Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 131.-132. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn

						Helgin 12.-13. júni 1982 ÞJÓÐVILJINN — SÍÐA 7
Thor Vilhjálmsson skrifar:
Listahátíðin hef st
Ekki gaf drottinn allsherjar
veörið nógu gott til þess að nýi
borgarstjórinn okkar Davið
Oddsson opnaði Listahátið.og var .
ekki af þvi aö Davið hefði ekki til
þess heilsu, fyrir fjórum árum
sýndi hann að hann hef ði atgervið
til þess arna ásamt Sigurjóni Pét-
urssyni þegar þeir opnuðu hátið-
ina með ræðum i leiðindaveðri að
Kjarvalsstöðum, og voru hafðir
tveir einir Uti i rigningu viö þá at-
höfn og roki; en gestirnir inni i
skjóli.
Siðan linnti skúrinni, og þá
komu þýzkir leikarar á stultum
yfir tUnið, likt og forsögulegir
vaðfuglar, og spigsporuðu fegnir
þvi hve brýnt er að létta af góðum .
listamönnum tætingslegum snöp-
um eftir peningum til framfæris
sér   og   sinum,   og   nýta   gáfur
þeirra og atgervi til að skapa list.
Silkitromma
Atla Heimis
Sjálf hátiðardagskráin byrjaði
með glæsibrag, þar sem var
ópera Atla Heimis Silkitromman,
og snerist strax upp i sigurhátiö
tónskáldsins og hinnar frábæru
sveitar söngfólks og tónlistar-
manna sem túlkar listaverk tón-
skáldsins með trúnaði og miklum
tilþrifum undir stjórn Gilbert
Levine og Sveins Einarssonar.
Augnagleði var" aukin rausnar-
lega af Helgu Björnsson Ur
heimssmiðju lizkunnar i Paris,
sem varö hvorki Paris né Þjóð-
leikhúsinu okkar til skammar og
notar skæra liti á nútimavisu svo
sem tiðkaðist i Nohefðinni fornu
einsog það að nota gull og silfur.
Og Sigurjón leiktjaldahönnuður
sem aldrei   bregzt,   það    gerði
Magnús Tómasson við eitt verka sinna á sýningunni á Kjarvalsstöðum.
HELGARSYRPA
um sýningarsalina með mann-
hafið upp á miðja leggi.
Það var ekki talið óhætt að fara
út i loftrakann nUna af þvi að Sin-
fóníuhljómsveitin átti að spila
með hljóðfæri sem ekki þola
nema einmuna tið úti. Guð al-
máttugur átti reyndar þess konar
veður handa okkur daginn áður,-
en sparaði það opnunardaginn til
seinni tima.
I staðinn mun hafa verið sýndur
skjólgóður ullarfatnaður á
LækjartorgLsem er ómissandi á
útihátiðum á lslandi. Klukkunni á
Lækjartorgi hafði lika verið kom-
ið i lag, og kunnu rosknir borgar-
búar vel að meta að þurfa ekki að
lita upp á bankann eftir snældu-
klukkunni; sem alltaf snýr andliti
sinu frá þegar manni liggur á.
Hún er þó skárri en klukkan á
Hallgrlmskirkjuturninum, þú
verður að fara með lyftunni upp i
turninn til að sjá á hana; þó veld-
ur hún sifelldu ónæði i hverf inu og
gerir menn taugaveiklaða með
því að slá á kortersfresti i ótima i
staðinn fyrir aö vera til friðs eftir
allt rifrildið um kirkjubygging-
una.
