12 ¥M LAUGARDAGUR 1. JÚLÍ 2000 Fréttir JOV Mikilvægar forsetakosningar í Mexíkó á sunnudag: Ný bylting í aðsigi Eitt sameinar mexíkósku þjóðina kannski umfram annað um þessar mundir, fátæka jafnt sem ríka. Það er óskin um breytingar í kjölfar for- setakosninganna á sunnudag eftir 71 árs valdasetu eins og sama flokksins. Talað er um að forsetakosning- arnar geti orðið eins konar upphaf nýrrar byltingar i þessu næstfjöl- mennasta ríki Rómönsku Ameriku. Þau undur og stórmerki hafa nefni- lega gerst að frambjóðandi stjórnar- flokksins PRI er ekki efstur í skoð- anakönnunum. Ekki bara af því að kannanir eru ekki lengur gerður á vegum PRI, heldur hins að aðrir frambjóðendur hafa meiri aðgang að fjölmiðlunum en nokkru sinni fyrr til að koma sér og málefnum sínum á framfæri. Fyrrum forstjóri Coca Cola Maðurinn sem gæti gert draum margra um breytingar að veruleika er ekki nein byltingarhetja í anda þeirra Panchos Villa og Emilianos Zapata við upphaf tuttugustu aldar- innar. Nei, hann er fyrrum forstjóri Coca Cola í Mexíkó og heitir Vicente Fox, eigandi fjölda iðnfyrir- tækja og bújarða í Guanajuato-riki í miðhluta Mexíkós. Flokkur Fox, hinn íhaldssami PAN, er elsti og stærsti stjórnarand- stöðuflokkurinn í Mexíkó. Vicente Fox var með heldur meira fylgi en Francisco Labastida, frambjóðandi stjórnarflokksins, í siðustu skoðanakönnunum sem '.:.;& Erlent fréttaliós birtar voru. Langt á eftir þeim kom hinn vinstrisinnaði Cuauhtemoc Cardenas, fyrrum borgarstjóri í Mexíkóborg, höfuðborg landsins. Hann var áður fyrr talinn líklegast- ur til að rjúfa einokun PRI á forseta- efninu en fær ekki nema um sautján prósent atkvæða, ef marka má skoðanakannanirnar. Fátækt og óstjórn „Vicente Fox virðist ætla að sigra með því að skella skuldinni fyrir mikilli fátækt i sjötíu ár á lélega stjórn," segir Lorenzo Meyer, pró- fessor við Colegio de Mexico háskól- ann, í viðtali við danska blaðið Jyllands-Posten. Prófessorinn bendir á að að PRI njóti enn mikils stuðnings úti á landsbyggðinni en styrkur PAN liggur í borgunum, fyrst og fremst meðal þeirra sem yngri eru og betur menntaðir. -rr Forsetaframbjóöandi í stígvélum Vicente Fox, forsetaframbjóðandi stærsta stjórnarandstóðuflokksins í Mexíkó, heilsar stuðningsmönnum sínum á fjöldafundi í borginni Jalapa. Vicente, sem er fyrrum forstjóri Coca Cola í Mexíkó, gengur um í leðurstígvélum til að minna kjósendur á uppruna sinn. Vicente ólst upp á búgarði í miðhluta landsins. Ef marka má skoðanakannanir gæti svo farið að Fox tækist að binda enda á 71 árs einokun stjórnarflokksins PRI á forsetaembættinu. Það sem gerir árangur Fox í kosn- ingabaráttunni enn áhugaverðari en ella er að stjórnarflokkurinn hef- ur, eðli málsins samkvæmt, miklu öflugri kosningavél og miklu meira umleikis. Fox aftur á móti hefur einstakan hæfileika til að hrífa al- menning með sér. í augum andtæðinga sinna er Vicente Fox pólitískt kameljón sem talar tungum tveim. Indíánar mótmæla Indíánar í þorpinu Amador Hernandoz í Chiapas-héraði í Mexíkó kenna stjórn- arfíokki /ands/ns, sem hefur far/ð með vö/dín síðan 1929, um fé/ags/egt óréttlæti sem grasserar í héraðinu. Stuðningsmenn hans telja hann aftur á móti snjallan baráttumann sem hefur tekist að afla sér fylgis umfram það sem flokkur hans nýt- ur með því gefa pólitískum merki- miðum langt nef. Fox hefur tekist að afla sér stuðn- ingsmanna úr öllum áttum, hvort heldur það eru ihaldssamir landeig- endur eða stjórnendur fyrirtækja. En á þessari leið hefur Fox oft ver- ið ósamkvæmur sjálfum sér