Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn

						Sunnudagur 3. desember 1978—268. tbl. 43. árg.
í nýútkominni Sjömeistarasögu Halldórs Laxness
segir f rá því 122. og 23. káþítula þegar nokkrir strákar i
Reykjavfk ætluðu að hef ja nýja stef nu f bókmenntum og
menningu i tilefní f ullveldisins með því að gefa út blað.
Þetta var á vordögum 1919:
„ Einn dag um vorið hitti ég é stræti f yrrum skólabróð-
ur minn, nú aðeins skáldbróður, Tómas Guðmundsson:
Hann segir:
Fer ekki að verða mál til komið að við látum eitthvað
að okkur kveða í þjoðf élaginu: tilamunda gefa út blað.
Það verður að fara að vekja fólkið."
móti erfitt aö koma undirrituðum
fyrir I myndinni öðruvisi en al-
mennum menningarsérfræðfng
sem hefur það hlutverk að skyrpa
útum gluggann. Um nafn ritsins
talaðist okkur svo til að við skyld-
um skira það Garm eftir sam-
nefndum hundi úr Eddu sem sá
guðlöstunarfulli spjátrúngur
Snorri nefnir „æðstan hunda".
En þegar þessi fámenni hópur
haföi dreifst á götunni og við
Tómas vorum aftur einir á rölti,
þá kom ekki aðeins raunsæismað-
urinn upp i honum, heldur einn-
ig lógfræðíngurinn. Honum datt i
hug að á þessu máli kynni að vera
„Við ætluðum að
gera þjóðinni
rúmrusk"
1 Sjömeistarasögu segir svo
siðar:
„Skömmu síðar fór ég aö hitta
Tómas aftur. Hann hafði fitjað
uppá hugmyndinni við ýmsa góða
menn úr fjorða bekk og ég held
fleiri bekkjum. Oilum þótti hug-
myndin góð og mætti ekki seinna
vera en byrja nú að gera eitthvað
með þetta bíessaö fuUveldi. A ein-
stóku gáfuðum pilti matti heyra
íiii>t,,'.ri   til   vifltals   kt
LÁKI
CAMASlíIAi)
Hitsijun: Pétar Jakobsson
i..,ki u ,.,„>„..
l'lniiinliiL'   19. jiini.
Oí> htlllll krinui' ;i vuri liins islcn/k:t
|\Í<>Nil's. einiuill [n#ir s'i nft l'uru'an
k:tiiji;i Nii^yt'liii'itar.
Yér sujíuiiiii ;i yiirl liins Fslcitr.ku
þjnftlifo, otí b;tn tr iutovell :iA syitii nx
siinnn tiirfí h'iuiu tkeiniini. |*nft |>íirf
ckkí immtftm hcntkt ;'i Hi'íiKÍ hr.ju luiinh'
uA hiisliiirn voi'ni. scin iiú liulti. iueo
cn fciknur skupsintmiim í<;v<l(hir.       himim fmna njj ilýílenti. vn Ittla iiú ckki
Láki.
Ihinn   Li'iki  i*r engimí* likur
Ilitiin Láki cr vorimi ftvtklur
Oíí  Li'ikt cr fiillur ;if fjiiri nj» ásl
Oy uú cr hiinn Liiki kitfiSur ;if slqfi,
oji Liiki  icllitr cii^uni aíi #lcvin;i.
pvi Láki cr Ijúflnif^tir tillro,
i)}4   Liiki   ii   alshitVir  hcima.
A m :i I o r.
Lákl er vorblóm.
iiin kiirliniHiiiJcuii chiitrAlclk #vrl
..skrjckiun." Oji. cinmilt Itl'l ci^um i'iJS
stni lijaniii. (>u nttif I'ii.Ni ikss.nt. tifi
KÍimr .hn'htiinssiin nykmninn lil h;cj-
iiiins! Ó>í liyií ci-uin \í.,n cmltvi-rslaiSar
nitmti, Kt'in ktiim tici herimi (jiír ('liitp
lin'
K*5ti Imfii iiuíiii lesw (lisiiliini i-ffir
liimii (lisln .Tiinssttn. sciu fics) i Siihi-
lui'iiiiuiiii          |nir  scm   |n'llti   sU'iítlur
skriraft:
Ky lit'll miií ^i'j;' ! siilskhii,
háll   ;i   li.-l  ;i   li.isva^t:
|>;i jsnifMi*!  hav iil'l' 'llliyni
.,- lirrnft sjt'l á súiVvitií.