Ég held að veörið hafi verið
sosum skaplegt þó það hentaði
ekki sinfóniuhljómsveit og hefði
mátt fá hann Stefán frá Möðrudal
með harmonikkuna i staðinn, og
bjóöa upp i dans milli sýning-
anna: I staðinn kom Njarðvik for-
maður og sagði ekki unnt að setja
þessa hatiö sökum raka, og hófst
hUn þvi óhelguð.
t sóldýrðinni daginn áður
voru sýningar opnaðar að Kjar-
valsstöðum. Þar var afraksturinn
af mikilli ogvandaðri vinnu Gylfa
Gislasonar myndlistarmanns
sýndur; sem hafði lagt nótt við
dag með hjálparliði til að gera
skemmtilega og fróðlega hug-
vekju um feril og þætti i þróun Jó-
hannesar Kjarvals. Gylfi hefur
raðað ljósmyndum af málverkum
Kjarvals á fleka og myndum úr
bókum sem hafa komið út um
Kjarval með gagnorðum skýring-
artextum og visbendingum sem
mætti verða til fyrirmyndar um
framhaldskönnun og kynningu
stofnunarinnar sem ber nafn
meistarans. Með honum i þessu
starfi voru Þóra Kristjánsdóttir,
hinn ötuli listræni forstjóri húss-
ins, og Jóhannes sonarsonur
Kjarvals, auk Hilmars Einars-
sonar bókbandsmeistara. Og
þarna er lika vel röðuð sýning á
málverkum Kjarvals Ur eigu
borgarinnar.
Þarna er lika gullfalleg sýning
eftir MagnUs Tómasson þar sem
sameinast fagurt handbragö
og ismeygileg lýrikk. Með
sýningunni sannar Magnús ræki-
lega að það var rétt ákvörðun aö
veita honum árslaun til starfs á
vegum hússins. Þeim peningum
er vel varið og full ástæða til að
athuga hvort ekki ætti að endur-
ráða hann, eða útvega listamann-
inum annarsstaðar árslaun. Þessi
töfrandi sýning er sönnun fyrir
hann ekki heldur hér en hélt aftur
af sér til að draga ekki úr áhrifum
búninganna og hafði bara á svið-
inu það sem brýnast þurfti. Eftir
svona kvöld fer maður glaður og
stoltur heim,og bjartsýnn. Ég get
ekki stillt mig um að lýsa hrifn-
ingu minni á frammistöðu Guð-
mundar Jónssonar og afreki hans
sem fer inn á ný sviö i list sinni og
flytur erfiða tónlist ógleyman-
lega, og veröur manni lika eftir-
minnilegur sem sviðspersóna. En
dýpst snart söngur Ólafar Kol-
brúnar Haröardóttur og Guð-
mundar i lokaþættinum? og þar
held ég að tónlist Atla nái lengst,
dýpst þar sem persónurnar
syngja báöar en syngja þó sig
ekki saman heldur hvor fram hjá
annarri.
Vist er Atli glUrinn; ég má þó til
að hafa orð á þvi hvað mér finnst
hann hafa verið fundvis á sögu-
efni sem hann fann i gömlum
japönskum No-leik frá 14. eöa
upphafi 15. aldar, og nýtir á sinn
hátt ásamt textahöfundi sin-
um. Hvað þýðir No? Það mun
tákna að geta eitthvað eða hæfi-
leika. Þetta er leiklist sem þró -
aðist upp Ur hefðbundnum döns-
um, og blómstraði á 14. öld undir
vernd voldugs herstjóra eða sho-
gun, sá hét Yoshimitsu, og var
upphafsmaður aö langvinnu veldi
ættar sinnar sem nefnist Ashi-
kaga, og vernd þeirrar ættar réð
úrslitum um uppgang þessarar
listgreinar sem var ræktuð við
hirð þeirra, og þróaðist frá alþýð-
legum uppruna og einfaldleika i
það að verða stilfáguð og háþróuð
hirðlist sem laut ströngum lög-
málum um efni og efnistök og
framsetningu. Þar áttu drýgstan
þatt feðgar gæddir snilli Kanan-
imi Kiyotsugu og sonur hans
Zeami Motokiyo (1363—1444).
