16 FIMMTUDAGUR 28. MARS 2002 Helgarblað x>v J.R.R. Tolklen Oxford-prófessorinn sem skrifaöi Hringadróttinssögu. „Satt ab segja er ég hobbiti," sagbi hann eitt sinn. Höf undur Hringa- dróttínssögu Fyrsti hluti frábærrar kvikmyndar um Hrlngadróttlnssögu hefur endurvakiö áhuga á þessu mikla verki Tolklens. Tolkien fæddist 1892 og var skírður John Ronald Reuel Tolkien. Hann missti föður sinn þriggja ára gamall. Hann var mjög bráðþroska og var orðinn læs fjögurra ára gamall. Móðir hans hóf þá að kenna honum latnesk orð og hann hafði ekki síður ánægju af hljómi þeirra en merkingu. Hann þótti sem barn afar góður teiknari og hafði sérstaka ánægju af að teikna landslag og þá sérstaklega tré. Hann hafði mikið dálæti á trjám, klifraði upp í þau, hallaði sér upp að þeim og talaði jafnvel við þau. Hann var afar sólgin í að lesa og heyra sögur. Ein eftirlætissaga hans var sagan af Sigurði fáfnisbana og sjö ára gam- all samdi hann sína eigin drekasögu. Þegar Tolkien var þrettán ára lést móðir hans. Dauði hennar hafði mikil áhrif á Tolkien og trúin skipaði nú æ meiri sess í hjarta hans. Hann var í eðli sínu glaðlyndur persónuleiki. En eftir dauða móður hans varð hann alvörugefnari og átti vanda til þunglyndiskasta sem stóðu þó aldrei lengi. íslandsvinurinn Tolkien Tolkien var góður námsmaður og afburða mála- maður. Hann lærði til dæmis íslensku, las sér til um gotnesku og lærði hrafl í finnsku. Hann skemmti vinum sínum með því að fara upphátt með hluta úr Bjólfskviðu sem hann kunni nær því utan að eða sagði þeim kafla úr Völsungasögu. Hann las fslend- ingasögur og Völuspá á íslensku. Tolkien gegndi prófessorsstöðu i fornum málvís- indum við Oxford í tuttugu ár. Hann var alræmdur fyrir það hversu hratt og óskýrt hann talaði og það olli nemendum hans talsverðum erfiðleikum. Þeir þurftu að einbeita sér af öllu afli til að geta skrifað upp eftir honum glósur. En honum tókst ætíð að gera námsefnið lifandi og áhugavert. Tolkien og Edith kona hans eignuðust fjögur börn, þrjá syni og eina dóttur og í einni ævisögu Tolkiens er sagt að íslenskar barnfóstrur hafi um tíma gætt barnanna og sagt þeim sógur af íslensk- um tröllum. Líf Tolkiens var á ytra borðinu tíðinda- lítið og vanafast. Hann leit yfir blöðin á morgnana en las þau ekki af áhuga, fréttir komu honum lítið við en hann hafði ánægju af að glíma við blaða- krossgátur. Hann hitti reglulega kennara í Oxford í svonefndum Kolbítahópi og þeir lásu saman íslend- ingasögur en enginn kennaranna tók Tolkien fram í íslensku. Tolkien átti mestan þátt í stofnun klúbbsins og vildi sýna samkennurum sínum að Is- lendingasögurnar væru þess virði að lesa þær á frummálinu. Eftir lesturinn var efni sagnanna rætt. í hópnum var C. S. Lewis, höfundur Narníu- bókanna. Þeir Tolkien urðu nánir vinir og Tolkien las upphátt fyrir Lewis úr Silmerilnum, bók sem hann var að skrifa og segir frá sköpun heimsins, um tilkomu álfa, manna og dverga og baráttu myrk- urs og rjóss. Lewis hvatti hann til að h'úka við bók- ina. Tolkien sagði seinna: „Hann var lengi eini áheyrandi minn. Aðeins frá honum fékk ég þá hug- mynd að skrif mín gætu orðið eitthvað meira en áhugamál ætlað mér einum." Hobbiti fæðist Kvöld nokkurt var Tolkien aö fara yfir prófúr- lausnir nemenda. Einn nemandinn hafði skilið eftir auða blaðsíðu á prófúrlausn sinni og Tolkien skrif- aði á hana: I jarðholu nokkurri bjó hobbiti. „Eftir það hugsaði ég með sjálfum mér að ég yrði að kom- ast að því hvernig hobbitar væru," sagði Tolkien. „Satt að segja er ég hobbiti," sagði Tolkien eitt sinn, „að öllu leyti nema í stærð. Ég er hrifinn af görðum, trjám og opnu landslagi. Ég reyki pípu og mér líkar við góðan einfaldan mat. Ég er hrifmn af sveppum, hef