Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn

						8 SÍÐA — ÞJÓÐVILJINN    Þriðjudagur 22. mars 1977
Itagnheiour Steindórsdóttir og Jón Sigurbjörnsson (Ijósm. gel.)
Þótt náttúran sé
lamin með lurk
Leíkfélag Reykjavikur
sýnir Straumrof eftir Hall-
dor Laxness
Leikstjóri
Brynja Benediktsdóttir
Leikmynd:
Steinþór Sigurösson
Straumrot' á sér næsta ein-
kennilega . sögu og sérkennilega
stöðu i margbreytilegu lifsverki
Halldórs Laxness. Hann hljóp allt
i einu til og skrifaöi þetta leikrit
stuölan heilbrigðs kynlifs, en
fremur i lokin ódæðisverk i ör-
væntingarfullri vissu þess að hún
muni glata hinni nýfundnu ham-
ingju aftur. Stillega er verkið
natúrallskt, mjög í ætt við Strind-
berg, en atburöarásin er með
þeim hætti að hún næstum þvi
sprengir natúralismann utan af
sér og er á næsta leiti við meló-
drama. bað er einhvern veginn
alltaf á mörkunum. hvort maður
geti tekið þetta fólk alvarlega eða
ekki.
Sverrir
Hólmarsson'
skrifar
árið 1934, þegar hann var i miðj-
um kliöum að semja stórvirkið
Sjálfstætt fólk, og er dálitið
undarlegt til þess að hugsa að
þessi verk skuli samin á sama
tima af sama mánni. Siðan var
verkið sett á svið i Iönó, sýnt
fimm sinnum, vakti töluverða
hneykslun en litla aðdáun og
skilning. bað var prentað í ör-
smáu upplagi og hefur verið
einna minnst þekkt og lesið af
verkum skáldsins, nema hvaö
ýmsir sem hafa komist i bók
þessa af tilviljun hafa lengi haft á
þvi sérkennilegt dálæti. þ.á m.
undirritaður.
Straumrof er eina verk Hall-
dórs utan Vefarans mikla sem
gerist alfarið i borgaralegu um-
hverfi, og fjallar raunar um fals
og lygar hins borgaralega sið-
gæðis og fjölskyldulífs. Gæa
Kaldan hefur látið grafa sig líf-
andi i kalkaðri gröf þessa siðgæð-
is, endurfæðist eina nótt fyrir til-
leikiist
Að óreyndu hefði ég sagt að það
væri ógerlegt að gera sannfær-
andi dramatiska sýningu úr
Straumrofi, en hins vegar mæiti
gera úr þvi braðskemmtilegan
farsa um hlægileg gervivandamál
og tilfinningavafstur borgara-
stéttar sem ieiöist. Ég er enn
þeirrar skoðunar að sú leið gæti
verið býsna skemmtileg, en verð
að játa að ég hafði rangt fyrir
mér um hitt, þvi að Brynju Bene-
diktsdóttur hefur tekist að gera
það sem fæstir bjuggust held ég
- við, að fá áhorfandann til að taka
i alvöru mark á þessu fólki. betta
er töluvert mikið afrek og ber
hæfileikum Brynju fagurt vitni.
Sýningin er öll geysilega vönd-
uð og fáguð. Fyrsti þátturinn er
leikinn i eilitið yfirdrifnum hátið-
legum stil, fólk setur sig i stell-
ingar við pjanóið eða með ljóða-
bók á susselonginum. Með hina
bráðsnjöllu leikmynd Steinþórs
að bakgrunni er hér dregin upp
markviss mynd af innantómum
fáránleik hins borgaralega lifs.
Hér fer Hjalti Rögnvaldsson á
sönnum kostum i hlutverki hins
kostulega tónskálds, Más Yman,
leikur sem er fágætlega rikur af
finlegum blæbrigðum og hárná-
kvæmu skopskyni.
I seinni þáttunum tveimur
verður stillinn smám saman
dramatiskari eftir þvi sem átök
verksins magnast. bessi stil-
breyting tekst furðu vel, vegna
þess kannski að hún grundvallast
á hreyfingu leiksins frá yfirborðs-
legum falsheimi yfir i nakinn
sannleikann. En fyrst og fremst
kannski á þeirri natni við smá-
atriði og þeirri hófstilltu
nákvæmni sem einkennir leik-
stjórn Brynju á þessu verki.