Hinn slðarnefndi er talinn höf-
undur að 200 leikjum, og ennþá
eru 124 verk hans varöveitt og
flutt IJapan.
Zeami samdi Silkitrommunat
sem á japönsku heitir Aya no
tsuzumi.
Hin fræga Kabuki-leiklist sem
oft er nefnd i sömu andránni og
No-listin kemur miklu siðar til
sögunnar og blómstrar á 16. öld,
afsprengi sins tima. Hún sækir
stundum efni i hina langvinnu
valdabaráttu tveggja ætta Taira
og Minamoto sem sigraði að lok-
um. Kabuki er að sumra hyggju
hið fullkomna allsherjarleikhUs
sem oft hefur borið á góma i sam-
bandi við óperu Atla þessa dag-
ana, ósundrandi samruni söng-
listar og dans i hnitmiðuðum
leiksl.il, sem nærir auga og eyra i
senn; Ka þýðir söngur og Bu dans,
og er runnið frá klnverskum
táknum sem mjog voru tiðkuð á
16. öld I Japan; Ki táknar leikni
eða leikbragð. Það eru til á fjórða
hundrað Kabuki leikrit sem verið
var að semja fram á 19. öld; og
reis hæst i verkum Chikamatsu;
hann lifði framá 18. öld, og var af
sumum kallaður Shakespeare
Japans.
úr   Silkitrommunni   eftir    Atla
Heimi.
Silkitrommuna fann Atli i flug-
höfninni I New York i heillavæn-
legu fáti, þannig ráðast örlög
stundum; og segir frá þvi sjálfur
að hann hafi gripið kver með
nokkrum No-leikjum sér til við-
urværis I loftinu,og hugljómaði af
þessu á fluginu.
Þaö eru ekki nema þrjár
persðnur I forna leiknum eftir
Zeami auk kórsins; sem hefur
svipað hlutverk eins og I grisku
leikjunum að rekja og skýra sög-
una og koma á framfæri skáldleg-
um viðhorfum til þess sem er að
gerast. Þar er hirðmaður sem
hefur söguna, og segir frá göml-
um garðyrkjumanni sem sópar
stlgana i hallargarðinum við lár-
viöartjörnina þar sem hátignirn-
ar reika sér til yndisf og sá þá
prinsessu. Og siöan hefur hann
unnað henni af friðlausu hjarta.
Og verður ekki rakið frekar nema
þegar silkitrumban hljómar ekki
steypti sá gamli sér i örvæntingu
sinni I lárviðartjörnina. Eins og
tiðkast mjög i No-leikjum gengur
hann aftur; tókst ekki betur til en
svo að draugur hans hljóp i
prinsessuna reiður; og tryllir af
henni vitið, og talar gegnum
hana, og á kvöldkyrri tjörninni
reis alda og úr þeirri öldu tnlaði
rödd; og það er rödd gamla
mannsins sem smám saman birt-
ist, og kemur eftir sviðsbrUnni
hashigahara með djöflagrlmu og
öldur beiskjunnar hafa skolað
mér aftur upp á ströndina. Og
kórinn segir I orðastað hans
að það komist ekki önnur hugs-
,un að en reiöi vegna hins bann-
aða losta sem leggst um mig
eins og myrkur. Ég er orðinn
aö djöfli sem dvelst i helvlti
minna myrku þanka, óveðursský
ástriðna minna. Og þannig
fer fram tvital afturgöng-
unnar og kórsins um hans
hugsanir unz draugurinn þrifur
prinsessuna, og skipar henni að
slá trumbuna með sál hennar á
valdi sinu og ann henni ekki eirð-
ar, og fer um sál hennar fári, fyll-
ir angist svo hún hrópar: Hvað
hef ég gert, með hvaða illu sæði
hef ég sáð til slikrar uppskeru?