Liiki cr ntúiijftikhir vonimAitr.
Hiinn  Itelúr  Ijós sill  skííiti   Í  fyrsta
sinni ii júniiU'Hi. |nittir w»rMí i tmHúr-
II1111 i vv i scni nicslum hhinm. fiiiniitt         IKcr. scm lcsh> hclir lusht. cfast ckki
hcjíar   si'ii-uriuir   írti    úlspruiiMn:tr   oi*     iim »A nú cl' viirj ckki cin^tHtKii i hjiift-
liviinnin cr urAin Km'Vt «.u vurrijíiiinjí-     Mfimi.  hrlthii'  likn   i  h.ikni.iilulliini.
artiiir U'ljn nicíi i'cfíinniiiiíni. of- niymJa        -hi. J>;i.N s. r hvi r liitiílúr:   L;.ki  kcm
kcilmúrmtð shirfliöl  í  (ífiÍuri'JHUtiHini,     nr :i bfínt Utnj't. scni IVtitifsUir hcl'ir
scm hrjtihist ál'rani út yfir ulla hakka.     nimiií) tipp ylir W'i^ wiru,
— tihi'tí cins ita liUtfúr ii-skiiniannsins.         ify vkki fiium«is I>iA:
BLAÐn
Forsfða fyrra tölubtaðs Láka
Fullveldistímaritid
LÁKI
sem Halldór frá Laxnesi, Tómas
Guðmundsson, Sigurður Einarsson
ogfleiri strákar gáfu út vorið
1919 án þess að hafa aldur til að
ábyrgjast orð sín á prenti
að þeim fanst byltingin f Rúss-
landi skifta mestu máii núna og
tilgángslaust að vera ao hjaxa á
gömium herópum úr laungu liðn-
um stjðrnarbyltíngum suðrl álfu.
Nokkrir voru blá raunsæir og ef
nefnt var freisi svðruðu þeir af
bragði: hvar eru peningarnir?
Við bjartsýnismenn töldum aö
svona tímarit mundi borga sig
strax: „skfla aröi". Þeir létt-
lyndu sðgðu að við mundum vaða
i peningum.
Einhvernegin skorti á dug i
okkur, má vera lika sannfæring-
arkraft, kanski aðeins bjór sem
til nægði að na mönnum saman á
raunverulegan fund krlngum
borð. fig held við höfum aldrei
orðið fleirí en firam menn saman i
horni á Uppsölum, og vont kaffi. 1
þoku stendur þessi hugsjóna-
starfsemi fyrir mér núna. Eg
man aðeins eftir einum auk okkar
Tomma: það var Siguröur Einar-
sson. Nu reyndi & hugsjónina ef
hún var til. Viö ætluöum að geía
út rit. Við ætiuðum að gera þjðð-
inni rúmrusk: og þð kanski um-
fram alt sjálfum okkur. Nti var
kominn tfmi tii að keyra niður
grátljó&astefnuna sem geisað
hafði i vetur.
Meðþvi Tómas hafði átt uppá-
stúngu að ritinu og var auk þess
mjög prúður irithættiog ekki lik-
legur til að fæla menn burt með
hæpnum fullyrðingum, bótti okk-
ur einhlítt áð hann skrifaði for-
ustugrein þá sem kæmi eftir
ávarpi okkar tll þjððarinnar. Sig-
urður bauðst til að leggja fram
kvæði í samræmi við stefnu rits-
íns og að öðru leyti verða hjálp-
legur til að setja bæarbraginn á
þvi sviði ásamt Tómasí. Afturá-
nokkur hanki þar sem hvorugur
okkar hafði náð aldri sem krafist
er samkvæmt prentlögum um
ábyrgðarmenn að prentuðu mál-
gagni. Við reyndum að láta okkur
detta f hug emhvern góöan mann
sem hefði náð þessum aldri, og þö
ekki glataö eldi hugsjónarinnar:
en allir höfðu þeir einhvern
snöggan blett. A endanum sagði
Tommi, ætli við veröum ekki
bara að hætta við þetta."
