Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 131.-132. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn

						Gisli Konráðsson sagnaþulur

skrifar, að foröum hafi veriö orð-

tak manna i sauðaréttum, þegar

falleg lömb bar fyrir augu: „Ein-

hverntima heföi honum Abraham

þótt fallegt lambið aö tarna."

En hver var Abrahám? Hínar

undarlegustu dylgjur og sta6hæf-

ingar hafa verið á kreiki um

Abraham, sem samkvæmt þeim á

aö hafa veri6 ýmist eða allt þetta:

útileguþjófur, förunautur

Fjalla-Eyvindar, sonur Höllu,

eiginma6ur Höllu, heingdur á

Hveranöllum — og hreppstjóri a6

lyktum.

Saga Fjalla-Eyvindar hefur nú

á ýmsum sviöum veriö dregin

fram i dagsljósiö samkvæmt þvi

sem ýmsar misgóöar heimildir

leiöa rök til, en þó er ekki þvi aö

leyna aö margt fer þar enn á mis-

vixl, illa rætt og undarlega sett, i

höndum nútlðarmanna. Hiö sama

má segja um Arnes Pálsson, sem

a6 öllu athugu6u mun aldrei hafa

legiö á fjöllum meö Eyvindi, og

má um þa& efni visa til fróölegrar

athugunar Arna Ola, sem birt er i

bok hans, Frásögnum.

Jón Espólin segir i Arbókum

sinum viö áriö 1775: „I þann tima

li 1982     ÞJÓÐVILJINN — SIÐA 25

Þorsteinn

Aöalvik

frá Hamri

skrifar

Eyvindur og Abraham a6 nafni,

höföu stoliö viöa um lándiö, höf&u

yfir gengiö likast stigamönnum".

Þó er Abrahams ekki geti& vi&

eftirmál þessarar handtöku, enda

uröu þau óvænt; Eyvindur og

Halla voru sett i gæzlu Halldórs

sýslumanns Jakobssonar — og

sluppu þaöan, einsog þeim var

lagiö.

Eftir þetta vir&ist fækka þeim

ævintýrum Abrahams sem verö

þykja frásagna; nema ef nefna

skyldi hreppstjóratignina. Hætt

er viö a& hún f júki fyrir litiö. Hitt

er sennilegt aö Abraham hafi

ö&lazt friö og gri& þegar hann elt-

ist, ef til vill vegna skárri lifnaö-

arhátta og heg&unar. En hva& er

hæft i sögu Hjálmars Jónssonar

fra Hrafnsfjar&areyri um mótbýli

E'jenezers íángafa sins vi& Abra-

ham?

Þaö vir&ist koma á daginn a&

Abraham veröi fundinn i bænda-

tölu. Abraham Sveinsson er bóndi

I Efri-Miövik I A&alvlk 1787-89 og

ef til vill fleiri ár fyrir þann tima.

„Abrahams í opið skaut"

er hér var komið lágu þjófar úti á

fjöllum, Eyvindur, er slapp frá

Halldóri Jakobssyni, og Halla

kona hans, Abraham og Arnes".

Þá haföi Arnes raunar veriö inni

luktur I hinu islenska tugthúsi i

niuár.

En hvaö um Abraham? öll

hans vera er hin kynlegasta I sög-

um og sögnum. Séra Jón Yng-

valdsson á Húsavtk(d. 1876)skrif-

ar eftir sögn séra Arnórs Jóns-

sonar I Vatnsfiröi, en honum

sag&i sjálfur Arnes Pálsson, að

„Arnes hafi boriö Eyvindi bezta

orö fyrir góðmennsku og guð-

rækni, en vart kvaðst hann

óhræddur um llf sitt fyrir Höllu og

Abraham, syni hennar, meöan

hann lifði". í Þjóðsögum Jóns

Arnasonar segir, a6 eftir aö Ey-

vindur tók saman við Höllu á

Hrafnsfjaröareyri vestra hafi

Halla „lagt lag sitt við ótindan

þjóf, heldur Arnes en Abraham"

og hafi það stuölaö aö þvi aö hjón-

in lögöust út. Si&ar segir I Þjoö-

sögunum að þegar Eyvindur

slapp af Hveravölium hafi Norð-

Hngar náð Abraham og heingt

hann þar á gálga, „þvi kvað Sam-

son skáld I háðvisu um mann einn

' að sál hans mundi fara

Abrahams I opið skaut

upp á HveravöIIum".

