28 %elgarviðtalið <- LAUGARDAGUR 5. APRIL 1997 „Þegar menn fara aö gera sér betur grein fyrir minum skoöunum þá munu þeir sjá að þær eru þaö eina sem gildir. Kirkjan getur ekki staöið í staö og verö- ur aö taka breytingum," segir dr. Gunnar Kristjánsson m.a. í opinskáu viðtali viö helgarblaðío. Hér er hann inni f Reynivallakirkju. DV-myndir ÞÖK Doktor Gunnar Kristjánsson, eitt fjögurra biskupsefna, segir kirkjuna forðast að taka afstöðu: Dapurleg þróun í kirkjusög- unni sem verður að snúa við - metur sigurlíkur sínar alveg jafn miklar og annarra biskupsefna - segist ekki vera meirihlutamaður Ekki líður á löngu þar til kosiö verður um nýjan biskup í stað Ólafs Skúlasonar sem lætur af embætti um næstu áramót. Prestar þessa lands og nokkrir leikmenn munu síðla komandi sumars fá að velja á milli þeirra fjögurra aðila sem lýst hafa yfir framboði til biskups. Þetta eru þau séra Áuður Eir Vilhjálms- dóttir, prestur í Þykkvabæ, dr. Gunnar Kristjánsson, prestur á Reynivöllum í Kjós, séra Karl Sigur- björnsson, prestur í Hallgríms- kirkju, og Sigurður Sigurðarson, vígslubiskup í Skálholti. Frambjóðendurnir verða á næst- unni kynntir til sögunnar í helgar- blaði DV eftir því sem aðstæður leyfa og fyrstur til að ríða á vaðið er dr. Gunnar Kristjánsson. Við tókum hús á honum að prestssetrinu á Reynivöllum í vikunni en svo skemmtilega vill til að í dag mun Ólafur Skúlason biskup serja Gunn- ar inn í embætti prófasts Kjalar- nessprófastsdæmis sem hann tók við um síðustu mánaðamót af séra Braga Friðrikssyni. Athöfnin fer fram í Reynivallakirkju. Sá sjötti á Reynivöllum frá 1859 Gunnar hefúr verið prestur á Reynivöllum í tæp 19 ár og er ein- ungis sjötti presturinn frá því nú- verandi kirkja var byggð árið 1859 á þessu forna kirkjubóli. Fyrir utan kirkjuna, sem er með eldri timbur- kirkjum í Skálholtsbiskupsdæmi, er stytta af sr. Halldóri Jónssyni sem þjónaði þar í hálfa öld, frá 1900 til 1950, þannig að prestarnir hafa set- ið lengi að Reynivöllum. Aðspurður segir Gunnar það ekki óeðlilegt því brauðið sé gott og afskaplega þægi- legt að búa í kyrrð sveitarinnar í Kjósinni, í hæfilegri fjarlægð frá ys og þys höfuðborgarinnar. Gunnar lítur á sig sem borgar- barn þrátt fyrir að hafa fæðst á Seyðisfirði. Foreldrar hans, Krist- ján Gunnarsson skipstjóri og Emma Guðmundsdóttir húsmóðir, stopp- uðu stutt við á Seyðisfirði eftir að Gunnar fæddist, sá þriðji af fimm systkinum, og fluttust þau til Stokkseyrar. Þar dvöldust þau í eitt ár og fóru þaðan til Reykjavíkur. Gunnar ólst upp í Laugarneshverf- inu til 14 ára aldurs en þá færði fjöl- skyldan sig um set vestur á Sel- rjarnarnes. Nesið var að byggjast upp á þeim tíma og fjölskylda Gunn- ars með fyrstu íbúum svæðisins í núverandi mynd. Ætlaði ekki í prestsskap Ungur að árum kynntist Gunnar unglinga- og æskulýðsstarfi innan KFUM og þjóðkirkjunnar og þar segir hann áhugann hafa kviknað á guðfræði og trúarheimspekilegum málefnum, án þess þó að hann ætl- aði sér endilega að verða prestur. Sú ákvörðun hafi ekki verið tekin fyrr en að loknu guðfræðiprófi frá Háskólanum vorið 1970. Hann hafi sem krakki ákveðið að ganga menntaveginn og þótt faðir hans hafi verið skipstjóri þá langaði hann ekki til að verða sjómaður. Hann hafi engu að síður ávallt haft sterkar taugar til hafsins enda margsinnis farið á sjó með föður sínum. Gunnar lauk mastersnámi