,,Eigi þykir mér ráð
að vort blað heiti
eftir hundum"
En Halldóri fannst ófært að úng
skald hættu vegna ritstjöraleysis
við ákvóröun um að gefa út blað
sem átti að valda aldahvörfum og
lofaðist til að eira engu fyrr en
hann hefði haft upp á ritstjóra vlð
hæfi. Kom honum þá í hug Pétur
Jakobsson frá Skollatungu fyrir
norðan land sem hafði verið
kennari hans i bernsku, einn vet-
ur. Pétur var búfræðingur, kenn-
ari, skáld og lögfræðingur og seg-
ir Halldór um hann að hann hafi
veriö gott skáld þar sem hann er
bestur en enn betri þar sem hann
er verstur. Hann fann Pétur að
máli við landbúnaðartilraunir
uppvið skólavðrðu:
„Pétri var einsog mörgum
skagfirðingi lagíð að tala I form-
legum tón, oft með tfgulegu orða-
vali sem mér er ekki leingur æti-
anda að likja eftir svo trútt sé.
Hann kvaðst nú hafa stúngið reku
sinni i völlinn til þess aö hlýöa á
mál mitt og hvert svo sem erindi
Hallddr   Guöjónsson   frá Laxnesi 16 ára gamall	
|-	1 ¦''"   '
í ' +*	*£..
	"V'
	
mitt væri, mundi hann eigi snúa
svo aftur til þessa verkfæris að
ekki yrði söm trú hans við mig, né
mundi slitna vinskapur okkar
forn. Sagðist hann hafa kynst
mörgum úngum mðnnUm i starfi
sinu og mundi heldur vilja þola
ámæli af öllum þeim en mér ein-
um. Hefur sjaldan verið mælt svo
hofmannlega til min: minti á kon-
únglegar tölur ur fornsögum.
Annað jáyrði gaf hann mér
ekki: en sagðist þó að minstakosti
vilja vera með i ráðum um nafn-
gift þessa malgagns, sem við
hefðum viijað lúta svo lágt að
hleypa af stokkunum undir hans
forsögn, og bæta svo heiminn.
Tölu sinni lauk hann með Ifnum
ur Hávamálum: Vin slnum / skal
maöur vinur vesa, / þeim og þess
vin: — en jók við þessari dulræðu
athugasemd: Seg þú piltum með
kveðju mínni að þeir séu frjálsir
að hverju sfnu orði, og sé þeim
min vegna heimilst að „fara I
eyar / serða þar meyar / kýr og
Tómas tíuðmundsson.
Skátdið frá Soginu meft
rcktorsáminningarnar I
bakvasanum
Sigurður Einarsson
bauðst til að ieggja fram
kvæði i samrœmi við
stefnu ritsins
Ilitstjórinn Pctur Jakobsson. Sá
hann aldrei blaðið?
kálfa / og keisarann sjáifan" sem
segir I fornri Grettisfærslu okkar
skagfirðinga.
Þvi fðr fjarri að ég væri orðinn
nógu vel að mér i mannasiðum
fornsögunnar um þessar mundir.
Maður betur að sér I islendinga-
sögum en ég mundi hafa vitaö að
neikvæði algert er traustara svar
en jáyrðiumvafið hrósi og fllmi. í
islenslngasögum mundi maður
svo heimsöttur sem Pétur
taka öxi sina og riða eftir gestin-
um þegar hann væri kominn úr
örskotsfæri, og fara mikinn.