Leikarar eiga hér góðan dag.
Ragnheiður Steindórsdóttir hittir
á að vera nákvæmlega mitt á
milli steipu og konu, alveg eins og
vera ber. Jón Sigurbjörnsson fer
vel með hlutverk Lofts Kaldan
(sem eralveg eins og nafnið segir
til um, loftkenndur, innantómur
og kaldur) og Arnar Jónsson ger-
ir það sem gert verður við vand-
ræðalegt hlutverk Dags Vestan
(það er hann sem er morguninn
sem rís yfir Gæu, jarömóður-
ina). Margrét Helga Jó-
annsdóttir á erfiðastan hlut
sem Gæa, og hefur ekki með öllu
auðnast að samlagast hlutverk-
inu. bað er eins og hún sé ein-
hvern veginn þvinguð i leik sin-
um, taki of mikið á, en hinar rugl-
ingslegu ræður hennar undir lokin
eru heldur ekki beinlinis til að
hjálpa leikaranum að finna sig i
hlutverkinu.
bó að Straumrof teljist tæplega
til afreksverka heimsbókmennt-
anna hlýtur það að teljast sérlega
ánægjulegur viðburður að okkur
skuli vera gefinn kostur á að sjá
þetta verk i jafn vandaðri og
fallegri uppsetningu og hér er á
feröinnj.
Sverrir Hólmarsson.
Minningarorö
Gerhard Diedrich
Heinrich Tegeder
Falið er enn
Eyjarfoldu
göfugan ástvin að geyma
að frelsarans fótstalli
fegurri heima
fallinn er faðir minn góöi.
Hér liggur sofinn
I sorgarreiti
bliðastur barnahirðir.
I andvana ró
um eilífð sefur
ástrikur elskaður faðir.
Horfinn er úr heimi
hann sem þráði
löngu lifi að lifa
Fram um aldur
og I annarra þágu
öllum deildi ævikröftum.
Slokknuð er á himni
heiðust stjarna
sem skærast og ljúfast lýsti
börnum.
Högg'við er enn
i ættarraðir
og undir ógrónar.
Heyri ég og hljóðan
úr hafsins bárum
klökkan trega tón.
Horfi ég hjúpasl                  «
Hrannardætur
svörtu sorgarklæði.
Man ég ofvel
er ungan mig
þii með gjöfum gladdir.
öruggt athvarf
ætið átti
i þinum faðmi falið.
Ein situr eftir
er avallt unnir
þii af heilum hug.
Höfði drúpir
að döggvotri hvilu
horfinna hvarmaljósa.
Hvað fær sefað
sorgmædda móður
og börn af grátekka buguð?
Minningin mæta
máttugrar hetju
ein fær harminum hnikaö.
Ar mur.u liða
og að öldum verða
kynslóðir koma
kynslóöir hverfa.
En blómstrið bliða
á brjóstinu þfnu
er vökva vinatár
varir um ókomin ár.
Vestm. 2. febr. '77.
G.H. Tegeder.
Gerhard Diedrich Heinrich
Tegeder var fæddur i þorpinu
Wulsdorf I býskalandi 17. okt.
1911 og var því liðlega 65 ára er
hann lést i sjúkrahúsi Vestm .eyja
að mor'gni 21. des slðast liðinn.
Hann ólst upp í faðmi fagurrar og
frjósamrar nátturu og lærði þvi
ungur þá göfugu lisl að yrkja
jörðina og gleðjast yfir uppsker-
unni af erfiði handa sinna, og þvi
sem skapari alls lifs færði honum
að launum.
Ungur lagði hann stund á skipa-
teikningar í borginni Bremerhav-
en, þar sem hann liföi ásamt for-
eldrum sinum og bræörum. Faðir
hans vann við skipasmlöar og
voru störf þeirra þvi i nánum
tengslum.
Arið 1930 lagðist heimskreppan
eins og skuggi yfir heimaland
hans og uröu þvi flestir að hætta
námi og fyrri störfum, og leita
annað sér til Hfsviðurværis.