Eiginlega kastar þó tólfunum I

Vestfirzkum sögnum III, þarsem

Arngrimur Fr. Bjarnason skrá-

setur sögu eftir sögn Hjálmars

Jónssonar, fyrrum bónda a6

Hrafnsfjarðareyri — einkum fyr-

ir það hvernig staöreyndum er

þar umsnúiö og hve firrurnar

virðast þó trúlegar og hafa ærið

nákvæmnisyfirbragö. Þar segir

meðal annars: „Halla, er slöar

tók saman vi& Eyvind, var ættu&

úr Súgandafir&i og fluttist þaðan

til Aðalvlkur. Bjó hún fyrst I Mi6-

vik I Aðalvik með manni sinum,

Abraham. Eyvindur kom að Mið-

vik til þeirra h jóna Höllu og Abra-

hams, og réðist þar sem vinnu-

maður. Ebenezer Jónsson, lang-

afi minn, bjó þá I Miðvik og var

mótbýllsmaður þeirra Höllu og

Abrahams. Aöur en Eyvindur

kom aö Mi&vlk haföi þótt brydda

á sau&astuldi þeirra Abrahams

og Hbllu, og mörgum hvinnsku-

brögðum Ö6rum, en mjög magn-

aðist þetta viö komu Eyvindar".

Slðan segir frá því er þau leggj-

ast út, fyrst Halla og Eyvindur og

siðar einnig Abraham, en sögunni

lýkur þannig: „Sonur þeirra

Abrahams og Höllu hét Sveinn.

Þótti misendismaöur. Sveinn

þessi drukknaöi I lendingu á Bol-

ungarvlkurmölum. Stóö hann aft-

astur við skip i lendingu og bakaði

fast. Reið þá að ólag mikið, og

hvarf Sveinn I öldurótið. Slys

þetta var kennt göldrum, og eign-

að Jóni nokkrum Kálfssyni, sem

þótti kunnáttuma&ur mikill, en

fáleikar höfðu veriö milli þeirra

Sveins".

Annars er það GIsli Konráðs-

son, sem I sögnum kann gleggst

að greina eitthvað me& sannind-

um frá Abraham, en því miður

einnig ómælt af vitleysum. Til

hans skal nú leitað meðal annarra

varöandi upphaf Abrahams, sem

hefur stuðning skjallegra gagna.

' Arið 1755 þingar Magnús Ket-

ilsson sýslumaöur að Jörva I

Haukadal, en þar sækir Jón

Egilsson á Vatnshorni „Abra-

ham, átján vetra, ófermdan, son

Sveins Sveinssonar á Skinþufu I

Haukadal, er ári áður hafði flutzt

þangað frá Krossi I Haukadal,

'fyrir þjófslega meöferð á

gemling, er hann skar niður við

Haukadalsá, en fleygöi gærunni

En si&an 14. okt. dæmdi sýslu-

ma&ur Svein I bætur fyrir van-

rækt uppeldi sonar sins, eftir

„Húsaga Forordningunni" til

konungs tvo aura, og eyri til Egils

á Vatni fyrir þaö, aö sonur hans

tök þar eldsgagniö; dæmdi og

Sveini að hýða son sinn þar á

þinginu, og fór það fram, og Svein

sekan um 60 álnir I málskostnaö."

Sveinn Sveinsson, er hlaut að

hýða Abraham son sinn á þinginu

að Jörva 1755, haföi búið á ýms-

um stöðum i Haukadal, svo sem á

Saurstöðum 1736—38 eða leingur,

Krossi 1752 og 1754. Hann býr i

Lækjarskógi I Laxárdal um 1756.

