Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Dagblašiš Vķsir - DV

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Dagblašiš Vķsir - DV

						híeÍQarhlaö>" JO"V laugardagur .
¦4.  DESEMBER 2002
Þjóðsögur og huliðsheimar:
Þjóðtrú
j ólunum
- bregður hún beisli undan svuntu
sinni og leggur við dreng
Samkvæmt Þjóð-
sögum Jóns
Árnasonar er
mikið um að álf-
ar séu á ferð um
jólin.
Jól og áramót eru í huga flestra skemmtilegur
tími þegar fjölskyldan kemur saman og gerir sér glaðan
dag. Vinir og vandamenn gefa hverjir öðrum gjafir og
gleyma gömlum deilumálum, að minnsta kosti um
stundarsakir. Sumir tengja jólin fæðingu Krists, aðrir
halda upp á þau til að fagna þvi að sólin fer að hækka
á lofti og börnin bíða spennt eftir því að fá í skóinn.
Þetta er líka sá árstími þegar alls konar kynjaver-
ur fara á stjá, jólasveinarnir koma til byggða, álfar
flytja búferlum og tröll halda veislur. Það er því ekki hættu-
laust að vera einn á ferli á þessum tíma ef mark er tekið
á þjóðsögum sem tengjast jólunum.
Kjaftstór og með vígtennur
Jólasveinarnir fara að tínast í bæinn þrettán dögum fýr-
ir jól og stundum eru Grýla og Leppalúði með þeim í för.
Fjölskyldan sú hefur reyndar mildast mikið með árunum,
Grýla og Lúöi eru hætt að éta börn og jólasveinarnir eru í
mesta lagi hrekkjóttir trúðar.
I þjóðsögunum er Grýlu lýst sem ævagamaUi kerlingu
með klær og hófa, kjaftstórri með vígtennur og horn. Hún
er með augu í hnakkanum og í þeim logar eldur, eyrun ná
langt út á axlir, nefið er stórt og hlykkjótt og úr vitum henn-
ar kemur helblá gufa. Kerlingarskarið hefur búið með
þremur tröllkörlum í gegnum tíðina og heitir núverandi
bóndi hennar Leppalúði. Hinir tveir hétu Boh og Gustur og
átti hún tæplega áttatiu börn með þeim, þekktust þeirra eru
iólasveinarnir. Grýla er mannæta eins og önnur tröll og
óþekk börn eru eftirlætismatur hennar en hún er litið gef-
in fyrir fisk, súpur, salat og grauta.
Trölkjól
í Bárðar sögu Snæfellsáss segir frá allsvakalegu jólaboði
sem Hít tröllkona stóð fyrir í Hundahelli í Hítardal. Til
veislunnar bauð hún meðal annarra Bárði Snæfellsás sem
var af risakyni í föðurætt, Gesti syni hans og mörgum tröll-
um. Þar var Surtur af Hellisflrjum og Jóra úr Jórukleif, Kol-
björn i Breiðdalsbotnum, Glámur og Ámur úr Miðfjarðar-
nesbjörgum og Guðlaugur úr Guðlaugshöfða.
„Voru þá borð upp tekin og matur á borinn, heldur stór-
kostlegur. Drykkja var þar mjög ósrjórnleg, svo að allir urðu
þar ginntir. En er máltíð var
úti,  spurðu þursar og Hít,
hvað Bárður vildi til gamans
hafa [...]. Bárður bað þá fara
til skinnleiks. Stóðu þeir þá
upp Bárður og Surtur, Kol-
A   björn,     Guðlaugur     og
Gljúfra-Geir,  og  höfðu
hornskinnaleik; var þá
ekki svo lítið um þá, - þó
var auðséð að Bárður
var sterkastur, þó hann
væri gamall. Bjarnfeld
einn stóran höfðu þeir
fyrir skinn, og vöfðu
hann saman og köst-
uðu honum á milli sín
fjórir, en einn var úti
og skildi sá ná. Ekki
var gott að vera fyrir
hrundningum   þeirra.
Flestir  stóðu  uppi  á
bekkjum nema Gestur,
hann sat kyrr á rúmi
sínu. En þá er Kolbjörn
var úti, ætlar hann að
ná skinni fyrir Bárði
og hljóp heldur snar-
lega. En er Gestur sá
það, skaut hann fætin-
um fyrir Kolbjörn, svo
Grýla er niannæta
eins og önnur tröll
og óþekk börn eru eftirlætismatur
hennar en hún er lítið gefin fyrír fisk,
súpur, salat og grauta.
þursinn hraut þegar út á
bergið svo hart, að brotnaði
í honum nefið, - féll þá blóð um hann allan. Varð þá upp-
hlaup og hrundningar heldur sterklegar; vildi Kolbjörn
hefha sín á Gesti."
Gaiidreiðin
Jólin eru magnaður tími og svo virðist sem öll náttúru-
lögmál snúist á hvoE Eftirfarandi lýsing er höfð eftir Jóni
Sigurðssyni á Gautlöndum og seg-
ir frá ungum vinnumanni sem
jhafði ráðið sig til starfa á
kirkjujörð.