í yfir- lýsingum sínum og hefur Francisco Labastida nýtt sér það óspart. Fox viðurkenndi til dæmis í ferð til New York árið 1996 að hann væri hlynntur einkavæðingu ríkisolíufé- lagsins Pemex, tákngervingi mexíkóskrar þjóðernisstefnu. Labastida hefur í kosningaauglýs- ingum sínum á undanfórnum vik- um lýst þeim orðum við landráð. Fox brást við þeim með því að lýsa því yfir að hann myndi aldrei einka- væða Pemex. Sinnaskipti um bankamenn Annað gott dæmi um sinnaskipti Fox eru ummæli hans um banka- kerfið og stjórnendur þess í vor. Á fundi með bankamönnum í sumarleyfisborginni Acapulco bar frambjóðandinn lof á stjómendur bankanna fyrir að halda þeim á floti í umrótinu sem fylgdi í kjölfar geng- islækkunar mexíkóska gjaldmiðils- ins árið 1994. Hann rétt tæpti á því að fjármálamenn, sem gerðu sig seka um fjársvik þegar almannafé var notað til að bjarga bankakerf- inu, yrðu látnir svara til saka. Bankamenn fögnuðu orðum hans ákaflega, sem vonlegt er. „Fox sagði okkur það sem við vildum heyra," segir bankastjórinn Roberto González. Annað hljóð kom í strokkinn þeg- ar Fox sat fund eigenda smáfyrir- tækja fjórum dögum síðar. At- hafnamennirnir fyrirlíta banka- stjórana sem neita að lána fyrir- tækjum þeirra fé með þeim afleið- ingum að mörg þeirra hafa orðið gjaldþrota. Fox tók undir gagnrýni á banka- kerfið og greindi í löngu máli frá áformum sínum um að lögsækja alla þá sem voru grunaðir um fjár- svik. Labastida og Cardenas kölluðu hann hræsnara. „Einn daginn segir hann svart og þann næsta hvítt," sagði Labastida nýlega við fréttamenn um borð í flugvél sinni. „Einn dag- inn segir hann bankastjórum að þeir séu ekki sekir um neitt og síð- ar segir hann iðnrekendum að hann ætli að fangelsa bankastjór- ana. Hann er spurningamerki í stígvélum." Vicente Fox gengur einmitt í stígvélum til að minna kjósendur á uppruna sinn á hrjóstrugri bújörð í Guanajuato. Krossferö gegn spillingu Fox hóf afskipti af stjórnmálum árið 1988 þegar hann fór í framboð til þings fyrir PAN. Flokkurinn var stofnaður 1939, til höfuðs Lazaro Cardenas forseta, föður Cu- auhtemocs frambjóðanda, sem margir töldu sósíalista. Fox bauð sig síðan fram til emb- ættis rikisstjóra heima í Guanaju- ato árið 1991. Hann sneri kosninga- baráttu sinni upp í krossferð gegn spillingu innan stiórnarflokksins og stóð fyrir margra vikna mót- mælaaðgerðum eftir að úrslitin lágu fyrir og hann vann ekki. Fjór- um árum siðar bauð hann sig aftur fram og sigraði með miklum yfir- burðum. Stjómvöld í Mexíkó hafa lofað að forsetakosningarnar á sunnudag verði þær heiðarlegustu sem nokkru sinni hafa verið haldnar. En atburðir að undanförnu benda þó til þess að harðlínumenn innan stjómarflokksins PRI telji að kosn- ingasvik geti fært þeim sigur. Emesto Zedillo forseti, yfirmað- ur kjörstjórnar Mexíkós, og fjöl- margir aðrir ráðamenn hafa vísað þvi alfarið á bug að kosningaúrslit- in gætu ráðist af svindli. Þeir benda á ýmsar varúðarráðstafanir, svo sem gegnsæja kjörkassa og tjöld fyrir kjörklefum. Frambjóðendur stjómarandstöð- unnar og virtir menntamenn hafa áhyggjur af því að verði mjótt á mununum kunni stjómarflokkur- inn að grípa enn á ný til kosninga- svika, eins og hann hefur svo oft gert áður. Byggt á Reuter, Jyllands-Posten og New York Times. Kerfiskallinn til í slaginn Francisco Labastida, forsetaframbjððandi stjórnarflokksins i Mexíkó, setti upp boxhanska á kosningafundi i borginni Cuernavaca á þriðjudag. Labastida þykist viss um að sigra, enda ekki hefð fyrir öðru í Mexíkó.
Beinir tenglar