Hafið varð hlutskipti margra
þeirra.og þann flokk fyllti Hein-
rich. 19 ára gamall réð hann sig á
togara er skyldi leita fanga á
fjarlægum miðum.
bannig báru örlögin hann að
ströndum þessa lands, sem hann
átti eftir að verja stærstum hluta
ævi sinnar f.
Eftir alvarlegt slys á hafi úti I
juní 1933 var hann færöur á land I
Vestm.eyjum og lagður inn á
Arnardrang, sjukrahús Ólafs
heitins Lárussonar sem  þá var
héraðslæknir I Eyjum. Eftir
aðeins 3ja mánaða veru I-
Vestm.eyjum, hvarf hann aftur
til fyrri starfa á hafinu. En dvölin
hér i Eyjum hafði ekki einungis
fært honum. heilsu hans aftur,
heldur einnig þá gjöf sem er allra
gjafa dýrmætust, tryggan lífs-
förunaut, Sigurást bórönnu
Guðmundsdóttur frá Háeyri I
Vestmannaeyjum.
Arin liðu, en styrktu jafnframt
þau órjúfanlegu bönd sem þau
höfðu tengst, og árið 1938 gengu
þau að eigast i býsklandi. bar
bjuggu þau um eins árs skeið en
héldu siðan til Vestmannaeyja til
sumardvalar. 1 september 1939
skall styrjöldin á og aftraði þeim
utanferðar, sem þau höfðu ráð-
gert. Heinrich hóf þá atvinnu hér i
Eyjum og vann meðal annars hjá
tengdaföður sinum Guðmundi
Jónssyni frá Háeyri, sem nú er
nýfallinn frá.
En skyndilega dró ský fyrir
sólu i lifi þeirra. Heinrich var
vegna þjóðernis sins tekinn hönd-
um þann l.ágúst 1940ogflutturtil
Bretlandseyja sem fangi. bá stóð
tortimingartafl valdgráðugra
heimsvaldasinna sem hæst og
máttu einstaklingar sin litils
frammi fyrir slikum bölvaldi.
Dvaldi hann fyrst í stað í Skot-
landi við þröngan kost, en síðar
lengst af á eyjunni Mön undan
vesturströnd Englands. baðan
komst hann i fangaskiptum til
heimalands sins, þar sem hann
bjó slðustu ár útlegðarinnar.
Arið 1945 voru gerðar miklar
loftárasir á heimaborg hans
Bremerhaven sem og fleiri
þýskar borgir. Heinrich var þá
eins og svo oft réttur maður á
réttum stað sem hvergi hllfði
sjálfum sér. Honum tókst fyrir
snarræði og dugnað að bjarga
móður sinni úr brennandi húsi
hennar, sem hafði orðið fyrir
sprengjuáras.
Nú dró að endalokum striðsins,
en þrátt fyrir þaö auðnaðist hon-
um ekki að komast heim til Is-
lands fyrr en 1947. bann 1. mal
það ár steig hann svo á land i
Vestmannaeyjum, eftir nær sjö
ára útlegð.
Allan þann tima sem hann var I
fangabúðunum biðu ástvinir hans
i mikilli óvissu og kviða og án
nokkurra frétta um afdrif hans.
bað er á timum sem þessum,
þegar menn eru hrifsaðir frá
heimkynnum slnum og vinum
með blindu og ómennsku
hernaðarvaldi, þegar menn eru
fluttir i annan heimshluta, án
nokkurrar vitundar um verðandi
hlutskipti sitt, og með veika von
um heimkonu að fararnesti, þá
sést best hvern mann einstakling-
urinn hefur að geyma og hverju
trygglyndi hann býr yfir. baö
sýndi Heinrich er hann leitaði svo
ákaft heim I faCm f jölskyldu sinnar,
fjölskyldu sem hann sjö árum áð-
ur hafði verið slitinn frá. Sýndi að
hann var sannarlega kjörinn til
að gerast leiðtogi hennar á ný.
Eftir heimkomuna hóf Heinrich
að stunda atvinnu hér i Eyjum.
Farnaöist honum allsstaðar vel,
hvort heldur var til sjós eðr
lands. Oft var honum falin
ábyrgöarstaða og sýnt traust af
yfirboðurum sinum sem hann var
sannarlega verður. Slðustu
Framhald á bls. 18.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20