Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Dagblašiš Vķsir - DV

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Dagblašiš Vķsir - DV

						Helcjctrblaö "g">"Vr laucardagur.8.maí2oo2
Hvers vegna Bandaríkin
risaveldi
eru
„Það er erfitt að spá, sérstaklega um fram-
tíðina,"er haft eftir danska heimspekingnum
Storm Petersen og mörgum öðrum gáfu-
mönnum. Þótt þessi tilvitnun sé lítið frumleg
er hún klassísk þvió hverjum tíma verðursí-
fellt Ijóst að stórir spádómar ganga ekki eft-
ir. Veröldin og sagan ganga nefnilega í
skrykkjum með alls kyns ófyrirséðum útúr-
dúrum sem gera forspár um óorðna tíð að
markleysu einni. Þannig hefursagnfræðing-
urinn Paul Kennedy étið ofan ísig efni bókar
sem hann skrifaði og kom úr 1988. Uppgang-
urog hrun risaveldanna þótti spámannlega
skrifuð og höfundurinn hlaut frægð og efna-
hagslegan frama og varð eftirlæti kjaftaska
sjónvarpanna sem baða sig ífrægðarljóma
annarra og verða sjálfir frægari en allt það
sem frægt er.
1 BÓKINNI FÓR HÖFUNDUR YFIR stórveldistíma
fyrri risavelda, frá Rómarríki til veldis Osmana, Habs-
borgara og breska heimsveldisins. Kenning hans um
hrun þessara stórvelda var að þau hefðu verið orðin of
víðlend og að þau hefðu kiknað undir herkostnaði
vegna viðhalds veldisins. Það kallaði hann ofhleðslu
heimsveldis. Svo datt Kennedy í þá gryfju að víkja frá
sagnfræðinni og fór að spá um framtíðarþróun.
Samkvæmt spánni átti Japan að verða efnahagslegt
risaveldi innan tíðar en Bandaríkin hrynja vegna of-
hleðslu herkostnaðar eins og fyrri heimsveldi. Efnahag-
ur Japana virtist þá vera í mikilli uppsveiflu en banda-
rískt atvinnulíf og fjármál að fara í vaskinn. Stóru bíla-
smiðjurnar voru reknar með stórtapi og Ameríkanar
óku um sitt stóra landi í japönskum bílum. Annað var
eftir því. Eftir stjórnartið Reagans og mikla hernaðar-
uppbyggingu varð hlé á framlógum til varnarmála og
allt virtist á niðurleið.
Þetta var almennt álit þess tíma og sagnfræðingur-
inn Kennedy gerði ekki annað en að setja þá ástand og
horfur í sögulegt samhengi og spáði um framvinduna
samkvæmt því. Raunin er sú að Japan er komið á efna-
hagslega heljarþröm en Bandaríkin eru rikari og vold-
ugri en nokkurt annað ríki hefur verið í veraldarsög-
unni.
Bush forseti er ókrýndur keisari heimsveldis sem
teygir anga sína um víða veröld.
Yfirburðirnir
Yfirburðina er hægt að setja fram í tölum og sam-
anburði við önnur lönd. Framlag til hermála nemur
álíka upphæð og þeirra níu ríkja sem næst koma í
þessu tilliti. Þingið tekur vel í tillógur Bush forseta
um viðbótarfamlög til herjanna um 48 milljarða doll-
ara og kostar hervæðingin þá 450 milljarða á árinu.
Sú upphæð er álíka og hernaðarútgjöld tólf næstu
þjóða þar á eftir. Það fer lítið fyrir framlögum ann-
arra Natóríkja í samanburði við þessi ósköp.
Helmingur netsamskipta í heiminum fer fram í
Bandaríkjunum. 75 af hundraði nóbelsverðlaunahafa
eru eða hafa verið viðloðandi bandariska háskóla.