Kona hans, mó&ir Abrahams, er

nefnd   Valger&ur   Ölafsdóttir.

feröar. Samkvæmt beim gerist

Abraham hvinnskur I meira lagi

og fýsinn til fjatta, leggst út,

kemst til Eyvindar og Höllu á

Arnarvatnsheiði og dvelst með

þeim þar, I Þjófakrók og viö Arn-

arfell. Þá segir Eyvindur honum

og Arnesi upp vistinni, unz þeir

hittast a6 nýju & Vestfjöröum 1763

og eru þá gripnir. Loks segir

Gisli, a& Abraham hafi ekki

feingið dóm, en veriö hýddur, og

loks fermdur; si&an hafi hann

stórum bætt ráö sitt allt, kvænzt

og oröið hreppstjóri að lyktum,

„þvi ekki skorti hann vit" segir

þar.

Margt er þarna I meira lagi

vafasamt, enda er timatal mjög

		¦ : _ ..   .-. ..•		" ¦ -.¦     ¦.-¦..	

					-

		. ,^v>-^^^**	§fc.		¦¦"--—¦......    ¦--¦¦¦¦- Ij3&

m   W%?%	w» ^y •£> j*   •mL^mA*-''*mm~mmi^<C	^iliæ^lsl			

	BBhBfjE^	rair> %&£±eJm*Zr			

Gamla vörin I ósi I Bolungarvik.

og sviðunum i ána, en tekið elds-

gagn frá Agli Egiíssyni yngra á

Vatni, og soðið þar i fjárhúsi um

nótt, og heim kom hann aftur

eldsgagninu áður Egill af

vissi, vafði siöan ketið

I buxnaræfla sina og uröaði

uppi i árgljúfri, þar þa& fannst af

smaladreing Gu&mundar á

Köldukinn Sigurössonar. Fór

hann þangaö me& þeim Jóni

Andréssyni og ólafi Einarssyni,

bændum frá Þorsteinsstö&um, og

fundu buxnaræflana og ketiö;

me&gekk Abraham þetta fyrir

Egli yngra á Vatni og fyrir réttin-

um; kva&st Abraham hafa gert

þetta af hræöslu fyrir fööur sln-

um, og sjálfur hef&i hann átt

gemlinginn; vitna&ist ekki ogl

annað en svo væri. Játa&i þaö og

Sveinn fa&ir hans, er ákær&ur var

um illt uppeldi á syni sinum; bar

hann þá fyrir tornæmi hans. En

það báru margir, að öfrómur væri

Abraham haldinn, legðist á hann

orðrómur um afréttarfé, er hann

væri meö fööur slnum á Krossi.

Sveinn er fluttur aö Ytri-Þor-

steinsstöðum 1762. En ári fyrr,

1761, bar þaö til tiðinda um rétta-

leytið að brotizt var i kirkjuna á

Staö I Hrútafirði og stolift úr

læstri kistu sjöhundraöa viröi I

peningum, tóbaki og fatnaöi, er

átti sóknarpresturinn séra Eirlk-

ur Guömundsson. Hófu menn leit

að þjófunum suður á heiðar, og

riöu fram á tvo menn, er stóöu yf-

ir föggum sinum á Haukadals-

skaröi. Reyndust þar vera Abra-

ham Sveinsson úr Haukadal og

Ólafur nokkur Þóröarson, meö

peninga Sta&arklerks I vösum

sinum en annað þýfi I pokum.

Voru þeir fluttir a& Þlngeyrum I

hendur sýslumanns. Báru þeir

þar aö bóndi nokkur á þessum

slóöum, Þorsteinn Guöbrandsson,

heföi vlsaö þeim til stuldarins og

tilskilið sér þri&jung þýfisins a&

launum.

GIsli Konráösson getur ekki

þessa atburöar, en eingu aö sl&ur

taka sagnaþættir hans framtlö

Abrahams enn frekar  til  meö-

breinglaö I þætti Glsla var&andi

ævi Eyvindar. GIsli hyggur Ey-

vind hafa lagzt út frá Hrafnsfjart

areyri miklu fyrr en var I ver-

unni, 1754 e&a fyrr. Hiö rétta

kemur fram I frambur&i Arnesar

Pálssonar fyrir rétti, en þar

kve&st hann hafa dvaliö I vinnu-

mennsku undir fölsku nafni hjá

Eyvindi a& Hrafnsf jar&areyri ár-

in 1758—1761 og segir si&an:

„Þegar hann strauk þa&an asamt

Abraham Sveinssyni, vildu þeir

fá mig me& sér, hvaö ég vildi ei

samþykkja og mætti þar fyrir illu

hjá þeim, samt fékk það ör I þeim

viöskiptum, er ég ber á vinstra

fæti." Þannig er Abraham sýni-

lega kominn I tæri vi& þau Eyvind

1761, sama ár og hann stal úr

Staöarkirkju, og má vel vera aö

samneyti þeirra hafi varað eitt- i

hvað næstu arin á þvillkum ferli

sem Gisli rekur, þótt hann hljóti

að hafa tekið skemmri tima. '

Grimsstaðaannáll vitnar um a&

saman lafa þeir 1763: enþar segir:

„Þjófar tveir teknir á Dröngum,

Arið 1788 flyzt Ebenezer Jónsson

I Efri-Miðvlk, en Abraham

hrökklast þaban ári si&ar og

byggir ey&ibýliö Glúmsstaöi 1791.

Þar hokrar hann I eitt ár og

hverfur si&an úr bændatölu. Ari&

1793 deyr svo i Hólssókn Abraham

Sveinsson, en hvorki er getiö ald-

urs hans né heldur hins hvar hann

lézt. Sé þetta Abraham utilegu-

þjOfur, einsog allt bendir til, hefur

hann þá veriO hátt á sextugsaldri.

En þannig vir&ist þa& hafa or&-

i& afkomendum Ebenezers Jóns-

sonar freistlng a& spyr&a Eyvind

og Höllu inni búskap hans og

Abrahams árin 1788—89 i

Efri-Mi&vik; en I raun og veru

voru þau hjón þá laungu hætt

flakki slnu og þar á ofan bæ&i

dauö. Forsenda þessarar vitleysu

er vitneskjan um brall þeirra fyrr

á árum, einkum 1761—1763, meö-

an þau voru öll uppá sitt bezta.

Sagan er svo negld enn kirfilegar

saman me& aukalegu hjOnabandi

Abrahams og Höllu.

Þvi má auka hér vi& aö i Horn-

strendingabók eru varðveitt

munnmæli þess efnis ab Ebenezer

Jónsson hafi hrakið skillltil hjón

úr hreppnum, og gæti þar verið

minning um þaö er Abraham

hrökklaðist frá Miðvlk og úr

Sléttuhreppi.

Arið 1802 deyr svo á Ósi i Hóls-

sókn Sveinn Abrahamsson, átján

vetra, úr „bólgu I likamanum".

Aldur hans sýnir að hann er fædd-

ur aö Eyvindi og Höllu öldruöum,

e&a bá&um látnum. Þetta er

sennilega sonur Abrahams, sem

Hjálmar Jónsson segir a& hafi

farizt svo slysalega af völdum

galdra og verið „misendismað-

ur". Timinn er fijótur aö færa at-

vikinistilinn.

Og visan sem Samson skáld

kvaö um mann einn, a& sál hans

myndi fara

Abrahams I opiö skaut

upp á II veravöllum

visar varla nema aö litlu leyti

til dvalar Abrahams Sveinssonar

á Hveravöllum og alls ekki til

heinglngar hans þar. Visan minn-

ir & or&alag I dæmisögu Krists um

fátæka manninn sem dó og „var

borinn af einglum I faðm Abra-

hams". En ef til vill eru Hvera-

vellir I visunni jafnframt vottur

þess aö þá hafi hugmyndir rikt

um dvalir útileguþjófsins á

Hveravöllum. Vel má raunar

vera fótur fyrir þvi; nógar eru

eyður til þess I sögu Abrahams,

einkum árin 1763—1787.

(Heimildir: Arbækur Espólins,

Huld, Þjóðsögur Jóns Arnasonar,

Söguþættir Gisla Konráðssonar,

Vestfirzkar sagnir, Frásagnirj

Arna Ola, Atjánda öldin, Dala-i

menn, Grimsstaðaannáll,  Horn-!

strendingabók, Sléttuhreppur —!

byggð og búendur.)

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
18-19
18-19
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40