í guð- fræði frá háskólanum í Boston í Bandaríkjunum árið 1971 og kom þá heim til íslands til að taka við sínu fyrsta brauði, Vallanesi austur á Héraði. Þar þjónaði hann í fjögur ár eða til 1975. Eiginkonu sinni, Önnu M. Höskuldsdóttur kennara, kynnt- ist Gunnar á Fljótsdalshéraði en hún starfaði þá sem stundakennari við húsmæðraskólann á Hallorms- stað. Höskuldur, stjúpsonur Gimn- ars, er vélvirki og búfræðingur. Menningarsjokk í Vallanesi Gunnar segir dvölina í Vallanesi hafa gefið af sér mikla og góða reynslu. Að koma beint frá Boston hafi verið ákveðið menningarsjokk, koma úr fjölmenni í fásinni þar sem kirkjulegt starf var þungt í vöfum. Slíkt lifi enginn af nema að hafa sterka trú og hugsjón. Næst lá leið þeirra til Þýskalands. Þau bjuggu í Ruhr-héraði næstu þrjú árin á meðan Gunnar var að ljúka doktorsnámi frá háskólanum í Bochum. Ritgerð sína um Heimsljós Halldórs Laxness varði hann sum- arið 1978 en nafhbótina fékk hann ári síðar að loknu doktorsprófi. En af hverju doktorsritgerð um Heims- ljós? Hann segir þá ákvörðun fyrst og fremst hafa verið guðfræðilegs eðlis þótt vissulega hafi hann einnig haft mikinn áhuga á bókmenntum og ritstörfum. Guðfræði út á við „Halldór er einn af okkar mestu rithöfundum fyrr og síðar. Hann hefur náð að túlka íslenskt þjóölíf og náð til þjóðarinnar. Ástæðan fyr- ir því að ég fór að rannsaka Heims- ljós var sú að mín framhaldsmennt- un í guðfræði byggðist á svokallaðri menningarguðfræði, þ.e.a.s. á túlk- un menningarinnar með aðferðum guðfræðinnar. Þetta er guðfræði út á viö, í stöðugu samtali við bók- menntirnar, listirnar og þjóðlífið. Þess vegna lá það beint við að fara þessa leið til að skilja betur íslenskt þjóðlíf. Laxness er nefnilega ein- staklega áhugaverður fyrir guð- fræðinga því hann hefur svo mikla og djúpa þekkingu á guðfræði og kristinni trú. I verkum hans sam- einast sterkir straumar bæði í ís- lenskri og evrópskri menningu," segir Gunnar um doktorsritgerðina og Laxness. Sviurúm til annarra starfa Árið 1978 komu þau á ný til is- lands og eina prestakallið sem þá var laust var Reynivallaprestakall í Kjós. Gunnar segir að þau hafi hugsað sér að serjast að í Reykjavík en ekkert brauð hafi verið þar á lausu. Því var ákveðið að slá til og fara til Reynivalla. „Hér er að mörgu leyti mjög gott að vera. Við höfðum verið í Þýska- landi í þrjú ár og vorum þakklát fyr- ir að fá að komast heim i íslenska náttúru. Við höfðum áhuga á að vera í sveit, a.m.k. í einhvern fima, og vorum hér með kindur í 17 ár og svo með nokkra hesta núna. Alltaf verið með heyskap og sinnt jörðinni eins og þörf er á. Við erum útivi- starfólk og ferðumst mikið á hestum um landið á sumrin. Anna kennir hér við grunnskðlann að Ásgarði og ég hef haft svigrúm til rannsókna- starfa, ritgerðasmíða, kennslu í Há- skólanum, gerð útvarpsþátta, flutn- ings fyrirlestra og margs fleira sem nálægðin við höfuðborgina hefur ekki síst leyft mér," segir Gunnar og er næst spurður hvort það hafi aldrei hvarflað að þeim hjónum að fara frá Reynivöllum. Hann segir þá stöðu ekki hafa komið upp af neinni alvöru. Hann hafi aldrei sótt um prestakall annars staðar. Óánægja með fram- göngu Geirs En það var í fyrra sem Gunnar sóttist eftir öðru trúnaðarstarfi en þó annars eðlis, en það var for- mannsstóllinn í Prestafélagi ís- lands. Með viku fyrirvara ákvað hann að bjóða sig