mjög einfaldan húmor, ég fer seint að hátta og seint á fætur. Ég ferðast ekki mikið." Tolkien skrifaði Hobbitann fyrir börn sín. Útgáfu- srjórinn hans hafði þá skoðun að bestu dómarar barnabóka væru börn og bað þvi tíu ára son sinn að lesa handritið og gefa því umsögn. Hann sagði bók- ina góða og fékk einn shilling fyrir verkið. C.S. Lew- is skrifaði ritdóm um Hobbitann og hóf bókina til skýjanna en hann var ekki einn um það því gagn- rýnendur í Bretlandi og Bandaríkjunum voru nær einróma í lofi sínu. Tolkien vildi nú gefa út Silmer- illinn en útgáfustjóri hans var ekki á því að sú bók ætti að fylgja í kjölfar Hobbitans og bað Tolkien að skrifa aðra bók um Hobbitann. Tolkien fór að ráð- um hans en lenti fljótlega í vandræðum. Hann hafði ekki hugmynd um hvað hann ætti að láta gerast í bókinni. Smám saman þreifaði hann sig áfram og skrifaði Hringadróttinssögu á næturnar á bakhliðar gamalla prófúrlausna frá nemendum sínum. Verk skrifað með lífsblóði Hann skrifaði útgefanda sínum og sagðist vera farinn að gleyma börnum við skriftirnar og að bókin gæti hugsanlega hrætt börn. „Vel má vera að hún henti ekki," skrifaði hann. Þegar hann hafði lokið við verkið sagði hann útgáfustjóra sínum að verkið væri ekki gallalaust „en það er skrifað með lífsblóði mínu, eins og það er, þykkt eða þunnt og ég gat ekki gert það öðruvísi". Það hafði tekið hann tólf ár að skrifa bókina og þegar hann hafði lokið henni var hann að nálgast sextugt. Tolkien kveið viðtökum, „mér er ómögulegt að láta mér standa á sama hvað sagt verður," sagði hann. Bókin fékk mjög góða dóma. í Bretlandi skrif- aði einn gagnrýnandi: „Eitt merkilegasta bók- menntaverk á okkar tímum eða hvaða tímum sem er. Þaö er huggunarríkt á þessum erfiðu tímum að vera enn einu sinni fullvissaður um að hinir hóg- væru muni erfa jörðina." Hringadróttinssaga færði Tolkien heimsfrægð. Blaðamenn þyrptust að heimili hans til að biðja um viðtöl. Hann kærði sig ekki um athygli en var svo kurteis að hann átti í erfiðleikum með að neita. Hann tók það ráð að velja úr þá blaðamenn sem hann kunni við og tala eingöngu við þá. Almennir lesendur lögðu sömuleiðis leið sína að heimili hans og hann bauð þeim inn en hafði þann sið að láta vekjaraklukkuna hringja eftir nokkrar mínútur og gaf gestunum þannig í skyn að mikilvæg verk biðu hans. Hann varði elliárum sínum í að dytta að Sil- merilnum sem var gefin út að honum látnum. Tolkien lést árið 1973, 81 árs. Ljóð vikunnar íslensk tunga - eftir Matthlas Jochumsson Hvað er nú tungan? - Ætli enginn orðin tóm séu lífslns forði. - Hún er list, sem logar af hreysti, lifandi sál í greyptu stáli, andans form í mjúkum myndum, mlnnissaga farinna daga, flaumar lífs, í farveg komnlr fleygrar aldar, er striki halda. Tungan geymir í tímans straumi trú og vonir landslns sona, dauðastunur og dýpstu raunir, danaðarljóð frá elztu þjóðum. Heiftareim og ástarbríma, örlagahljóm og refsidóma, land og stund í lifandi myndum Ijóðl vígðum - geymir í sjóði. Matthías Jochumsson fæddist arib 1835 og lést árib 1920. Hann telst eitt helsta skáld rómantísku stefnunn- ar hér a landi. Ljóö hans eru rlk af tilfínnlngu og mikilli orögnött. Matthías var eldheitt trúarskald og er Lofsöng- urinn, þjbbsöngur islands, ágætt dæmi þar um. Hann var ágætur þýoandi og þýddi meöat annars fjögur leikrit eftir William Shakesþeare. Snjallyrði Astridar Geröur Krlstný, skáld og ritstjóri, segir frá Astrid Lind- grens klogebog. „Astrid Lindgrens klogebog fann ég í bókabúð á Kastrup-flugvelli fyrir tveimur árum. Ég var að koma af Hróarskelduhátiðinni sem reyndist dramatískari en reiknað hafði verið með. Átta ungir menn héldu heldur óvænt til Nangijala. Þegar ég sá bókina fyrst fannst mér