Unz með formælingum hverfur
draugurinn aftur, einn af djöflum
næturheimsins niður i hvirfil lost-
ans, syngur kórinn
I No-leikjunum er óspart gengið
aftur. Þar fá smáðir einatt upp-
reisn eftir dauða, þegar þeir birt-
ast á ný og skilja allt, vita allt. I
þessum japönsku leikjum er rik
viröing fyrir valdi samfara sam-
úð með hinum smáða. Stundum
býr andi hetju framliðinn i fátæk-
um munki. Erfiðismaöurinn, hinn
hrakti birtist aftur sem glæst
hetja handan við dauða, samurai
eða prins; gamla raunum mædda
konan þarf ekki nema að verða
draugur til að verða prinsessa.
Þannig visar hin fágaða hirðlist
aðalsins alþýðunni á upphafningu
draugsins.
Silkitromma
Mishima
Þetta magnaða efni No-leiksins
færir Atli i gerviveröld samtima
með glysfrekju hennar og auglýs-
ingaharki, tómleika og tilfinn-
ingadoða. Hinn forni No-leikur
verður honum hugvaki og upp-
spretta til að skapá* verk sem i
einfaldri sögu má tUlka á ýmsa
vegu, persónulegt uppgjör tón-
skáldsins.
Það eru fleiri en Atli sem hafa
nýtt hið forna efni No-leiksins. Til
er nútimaverk eftir japanska
skáldið Yukio Mishima, höfund-
inn snjalla sem framdi fyrir
nokkrum.árumkviðristu, sepukku
eða harakiri, og liggur mikið og
margþætt verk eftir hann þótt
ekki yrði hann gamall, skáldsög-
ur og smásögur, og svo fimm nú-
tima No-leikrit. Silkitromman er
eitt. Persónur eru jafn margar og
hjá Atla, utan tvær aukapersón-
ur; en textinn skáldlegur og upp-
hafinn, lýriskur. Gamli maðurinn
vinnur nU á skrifstofu lögfræðings
sem hefur litið aö gera. Uppi á
þriðju hæð. Hægra megin. Gata á
milli húsa, bali þar með lárviöar-
runna. Vinstra megin á þriðju
hæö i húsi er tizkuverzlun. Trló
þar: Fujima kennari I klassiskum
japönskum dansi; Toyama ungur
maður; Kaneko embættismaður I
utanrikisráðuneytinu, og stendur
til að hann veröi sendiherra.
Tveir siðastnefndu eru skólafé-
lagar, gamlir vinir. Auk þess
kemur þangað Madame eigandi
tizkuverzlunarinnar. Og svo er
hm fagra Hanako Tsukioka sem
sá gamli elskar og skrifar bréf til.
Ennfremur kemur þangað stúlka
sem hefur fyrst og fremst það
hlutverk að fara með bréfið; þaö
lendir nú I höndum trlósins sem
fer að lesa utanáskriftina: til
prinsessu lárviðar mánans. Aður
voru þeir bUnir að tala um hvað
Madame kæmi seinUÞað er ófært
að láta karlmenn biða I tizkusal,
segir ungi maðurinn. Svo kemur
Madame loksins og er I hærra lagi,
og segir: En hvað það var indælt
að þið gátuð allir komið. Það er
komið ástarbréf til yðar, segir
Toyama hinn ungi. En af ávarps-
orðunum sér hUn að það er ekki
ætlað henni, og segir að þaö sé
enginn friður fyrir þessu bréfa-
flóði úr húsinu á ínóti: Gamall
maðurinn, næstum fimmtugur!
Hann hefur orðið ástfanginn af
frú Tsukioka i gegnum gluggann.
Ráöuneytismaðurinn segist ekki
vera hissa þvl að sagt sé aö mað-
ur verði fjarsýnn með aldrinum,
og hlær að sinni eigin fyndni.