fram gegn sitjandi formanni, séra Geir Waage í Reyk- holti. Hvað olli þeirri ákvörðun? „Það var eiginlega tvennt. Ann- ars vegar mikill þrýstingur frá prestum sem komu að máli við mig og lógðu hart að mér að gefa kost á mér sem formaður Prestafélagsins. Hins vegar var það sú mikla óá- nægja sem ég fann fyrir með fram- göngu séra Geirs í ýmsum málum kirkjunnar í fyrra, á þessu erfiða ári í sögu þjóðkirkjunnar. Ég var á þeirri skoðun einnig. Mér fannst séra Geir hafa farið offari og ýmsir helstu stuðningsmanna hans líka. Ég tek það fram að við séra Geir höfum eftir sem áður gott samstarf að ýmsum málum." Svo fór að Geir náði endurkjöri en með naumindum. Aðeins mun- aði fjórum atkvæðum á þeim Gunn- ari. Hann segir að hefði fyrirvarinn verið meiri á framboði hans þá hefði niðurstaðan án efa orðið önn- ur. Framboð hans hafi að visu kom- ið flatt upp á marga og verið rang- túlkað, m.a. sem stuðningsframboð við Ólaf Skúlason. Gunnar segir að svo hafi alls ekki verið, framboðið hafi fyrst og fremst orðið til vegna andstöðu við framgöngu séra Geirs sem formanns. En skyldi Gunnar hafa orðið tapsár? Vítahringinn varð að rjúfa „Nei, alls ekki. Ég tók þetta á eng- an hátt persónulega. Þetta voru lýð- ræðislegar kosningar og niðurstöð- um úr þeim verður maður að hlýta. Ég mun ekki bjóða mig aftur fram til formanns, hef ekki áhuga á að standa í kjarabaráttu og þess háttar. Kosningarnar snerust bara um allt aðra hluti. Þær snerust um það öldurót sem ríkti innan þjóðkirkj- unnar, fyrst og fremst vegna Lang- holtskirkjudeilunnar og biskups- málsins. Þetta voru tvö mál sem kirkjunni sjálfri tókst ekki að ráða við með góðu móti. Innbyrðisdeilur milli manna komu upp og ástandið var orðið mjög alvarlegt. Prestarnir liðu mest fyrir þetta, ekki síður en söfnuðirnir. Þessu varð að linna og það varð að rjufa þennan víta- hring," segir Gunnar og bætir við að hefði hann sigrað í kosningunum hefði honum tekist að rjúfa víta- hringinn. Hann hefði að vísu átt erfitt uppdráttar á meðal margra presta sökum framsækinna skoð- anna sinna í kirkjupólitík en hon- um hefði tekist að útrýma þeirri tortryggni sem upp var komin á milli stjórnar Prestafélagsins og biskups. Neyðarlausn í Langholti Um Langholtskirkjudeiluna seg- ir Gunnar að deiluaðilar, séra Flóki og Jón organisti, hafi báðir haft sitfhvað til síns máls. Málið hafi snúist um hver ætti að hafa valdið innan safhaðarins, þ.e. vald- ið í hinu kirkjulega starfi. Gunnar segist ekki vilja fjölyrða um þetta mál en lausnin, með því að senda Flóka burtu, hafi verið neyðar- lausn. Hún hafi einkennst af ör- væntingu og úrræðaleysi innán kirkjunnar. Úrræðaleysi sem ætti að vera úr sögunni með nýju laga- frumvarpi um stöðu, stjórn og starfshætti kirkjunnar sem liggur fyrir Alþingi eftir þriggja og hálfs árs nefndarstarf undir forystu Gunnars. Þar væri m.a. gert ráð fyrir úrskurðarnefnd í deilumálum og áfrýjunarnefnd sem væri nokk- urs konar dómstðll. Einhvers staðar liggur sannleikurinn Harðar ásakanir nokkurra kvenna í garð biskups um meinta kynferðislega áreitni hans ollu sömuleiðis titringi innan þjóðkirkj- unnar í fyrra. Aðspurður segir Gunnar þetta vera eitt af þeim mál- um þar sem ómögulegt sé að dæma um á nokkurn hátt. Persónulega hafi sér fundist ótrúlegt að Ólafur væri sekur um það sem á hann var borið en um leið vildi hann ekki
Beinir tenglar