Æg sagði Pétri samt, einsog
ekkert hefði f skorist, að hug-
mynd okkar væri að hefna blaðið
eftir hundi þeim Garmi er forðum
vaktaði Gnipahelli og gó, en
Pétur svaraði 1 fornsagnastll:
Eigi þykir mér ráð að vort blað
heíti eftir hundum. Við veltum
málinu fyrir okkur um stund. Ég
sá fljótt aö rök min varðandi
hundinn Garm voru fátækleg og
fann mig aftur orðinn námsvein
Péturs Jakobssonar. Ofaná þetta
bættist sú vitneskja , að þð á Is-
landi hafi einlægt þótt hlægilegt
að vera bifliufastur, lækkar þó Is-.
lenskíngur aldrei svo mjög i sjálf-
svirðingu einsog þegar hann rekst
á annan islending sem er honum
ofjarl I Éddu: það er einsog að
vera búinn aö gleyma ömmu
sinni.
Þegar hér var komið sögu þótti
Pétri Jakobssyni mál til komið að
taka af skarið og segja hug sinn i
pessu máli afdráttarlaust, og
ávarpar nú fornan lærisvein sinn
einsog hann væri að tala á aðal-
fundi Ongmennafélags Islands, ef
ekki skátahreýfingafinnar:
Núnú, úrþvi þið hafið leitað tfl
min, úngir menn, þá skal ég segja
ykkur úngum-mönnum sögu. úg
rakst um daginn á bók þar sem
var kvæöi. Það vaf Lákakvæði.
Þetta er nokkuð fiott kvæði. Ég
sþái að það éigi#ftir(.að verða
stSngjðárið 250(i,<Þáð er eftir Guö-
múhd ; BergþSé^sjson. Hvur vár
hann?~HanRí*vhr aö visu ekki Iík-;
þrár maðúr éinsog Hallgrimur
Pétur^son sam. timaniaðuci hans
og syÍTÍlngi mjnn. Afturamóti var
hann kréptur og visinn þar sem
hann lá yrk'j'andi á pa)l|ólfinu i
Brandsbúð hjá Arnarstapa. Hann
mismunaði sér úKstað ýmist á
kviðnum eða þjohnóppunum:
„hröktist áfram".éinsóg sagt var
um orm til formá. Hann orti að
visu ekki um endurlausnarverkið
sem gerir af sjálfu sér öll skáld
góð sem um að það f jalla, og alla
menn hólpna sem með bað fara;
en ef hann heföi ort um það mundi
hann hafa verið meira skáld en
Hallgrimur Pétursson. Guð-
mundur Bergþórsson gat ekki
einusinni unniö að mat slnum,
heldur slafraði úr dalli einsog.
hundur. £g sagði að hann hefði
ort Lákakvæði meðan Hallgrimur
var aö yrkja um frelsarann.
Andrarimur þykja mér finar en
Hallgrlmsrlmur vil ég ekki, sagði
tröllið. Hvur var Láki? Hlustið,
úngir menn. Láki var streðilí
vesturá Snæfellsnesi og barst á
syrukútnum sinum gegnum flota
stórvéldanna i miðju stf iðinu sem
þá var. Hann létti ekki för uns
hann hafði geingið með þennan
legil fyrir stólkonúnginn af Kon-
stantinópel, páfann i Róm,
soldáninn yfir Jerúsalem og
patriarkann af Antioklu. Oghðfðu
buðlúngar heims eigi fyr augum
barið svo lágan manna og svo
sýrukút.
„Einginn las það.
Hvergi var þess
getið"
Kvæðið um legilinn hans Láka
setti einn ljúfastur tónsmiður
okkar við lag laungu síðar. En við
sem jókum við blaðaútgáfu is-
lenska fullveldisins, þó f litlu
væri, férum að ráði ábyrgðar-
manns okkar Péturs Jakobsson-
ar, og nefndum blaðiö Láka. Arit-
un ritstjóra finst að vfsu ekki i
blaðinu, aðeihs nafn Péturs
Jakobssonar með stóru ietri á
blaðhausnum. Vinstra megin við
nafn blaðsins stendur smáleturs-
tilkynning þar sem segir að skrif-
stofa biaðsins sé á Vegamótastig
9, sem hún sannanlega aidrei
var: afgreiðsla á Laugavegi 13
hjá Guðmundi fornboksala Da-
viðssyni.
Ekki geri ég ráð fyrir að Pétur
minn Jakobsson hafi nokkru sinni
augum litið þetta blað, sem þó
Ö
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12