standa á henni „kogebog" og hélt að hér mætti fmna upp- skriftina að pönnukökunum hennar Línu langsokk, blóðbollum mömmu Emils sem enduðu síðan framan í pabba hans og síðast en ekki síst kjötsúpunni sem var svo Ijúffeng að drengurinn varð að stinga höfðinu ofan i til að fá siðustu dropana. Bókin reyndist geyma annað og betra en uppskriftir, hún er stútfull af snjallyrðum Astrid- ar. Þau eru meðal annars fengin úr bókunum hennar, viðtölum við hana og meira að segja má þar finna lesendabréf Astridar í Dagens Nyheter frá árinu 1939 þar sem hún bendir á hvað full- orðnir séu dónalegir við börn. „Það er ekki auð- velt að vera barn, nei! Það er erfitt, mjög erfitt," skrifar Astrid. „Hvað hefur það í för með sér að vera bam? Það hefur það i fór með sér að maður þarf að fara að sofa, klæða sig, borða, bursta tenn- ur og snýta sér þegar það hentar fullorðnum, ekki þegar það hentar manni sjálfum ... Það þýðir líka að maður þarf að taka því orðalaust að fullorðnir tjái sig um útlit manns, heilbrigði, útgang og framtíðarhorfur. Ég hef oft velt því fyrir mér hvað myndi gerast ef fullorðnum yrði boðið upp á það sama." Æskan er svo sannarlega varhugavert ástand. Ég læt aðra tilvitnun fylgja með úr Astrid Lind- grens klogebog en hún er úr viðtali sem Svenska Dagbladet tók við Astrid árið 1970: „Ég hef engan boðskap fram að færa. Samt vildi ég gjarnan út- breiða almennt umburðarlyndi fyrir mannlegum brestum." Ekki ónýtt markmið!" Umsjón: Kolbrún Bergþórsdóttir Bókasíðan Meinfyndinn Kundera Hlálegar ástir er smásagna- safn eftir Milan Kundera. Safnið geymir sjö sðgur sem fjalla um ástina, kynlífið, sjálfsvirðinguna og blekkinguna. Já, það er marg- ur vandinn sem fylgir því hlut- skipti að vera manneskja eins og Kundera sýnir lesendum. Þetta eru meinfyndnar sögur, sú fyrsta, Knginn mun hlæja, gefur tónitin og er eiginlega sálfræði- lega grhnm í fyndni sinni. Eng- inn ætti að vera svikinn af lestr- inum. Bókin er nýkomin út hjá Máli og menningu í þýðingu Friðriks Rafnssonar. Kvótiö Ég kýs félagsskap hinna ómenntuðu þvíþeim hefiir ekki veríð kennt tilfulls hvernig á að rökrœða vitlaust. Montaigne Bókaiistinn ALLAR BÆKUR 1. ÍSLENSK ORÐABÓK. Árni Böðv- arsson ritstýrði_________________ 2. SÁLMABÓK. Ýmsir höfundar 3. ENSK-ISL. / (SL-ENSK ORÐABÓK - 2000 útq. Orðabókaútqáfan______ 4. BRENNU-NJÁLSSAGA. Jón Böðv- arsson ritstyrði_________________ 5. BÓKIN MEÐ SVÖRIN eftir Carol Bolt_________________________ 6. SPÁMAÐURINN eftir Kahlil Gibr- an__________________________ 7. AFMÆUSDAGAR MEÐ STJÖRNU- SPÁM eftir Amy Enqilberts_______ 8. UÓÐASAFN TÓMASAR GUÐ- MUNDSSONAR. Tómas Guðmunds- son_________________________ 9. DAGAR ÍSLANDS eftir Jónas Raqnarsson___________________ 10. MOLDVARPAN SEM VILDI VITA HVER SKEIT Á ... Þórarinn Eldjárn ís- lenskaði SKÁLDSÖGUR 1. SÁLMABÓK. Ýmsir höfundar 2. NJÁLA. Jón Bððvarsson ritstyrði 3. UÓÐASAFN TÓMASAR GUÐ- MUNDSSONAR. Tómas Guðmunds- son_________________________ 4. DAUÐARÓSIR eftir Arnald Ind- riðason______________________ 5. HRINGADRÓTTINSSAGA 1-3 í öskju eftir J.R.R. Tolkien_________ 6. HOBBITINN eftir J.R.R. Tolkien 7. MÝRIN eftir Arnald Indriðason 8. ANNA, HANNA OG JÓHANNA eftir Marianne Fredriksson_______ 9. ISLANDSKLUKKAN eftir Halldór Laxness______________________ 10. STEINN STEINARR - UÓÐA- SAFN. Steinn Steinarr___________ Metsolulisti Eymundsson 21.3-26.3 ERLENDAR KIUUR_______ 1. 2ND CHANCE eftir James Patter- son oq Andrew Gross___________ 2. THE SUMMONS eftir John Gris- ham________________________ 3. THE COTTAGE eftir Danielle Steel________________________ 4. ATONEMENT eftir lan McEwan 5. THE STONE MONKEY eftir Jeffery Deaver________________ Listinn er frá New York Times
Beinir tenglar