Telja má fullvíst að 15-20 bestu háskólar í heimi séu
bandarískir. Þeir eru svo fjárhagslega öflugir að aðr-
ir háskólar blikna í samanburði við þá. Stærstu bank-
ar og fjármálastofnanir heimsins eru bandarískar,
sem og fyrirtæki víðs vegar um heim sem stjórnað er
af Bandaríkjamönnum. Kvikmyndaiðnaður og popp-
list eru 1 höndum bandarískrar markaðssetningar.
Kennedy afsakar vitlausar spár sinar með því að
hann hafi ávallt slegið þann varnagla að skrifa ef eitt-
hvað myndi fara svona og svona þá yrði útkoman sú
sem hann sagði fyrir um. í blaðaviðtali sagði hann að
þeir sem þættust geta spáð um framtíðarþróun al-
þjóðamála væru ekki með fullu viti en þegar þeir
reynast hafa rétt fyrir sér eru þeir bara heppnir.
Árið 1988 sáu engir fyrir að japanskt efnahagslíf
myndi staðna svo illilega sem raun ber vini. Ekki sá
þá heldur fyrir endann á kalda stríðinu né að Sovét-
ríkin myndu falla saman með svo skjótum hætti sem
síðar kom í ljós. Á þeim tíma hefði það þótt bera
miklum galskap vitni að halda því fram að efnahags-
leg stærð Rússlands yrði á borð við umsvifin í
Hollandi.
Hrun Sovétríkjanna og lok kalda stríðsins gerðu
það að verkum að mjög slaknaði á hernaðarútgjöldum
eftir flottheit Reagansáranna og kom í veg fyrir að
risaveldið sem eftir var sykki undan eigin ofhleðslu.
Enn er ógetið hraðrar útbreiðslu tölvuvæðingarinn-
ar, þar sem Bandaríkjamenn eru ótvíræðir frumherj-
ar og hafa hagnast gifurlega á því framtaki öllu.
En efnahagsuppgangurinn á síðasta áratug 20. ald-
ar kostaði líka sitt. Fyrirtæki voru endurskipulögð og
starfsfólki sagt upp í stórum stíl. Yfirtökur og spá-
kaupmennska gerðu mörgum lifið leitt en sé á heild-
ina litið voru framfarasporin mörg og stór.
Nú vill sagnfræðingurinn og spámaðurinn Paul
Kennedy þakka það sjálfum sér að nokkru leyti að
Bandaríkjamenn hristu af sér slenið og tóku til hend-
inni. Sem fyrr segir vakti bók hans um hrun stór-
velda og hvernig fara myndi fyrir Bandaríkjunum gíf-
urlega athygli og hefur sjálfsagt rumskað við sjálfum-
glöðum íbúum guðs eigin lands sem ekki leist á þá
framtíð sem þeim var spáö.
Fjárlagahallinn minnkaði ár frá ári og aukning
varð á framleiðslu með tilheyrandi hagvexti. Eitthvað
varð aflögu til að sinna hernum og hans miklu þörf-
um og Bandarikin sigldu hraðbyri í að verða það stór-
veldi sem engu verður til jafnað.
Fallvölt veraldargæfa
Það er drifkrafturinn i sjálfri þjóðinni sem eftir allt er
það sem gerir Bandaríkin að risaveldi. Fólkið er sam-
keppnissinnað og er fljótt að laga sig að breyttum að-
stæðum og óhrætt við að fara ótroðnar slóðir. Þar skilur
á milli Evrópumanna og Bandarikjamanna í stórum
dráttum. í Evrópu treystir fólk meira á ríkið og allt hið
opinbera til aö sjá fyrir hið þarfiega sem óþarfa.
DímDU
______mBm
Drífðu þig í dag og fáðu
dágóðan afslátt!
^^         Spring^ latex- svamp- og
í            \      eggiabakkadýnur
OPini      ogmargtfleiram
LAUGARDAG
Mnma   '"   '"        ¦'l *.\'l^*fil il'J1\**P
1    1    M>H» 15
jmeð
og iucn*i* ¦¦"—
15-30% affslætti1-
Mörkin 4 • 108 Reykjavík
Sími 533 3500 • www.lystadun.is
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80