Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Dagblašiš Vķsir - DV

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 283. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Dagblašiš Vķsir - DV

						MANUDAGUR 9. DESEMBER 2002
15
DV
Menning

í
r
!¦

i
I
Mennirnir skapa sjálfir sögu sína
Nafhlausir vegir er hluti af sagnabálki Einars
Más Guðmundssonar um fjölskyldu sagnamanns-
ins Rafns Ólafssonar. Allt sem áður hefur verið
sagt um stílsniUd, ljóðrænan sagnaskáldskap og
samfléttun þjóðarsögu og sögu einstaklinganna á
jafht við um hana og aðrar bækur bálksins. Það
verður því ekki endurtekið hér. Á hinn bóginn er
kannski kominn tími til að velta fyrir sér sagna-
bálknum í heild, nú þegar aðeins eitt bindi mun
vera eftir.
Nafnlausir vegir kemur að sumu leyti eins og
uppfylling væntinga sem maður gerði sér eftir
lok fyrsta bindis. í lokakafla Fótspora á himnum
voru fóðurbræður Rafns fullvaxnir og albúnir
þess að leggja undir sig ef ekki heiminn, þá að
minnsta kosti Reykjavík. Draumar á jörðu kom
svo eins og ljóðrænn millikafli þar sem Sæunn
systir þeirra er í aðalhlutverki. Sú bók er einn
magnaðasti hluti bálksins með næmri ljóðrænni
taug sem lyftir textanum öllum og gefur honum
þrótt.
Bókmenntir
Nafnlausir vegir gefa Draumum á jörðu lítið
eftir. Minni áhersla á ljóðrænu er bætt upp með
dýpri og sterkari persónusköpun. Eftir því sem
líður á bálkinn verður líka ljósara hversu mjóg
Einar Már sækir í munnlega sagnahefð. Sögur
birtast aftur með tilbrigðum og hverri persónu
fylgja nokkrar stuttar frásagnir eða tilsvör sem
einkenna hana.
Hér standa tveir bræðranna í forgrunni. Okur-
karlinn og náttúrulækningagúrúinn ívar og
Spánarfarinn Ragnar sem „naut ekki sannmælis
meðan hann lifði en þegar hann dó uxu á hann
vængir" (9). Báðir eru þeir markaðir af aðstæð-
um sínum í æsku en útkoman er gerólík. Ragnar
bregst við hörku og illri meðferð í æsku með því
að ganga í flokk kommúnista, hvar sem hann
kemur er hann tilbúinn til að taka til varna fyr-
ir verkamenn eða þá sem minna mega sín. Bar-
áttan er honum mikilvægari en atvinnuöryggi
eða persónuleg velgengni - jafnvel eigin ham-
ingja og ástin verður að bíða þegar það brýna
verkefni liggur fyrir að frelsa Spán úr höndum
fasista.
Við nlið hans stendur lengi vel fyrri kona
hans, Helga. Hún brennur fyrir sama málstað og
Ragnar en hún er jarðbundnari og laus við
nokkurn vott af foringjadýrkun eða trúarhita. En
DV-MYND HARI
Elnar Már Guðmundsson
Eftir því sem líöur á bálkinn veröur Ijósara hversu mjög Einar Már sækir í munnlega sagnahefb.
jafnvel hún tekur baráttuna fram yfir eigin ham-
ingju og fjölskylduna.
Ivar, bróðir Ragnars, fer aðra leið en bræður
hans. Hann finnur ekki undankomuleið frá fá-
tæktinni í kommúnisma eða samtakamætti al-
þýðunnar heldur í aurasöfnun. Þegar hann hefur
komið undir sig fótunum með eyrarvinnu gerist
hann okurlánari og verður smám saman forríkur
af þeim viðskiptum. ívar verður bæði sérvitur og
sérgóður, jafnvel grimmur í garð sinna nánustu.
Hann er flókin persóna en þrátt fyrir allt ákaf-
lega skiljanleg. Sérgæska hans er viðbragð við
ömurlegri æsku rétt eins og kommúnismi Ragn-
Skáldsögur Einars Más eru sögulegar skáldsög-
ur í bestu og dýpstu merkingu þeirra orða. Þær
birta okkur fólk sem er hvort tveggja í senn við-
fong sögunnar og þátttakendur í henni. Einkunn-
arorð sögunnar koma frá Karli Marx og eru á þá
leið að „Mennirnir skapa sjálfir sögu sína, en
þeir skapa hana ekki að vild sinni". Þessi orð eru
vitanlega í fullu gildi og skáldsögur Einars Más
eru glæsileg útfærsla þeirra. skáldleg saga tuttug-
ustu aldarinnar rituð af yflrsýn, skilningi og frá-
bærri stílgáfu.              Jón Yngvi Jóhannsson
Einar Már Guðmundsson: Nafnlausir vegir. Mál og menn-
ing 2002.
Tónlist
Laxnesslögin léttu
í bók Páls Ásgeirs Ásgeirsson-
ar um karlakórinn Fóstbræður
kemur fram að oft skapist tog-
streita á milli kórs og kórstjóra.