„[. . .] En á aðfara-
kveldi jóla er drengur
úti i hesthusi að
kemba og hirða
eldishesta prests-
ins.   Hann   veit
ekki fyrr til en
konu prestsins vind-
ur þar inn og gefur
hún sig á tal viö dreng
um   ýmsa   hluti.   Og
minnst varði bregður hún beisli
undan svuntu sinni og leggur við
dreng; fylgir því svo mikið töfraafi að
drengur líður prestkonunni að fara á bak
sér, og hleypur hann þegar á stað sem fugl
fijúgi. Fer hann yflr fjöll og dali, kletta og
klungur og hvað, sem fyrir er, - er því lfkast
sem hann vaði reyk mikinn."
Dansferðir í mannahíbýlum
Samkvæmt Þjóðsögum Jóns Árnasonar
er mikið um að álfar séu á ferð um jól-
in. ,J3æði er skemmtanatími þeirra
mestur um það leyti ársins [...] en um
jólin hafa þeir samsæti og veizlur,
hljóðfæraslátt og dansferð ýmist í
mannahíbýlum eða i álfabyggðum,
og þar að auki halda þeir fardaga
sína um nýjárið." Stundum kom fyrir
að mennskir menn rötuðu í álfaveislur
á jólanótt eins og segir í sögunni Álfar
hjá Viðivöllum. „í klöppum hjá Víðivöllum
sá maður nokkur á jólanóttina stórt hús allt
ljósum prýtt. Hann gekk þar inn og fékk góðar
viðtökur og ágætan beina; morguninn eftir er hann
vaknaði lá hann á berum klettunum og sá hvorki veð-
ur né reyk eftir af stóra húsinu."
Sögur um jólagleði álfa hefjast oft á því aö heimilis-
fólkið er á leið til kirkju og að einhver einn, maður
eða kona, verður eftir til að gæta bæjarins. Þegar
líður fram á kvöld koma álfarnir inn í bæinn og
halda skemmtun og sá sem heima situr missir vitið
eða deyr. Þeir sem halda glórunni og lifa álfageimiö af gera
það yflrleitt eftir að djammið hefur endurtekið sig í tvö eða
þrjú ár með fyrrgreindum afleiðingum.
Dansínn í Hruna
Það eru þó fleiri en álfar
og tröll sem hafa gaman af
því að skemmta sér um jólin.
Einu  sinni  var  prestur  í
Hruna í Árnessýslu sem mjög
var geflnn fyrir skemmtanir óg
gleðskap. Presturinn messaði ekki
fyrri part nætur eftir að fólk var
komið til kirkju, „heldur hafði
dansferð mikla í kirkjunni meö
sóknarfólkinu, drykkju og spil og
aðra   ósæmilegar   skemmtanir
langt fram á nótt".
Presturinn átti aldraða móður
sem hét Una og var mjög á móti
háttalagi sonar sins og bað hann oft
um að huga frekar að guði en
skemmtanahaldi  en  hann  hirti
ekkert um það og hélt uppteknum
hætti.
Eina jólanótt var presturinn leng-
ur að en venja var og bað móðir hans
hann í þrígang að hætta en hann sagði
ávallt: „Einn hring enn, móðir mín".
Þegar Una gamla gengur frá syni sín-
um í þriðja sinn heyrir hún kveðið
utan við kirkjuna:
Hátt lœtur í Hruna
hirðirþangað bruna;
svo skal dansinn duna
aö drengir megi það muna.
Enn er hún Una
og enn er hún Una.
Þegar kerlingin kom út sá hún mann sem hún taldi vera
djöfulinn sjálfan. Una söðlaði þvi hest og reið allt hvað af
tók til næsta prests. Þegar hún kom aftur að Hruna
ásamt prestinum og fleiri mönnum - „var kirkj-
an og kirkjugarðurinn sokkinn með fðlkinu
í, en þeir heyrðu ýlfur og gaul niðri í
jörðinni".
Jólasveinninn
krossfestur
Þó að sögurnar hér að
framan séu gamlar er ekki
þar með sagt að nýjar
þjóðsögur verði ekki til.
V Með tilkomu Netsins fara sög-
ur milli heimshorna á nokkrum
sekúndum og stundum rata þær í
fjölmiðla sem fréttir.
Fyrir nokkrum árum fór á kreik saga
sem segir frá vilja Austurlandabúa til
að gera túristum frá Vesturlöndum til
hæfls um jólin. Ibúar þessara landa
eru flestir búddatrúar og þekking
þeirra á jólunum því takmörkuð.
Aðstandendur stórrar verslunar-
miðstöðvar í Austurlöndum tóku sig
til og létu hanna fyrir sig margra
metra háan kross en í stað Krists
þótti þeim viðeigandi að negla
brosandi jólasvein á krossinn og
hengja hann upp til að geðjast
vestrænum viðskiptavinum sín-
m
Að sögn kunnugra ganga Jap-
anar allra þjóða lengst í að mark-
aðssetja jólin. Þar í landi er það
algeng sjón í desember að sjá
ungar og eggjandi konur í
nunnubúningi syngja aug-
lýsingar við vestræn jóla-
lög og að fólk sendi jóla-
kort sem sýna Maríu mey
lyfta sér til flugs á kústi,
umkringda     jólaálfum
sem hafa flösku af saki
sér við munn.        -Kip
Jólasveinarnir eru í
mesta lagi hrekkjótt-
ir trúðar.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
44-45
44-45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88