar
með draugum). Bókin er lika
blessunarlega laus við fyrir-
gang og tilætlunarsemi. Lúðvík
Kristjánsson riflhöfundur segir
, f formála, að höfundur hafi
„hripað þetta sér til dundurs"
og ætlað að fleygja fyrr eða
síðar- Þessi bófc er því ein af
þeim sem orðið hafa til „ó-
vart"; ekki er hún lakari fyr-
ir það- Finnbogi Bemódusson
stundaði sjómennsfcu frá
barnsaldri, en eins og raðantó
af ritfæmi hans er hann ekki
nyseztur við sfcriftir, hann
hefur   gefið  sér  tíma   til   að
Svava Jakobsdóttir
og unddr lokin þegar Pétur og
leigjandinn bókstaflega renna
saman í einn mann. Og reynd-
ar skal því fram haldið. að
seinni hluti bókairinnair. sem
gerist eftír að fluibt er í drauma-
húsdð, sé öliu snuibbóttiairi og
brokkgengari en binn fyrri, ai>
vikum er þar ekki eins vel
fylgt eftiir.
Ekki verður sagt að þessi saga
hvíii í sjalfri sér í ró og
spekt, nei, fyrr en varirerhún
fairdn að ledta út fyrir sjálfa
sig að ýmsum Miðsitseðum. Les-
andinn hefur auðvitað nokkuirt
svigrúm í skilningi sínum, ekki
gengur allt upþ — en saitt að
segja verður vart hjá því kom-
izt að hann festi bugann við
fjölmargar hliðstæður milli
sögunnar og ísiendingasögu síð-
ustu áratuga. Hann leyfir sér
þá ósvíEni að hugsa tdl hjóna-
tetranna sem ísienzkrar þióð-
ar og leigjandans sem erlends
hers (og ekki aðedns bers).
Kama leiigjandans í fátækiega
leiguíbúð, leigjanda sem ekki
„ætlaðist tdl neins. Nema ,þá
að fara sinu fram" -*¦ og her-
koman í stríðsibyrjun. Konan
sem stendur agndof a andspæn-
is tæknivizku gestsdns — hrdfn-
ingin    af   maskínerii    kanansL
Pétur, sem kviartar yfdr kaldiri
og orðlausri sambúð: „við get-
um þó reynt að vera alminni-
leg" segix hann og sezt hpá
gesitinum sem tekur honum með
breiðu brosi — „ástdr sam-
lyndra bjóna", tveggja þjóða.
í einu landi. Hjónin flytia úr
stofu sinni tíl sófa gestsins £
forstofunni — þjóðflutningarn-
ir til Suðurnesja. Einna fróð-
legastar í þessu saimhengi eru
þó saimræður hjónannia um
það hvort þau eigi að taka við
peningunum sem leigjandinn
býður þeim tdi að þau geti lok-
ið við húsdð: „Það væri sann-
arlega ekfci ósanngjaimt þó
hann veitd okkur ednhverja
hjálp" segir Pétuæ. Það þarf
ekki að rekja lengi gömul og
ný dæimi, nú sáðast aronskan.
aðsitöðuigjald fyrir Miðnes-
beiði...
Það kann að vdrðast ókurteisi
að takia söguna þessum tök-
um, en hér er einfiaidlega um
hluti að ræða sem ekki verð-
ur fram hjá gengið. En það
skal lítea fram tekið, að sag-
an er ekki aðeins til í þess-
atri líkingu, þótt benni sé að
mínu vditi miög ræbilega fylgt
eftiir. Svava Jafcobsdióttir heid-
ur lífca „þjóðarsögunni" í hæfi-
legri fjiarfœgð vanrækir ekki
aftaarfcaðan heilm sögunnar
bennaar vegna, heldur iafrnvaegi
mdlHi sjálfstæðis sögunnar og
þeiirra strauma sem liggja út
frá henni. Og hún lýsir ekki
aðeins utanaðkomandi hásfca
heldur legguar sfcMimerkilega
fram ábendingar bæði um sekt
og sakleysi hjónanna, nágranna
okfcar allra, sem eiga svo af-
skaplega erfiiit með að haldia
höfðinu uppréttu. Og það er
yfdr allri sögunni einhver beyg-
ur, grunur um einhver stærri
siys á næsta lediti, sem hvetur
forvátni - lesiandans og skiluir
bann að lokum eftir með spuirn-
ingu sem ekki verður afgreddd
með léttúð: hver er hinn nýi
gestur sem ber að dyrum í
sögulok?
Árni Bergmann.

. 411   fcM>V

$   4%     T
K
I      ! rh
I    f
:¦?.•:¦£*:¦¦:¦¦' .->sJ ¦¦¦:.:•¦:¦     ^     i .      --._.-;•-*       * -
<T>
X S*. & &!," Í3- «^HÖ W   % ÖS^
:h
li'ií-^t^jpi.  £*¦£.*,>    |í|ii*    t>« 'Jö<»***¦•»
^ftPííW^Sl.Í!.
halda sildlimerkileigar dagbæk-
ur í meira en hálfa old.
Hann er einn þeirra íslenzku
manna sem sættír sig ekki við
dutttunga mdnnisins, vill hafa
hendur á reynsliu sinni.
•
^ótt þessar óMku bækur.sem
hér voru nef ndar, séu vaffa-
laust vandaðra lesefni en
margt það sem kemur út og
við kölljuim þjóölegan fróð-
ledk til hægri verka, er ekki
þar með sagt að þær séu frí-
aðar af öllum þeim ásökuníum
sem fram voru bomar ibyrj-
un þessa spjaUs.  Hitt <« svo
*>0 Hf ^•^¦^*.^!.^ **. ~10> «-»" .
aimað mál og skiptir meiru,
að meðan bækur sem þessar
eru vinsælt og almennt les-
efni megum við allvel við una-
Vegna þess að það fengir menn
betur en ella við uimhverfi sitt
og svo fortíð, gæðir þegar vel
til tekst lahdið, sem viö göng-
um á, stertoara lffd. Og ef menn
af ætt Finnboga Bolvikings
hætta að semja þætti atf for-
mönnum, forynjum og öðrum
þjóðlegum mannskap þá hafa
íslenzkir lesendur beðið nokk-
um ósigur, þvi að vísast er
að það sem kæmi f staðinn
yrði mdkiu verra og ómerkara-
Arni Bergmann.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12