Ástæðan er tilhneiging kórsins til
að líta á kórstjórann sem starfs-
mann sinn, er bara eigi að hjálpa
kórnum að syngja gömlu góðu
lögin, en kórstjórinn lítur hins
vegar á kórinn sem sitt persónu-
lega hljóðfæri er lúta skuli vilja
hans í einu og óllu. Sumir kór-
srjórar ganga svo langt að semja
lög sem þeir heimta að kórinn
flytji og það fellur skiljanlega
ekkert alltof vel i kramið hjá
mörgum kórfélögum, enda þessi
lög misjöfn eins og gengur.
Þetta á auðvitað ekki bara við
um Fóstbræður á árum áður, og
því er vert að fjalla um geisla-
disk með Álafosskórnum sem
barst nýverið í hendur mínar. Af
fjórtán lögum á diskinum eru
hvorki meira né minna en þrett-
án eftir stjórnanda kórsins,
Helga R. Einarsson, og hlýtur
það að túlkast sem ótrúlegar vin-
sældir kórstjórans! Lögin eru
samin við ljóð eftir Halldór Lax-
ness og eru áheyrileg, enda
snyrtilega gerð. Þau teljast þó
seint vera merkilegar tónsmíðar, úrvinnsla meg-
inhugmynda tónskáldsins er t.d. lítil sem engin.
Flestar laglínurnar eru samt þægilega grípandi,
þær eru vel útsettar og öll lögin eru ágætlega
sungin.
Eina sem má flnna að er upplestur Sveins Kjart-
anssonar á stöku stað við lágstemmt humm kórsins,
það er tilgerðarlegt og væmið. Pianóleikur Hrannar
Helgadóttur er aftur á móti prýðilegur og sama má
segja um ómþýðan flautuleik Kristjönu Helgadóttur.
Heildarhljómurinn er i úthugsuðu jafnvægi í vand-
aðri upptöku Sigurðar Rúnars Jónssonar en geisla-
diskurinn var tekinn upp í Fella- og Hólakirkju. Það
er þvi óhætt að mæla með þessum geisladiski fyrir
þá sem hafa gaman af að hlusta á glaðan kór syngja
létt og fjörug lög.                              Jónas Sen
Bókmenntir
Sögur sem bjarga
Þorvaldur Þorsteinsson
ræðst ekki á garðinn þar sem
hann er lægstur i bókum sin-
um um Blíðfinn. Fyrsta bókin,
sem nú fer sigurför um heim-
inn, fjallar í kjarna sínum um
ástvinamissi; önnur bókin lýs-
ir alvarlegu þunglyndi og sárs-
aukafullri vinnu einstaklings
við að koma sér upp úr því.
Þriðja bókin, Bliðfinnur og svörtu teningarnir,
tekur á heiftrækni og hefnigirni þegar allt sem
einstaklingi er kært hefur verið eyðilagt.
Að lestri loknum er ljóst að þetta er ekki sagan
öll, en hún hefur bæði upphaf og endi og við-
burðafjóld þar í millum þannig að af nógu er að
taka. í upphafi sögu er Blíðfinnur að dunda við
morgunverkin og búa sig undir gestakomu, því
einmitt þennan dag er von á farfuglunum heim í
skóginn hans. En þyturinn utan við gluggann
reynist ekki vera vængjasláttur heldur voðalegur
skógareldur sem engu eirir uns allt er brunnið:
skógurinn, hús Blíðfinns og jafnvel fógru og fín-
legu vængirnir á baki hans. Það er eingöngu fyr-
ir snarræði dyrgils nokkurs sem Blíðfinnur
bjargast sjáifur. Það eru Hinirnir ógurlegu úr Er-
landi  handan  Attlandshafs  undir
stjórn Otta hins ógurlega sem eru
ábyrgir fyrir voðaverkunum, og
þegar Blíðflnnur sér eyðilegg-
inguna vinnur hann eið: „Ég
skal hefha skógarins! Ég skal   j
... já, ég skal.... drepa þig... og
ykkur alla! Ég skal drepa ykk-   '
ur aUa!" (26)
Þrútinn af reiði og hefhdar-
þorsta leggur Blíðfinnur á stað,
og nú í norðvestur í átt til sjávar;
fyrst til bæjarins Margarðs handan
skógarins brunna og þaðan á sjóræn
skondnar stærri persónur, til dæm-
is dyrgillinn, sem er af dvergaætt
eins og nafnið bendir til og hef-
ur þann kæk að leita í öllum
vösum þegar hann er í vafa, og
Svartur  sjóræningi  sem  er
dæmigerð margræð persóna
að hætti Þorvalds. Þá eru smá-
myndir Guðións Ketilssonar
augnayndi. En þrátt fyrir góða
skemmtun í og með er sagan i
kjarna sínum sár og döpur, og
ættu hinir eldri að lesa hana með
börnum og ræða við þau um siðrænan
ingjaskipi á haf út með stefnu á
Erland. Áhrif hinna skelfilegu at-
burða á Blíðfinn eru táknuð með
því  að  meðal  nýrra  kunningja
heitir hann ekki lengur Blíðfinnur heldur Blý-
flnnur og allir halda hann hörkunagla. En hér fer
sem jafnan að reiði og hatur loka kærleikann úti
og draga smám saman máttinn úr þeim sem elur
á þeim í brjósti sinu.