Madame segist ekki hafa sýnt
hinni bréfin heldur notað þau öll
til að hreinsa hundakambana
sina. Þau kankast á i hálfkæringi
og velta þvi fyrir sér hvort hlaupi
hraðar ástin eða hundurinn. Mad-
ame: Það stigur mér til höfuðs að
tala við svona sjarmerandi herra.
Og svo framvegis.
Þá kemur Hanako. Ungi maö-
urinn faðmar hana: Þetta var
. grimmdarlegt af yður, þér komið
aftur of seint. En hún svarar ekki
og tekur brosandi af sér glófana.
Svo kemur að'þvi að ráðuneytis-
stjórinn og ungi maðurinn lesa
bréfiö á vixl upphátt yfir öxlina á
Hanako, og þegar það endar á þvi
að biðja bara um einn einasta
koss bresta allir i hlátur.
Þau skopast óspart að bréfinu
og ást gamla mannsins og ræða
ástina og annað á kaldranalegan
hátt. Og fara að drekka kaffi, þá
segir danskennarinn að sér detti
dáltið i hug og vefur purpuralitu
silki utan af trommu sem hann
segir að sé leikmunur, og heyrist
ekkert i henni. Sér hafi komið i
hug aö festa bréf við trommuna
og kasta henni til gamla manns-
ins og segja honum að berja
bumbuna; og ef hljóðið nái i gegn-
um háreysti götunnar verði hann
bænheyrður. Og Hanako sam-
þykkir brosandi; og segir fátt, þó
allt snúist um hana.
Hinn roskni elskandi grlpur
trumbuna og fyllist sárri eftir-
væntingu og ávarpar lárviðinn og
segir: Fyrirgefðu að ég hengi
trommuna i græna hárið þitt, en
hún fer þér vel eins og djásn hafi
fallið af himnum ofan i harið þitt,
og segir trénu að sorg sin hafi
gert það fegurra.
Og loksins slær hann trommuna
eftir nokkurt hik. Æ ákafar. Ekk-
ert hljóð. Þeir hafa skopazt að
mér, segir hann og hnigur grát-
andi niður: Að svona glæsileg
dama geti verið svona auvirðileg.
Hlatur fyrir handan, gluggan-
um skellt aftur þar.
Já hlæiði hlæiði bara.... hlæiði
meðan þiö liggið og rotnið.... sá
sem er hlegið aö hann hlýtur ann-
an dauða, hann rotnar ekki, segir
hann og kastar sér út um glugg-
ann án þess aö hinir verði varir
við fyrr en dyrnar opnast þar og
fréttin berst, þá hlaupa allir upp
með skelfingu, sumir aö gluggan-
um, aðrir til dyra. Hanako stend-
ur ein á miðju sviði, stirðnuð eins
og stytta.
Hann gengur vitanlega aftur,_
og þau tvö ræða saman. Hún kpm •
til herbergis hans þar sem ftaqn
var afturgenginn; og ann henni
enn. Hann hótar henni bölvun
þegar kemur I ljós i talinu hve
spillt hún var. Hún óttast það
ekki. Nú er ég sterk, segir hún;
vegna þess að hann elski hana. Og
segir honum að horfa & sig: Hann
elski ekki þá sem hún sé i raun og
veru,- og segir honum að slá
trumbuna. Nú heyrist I trumb-
unni;en hún segist ekkert heyra.
Hiin lætur hann slá hana hundrað
sinnum; unz hann hverfur, en hvin
hrópar angistarfull: Hann er
horfinn! Klukka fer aö tifa; leikn-
um lýkur þannig aö hún segir likt
og I draumi: Hefði hann bara
slegib trumbuna einu sinni enn,
þá heföi ég kannski heyrt I henni.
Til hamingju Atli með þina
trommu. Það heyrist I...
P.S. Nú er kominn til okkar leik-
flokkurinn göði og frægi frá Suð-
ur-Ameríku Rajatalba, sem eng-
inn má missa af. Bienvenidos!
*NÍ
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
18-19
18-19
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40