Stíllinn er hugmyndaríkur og textinn barma-
fullur af smáatriðum og skirskotunum sem dilla
lesanda. Þar er aragrúi aukapersóna og ýmsar
Hér er mynd Guðjóns Ketils-
sonar af Hafgúunni, skipi
Svarts sjóræningja.
boðskap hennar. Það gerir hana
líka erfiða að hún stendur ekki al-
veg nógu vel stök. Þó er dagljóst
hvað verður til bjargar þegar allt er
komið í eindaga: Skáldskapurinn. Sögurnar sem
við segjum hvert öðru til að endurskapa það sem
liðið er og móta veruleikann.
Silja Aðalsteinsdóttir
Þorvaldur Þorsteinsson: Blíðfinnur og svörtu teningarnir
- Ferðin til Targíu. Teikningar: Guðjón Ketilsson. Bjartur
2002.
Góðir fulltrúar
Eitt obbolítið beiskt skáld sem
ekki var tilnefnt til íslensku bók-
menntaverðlaunanna á fimmtudag-
inn var varpaði fram eftirfarandi
nýtísku stöku í heyranda hljóði á
kaffihúsi daginn eftir:
Fulltrúi gamalla skálda
Fulltrúi blíöra ungra skálda
Fulltrúi reiöra ungra skálda
Fulltrúi miöaldra heimspekilegra
skálda
Fulltrúi allra skálda
Geta nú lesendur spreytt sig á að
tengja hendingarnar við hausana á
myndinni en taka verður fram að
tveir á myndinni eru fulltrúar til-
nefndra höfunda: Guðmundur
Andri tók við heiðrinum fyrir föður
sinn, Thor Vilhjálmsson, og kona
Andra Snæs, Margrét Sjöfn Torp,
kom í stað manns sins sem var að
lesa upp fyrir Hornfirðinga.
Eini höfundurinn sem ekki hefur
verið tilnefndur til þessara verö-
launa áður er Mikael Torfason og
ber sérstaklega að fagna honum á
listanum. Tveir hinna tilnefndu
hafa fengið verðlaunin áður, Thor
hlaut þau 1998 og Andri Snær 1999.
Ein barnabók
Er þetta þá fyrst og fremst „ör-
ugg" tilnefning? Kannski. Að
minnsta kosti er erfitt að ákveða
hverjum ætti að sleppa þó freistandi
væri að nefna nöfn sem maður hefði
viljað sjá á listanum.
Sérstakt fagnaðarefni var að ævi-
saga Halldórs Laxness fyrir unga
lesendur eftir Auði Jónsdóttur
skyldi vera tilnefnd i flokki fræði-
rita og bóka almenns efnis. Þar
skaut sú nefnd hinni ref fyrir rass
og kom skemmtilega á óvart.
Klœjar undan
lús
Talandi um
barnabækur þá
eru barnabóka-
höfundar og aðr-
ir áhugamenn
um bókmennta-
greinina hissa á
geðvonskulegri
umsögn Friðriku
Benónýsdóttur um Lúsastríðið eftir
Brynhildi Þórarinsdóttur í síðasta
bókablaði Morgunblaðsins. En eitt
er óánægja Friðriku með bókina
sem hún hefur að sjálfsögðu fullan
rétt á, annað er yfirlætisleg höfnun
hennar á islensku barnaefni yfir-
leitt sem hún segir að sé „einfalt,
einfeldningslegt og i stíl fimmaura-
brandara." Þetta eigi við um barna-
efni í sjónvarpi og alltof oft um ís-
lenskar bamabækur: „Innihalds-
lausar sögur sem hróflað er upp án
metnaðar að því er virðist til þess
eins að einhverjar islenskar barna-
bækur séu nú í boði þessi jólin." Á
þessu séu sem betur fer undantekn-
ingar en þetta er að hennar mati
reglan.
Þetta bræðiskast hefði Friðrika
vel getað tekið fyrir um það bil þrjá-
tíu árum en núna á það svo illa við
að það er í sannleika sagt hrein öf-
ugmæli. Framboð af barnabókum í
stórum bókabúðum í Englandi eða
Danmörku (þar sem umsjónarmað-
ur þekkir nokkuð til) er ákaflega
brogað og geysilega mikið af því
einnota hasar eða fjölfaldað fjölþjóð-
legt staðlað bull. En það heyrir til
undantekninga að maður sjái slíkt
meðal íslenskra barnabóka.
Svona alhæfingar eru raunar oft
einkenni á skrifum þeirra sem vilja
sýnast vita meira en þeir gera.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
16-17
16-17
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56